Select Page
X’taf dwar il-Forti Rikażli? – Mario Coleiro

X’taf dwar il-Forti Rikażli? – Mario Coleiro

Il-Forti Rikażli hija l-aħħar u l-ikbar fortizza li bnew il-Kavallieri ta’ San Ġwann fil-port il-kbir. Din il-fortizza nbniet fuq il-promontirju li prattikament huwa d-daħla tal-port u għalhekk kienet importanti ħafna biex tiddefendi d-daħla tal-port imma wkoll biex bis-saħħa tas-swar li għandha jħarsu fuq il-baħar kienet tajba biex ma tħalix lill-għadu jersaq lejn l-inħawi tal-port

Qabel inbniet din il-fortizza hawnhekk konna nsibu torri ċkejken li jingħad li kien inbena fi żmien il-medjuevu imma sal-wasla tal-Ordni ta’ San Ġwann fl-1530 minn dan it-torri ma kien fadal xejn.

Waqt l-assedju l-kbir it-Torok kienu waqqfu batterija fuq dan il-lok u din kienet strumentali fil-waqa ta’ Sant Irmu. Dan juri kemm dan il-promontorju għandu post strateġiku fid-difiża tad-daħla tal-port.

Għalkemm dan il-post kien importanti fid-difiża donnu l-Ordni dejjem baqgħet tistenna li jinqala xi benefattur biex tiffortifika din l-art u għalhekk naraw li fis-sena 1629 il-Kavallier Alessandro Orsi ħareġ il-flus biex hawn inbena torri mdaqqas biex jiddefendi d-daħla tal-port. Dan it-torri issemma Torre San Petronjo imma n-nies baqgħet issejjahlu Torre Orsi

Kien għall-ħabta tas-sena 1670 meta ġie Malta l-inġinier Volperga u dan issuġġerixxa biex tinbena din il-fortizza. Indaħal il-Kavallier Govanni Francesko Ricazoli u dan ħareġ is-somma ta’ 20,000 skud u b’hekk ix-xogħol seta’ jinbeda. Il-Kunsill tal-Ordni ddeċieda li din il-fortizza ġdida tibda tissejjaħ Forti Rikazoli.

Għall-ħabta tas-sena 1696 ix-xogħol tal-bini kien lest għalhekk il-fortizza bdiet titgħammar bil-kanuni u b’dak kollu neċessarju biex din setgħet tibda tiffunzjona. Meta kienet lesta kien innutat il-fatt li s-swar tagħha li jħarsu lejn il-baħar kienu esposti wisq għall-qilla tal-mewġ u għalhekk kien ikollhom bżonn ta’ tiswija ta’ spiss. Minbarra hekk ħafna esperti militari kienu jsostnu li din kellha ħafna difetti ta’ strateġija u kielu kellha tintuża’ waqt attakk kienet tkun kemxejn dgħajfa.

Bħal kważi l-kuplament tal-fortizzi tal-Ordni f’dawn l-inħawi b’eċċezzjoni għall-Birgu l-Isla u Sant Iermu. Dawn qatt ma ntużaw waqt xi attakk dirett fuqhom għalhekk dejjem tibqa’ mistoqsija kinux tajbin jew le. Però l-fatt ta’ daqshekk fortifikazzjonijiet konċentrati dejjem qata’ qalb kulħadd biex jattakahom.

Fi żmien il-Franċiżi din il-fortizza kienet waħda minn dawk il-postijiet li żammew il-Franċiżi u għalhekk kellhom ikunu l-Maltin dawk li jattakkawha. X’ironija li s-swar li nbnew biex jiddefendu lill-Maltin kellhom ikunu huma biss li kellhom jiġġieldu kontrihom.

Fi żmien it-tieni gwerra dinjija din il-fortizza bħall-kumplament tad-dawra tal-portijiet batiet mill-qilla tal-attakki tal-għadu u għalhekk ġarbet ħafna ħsarat li ħafna mill-effett tagħhom għadu jidher sal-lum.

Għal bosta snin din kienet fi stat ta’ abbandun li kompla żied il-ħsara fil-bini tagħha. Kienet tintuża’ ukoll mid-dwana ta’ Malta iżda qatt ma kienet ikkurata bħala fortizza.

Dawn l-aħħar snin bdiet tintuża’ għall-bini tas-settijiet tal-films u dan kien isir flimkien ma’ xi xogħol ta’ restawr. Iżda dan mhux biżżejjed u għalhekk hemm bżonn iminenti li din il-fortizza tibda tiġi restawrata kif suppost għax wisq nibża’ li għal ċerti partijiet tagħha se jkun tard wisq jekk ma jsirx xi forma ta’ intervent.

Films:

The Count of Monte Cristo

Gladiator li kien suċċess kbir għal Russell Crow

Troy li kien suċċess għal Brad Pitt

Agora

Meta u kif oriġina l-isem ta’ Casal Paola?

Meta u kif oriġina l-isem ta’ Casal Paola?

Il-Gran Mastru Fra. Antoine de Paule kien it-13-il Gran Mastru ta’ Malta u laħaq f’din il-kariga nhar l-10 ta’ Marzu 1623. Hu kien is-Sultan ta’ Malta u Kap tal-Ordni Sovrana ta’ San Ġwann il-Battista.

Fi żmienu kien bena l-palazz ta’ San Anton u l-ġonna tiegħu. Imma hu kellu xewqa li ismu jibqa’ għal dejjem u għalhekk ried iwaqqaf raħal li jġib ismu.

Kienet din ix-xewqa tal-eċċelenza tiegħu l-Gran Mastru De Paule li jara li fuq din l-art fid-daħla ġewwinija tal-port ta’ Malta tiġi imsawra komunità u li l-istess art tibda ġġib isem il-Gran Mastru.

Dan kollu għandu l-għan li jtaffi mill-espansjoni bla waqfien tal-popolazzjoni tat-tlett ibliet tal-Kottonera fuq din l-isfonda tal-port ta’ Malta.

Din il-popolazzjoni dejjem tikber qiegħda tkun ta’ dannu għas-saħħa tal-poplu kien għalhekk li l-Gran Mastru fil-ġenerożità kbira tiegħu ħaseb biex joffri din l-art bejn l-Għolja tal-Ħorr u l-Għolja ta’ Kordin biex fuqha jinbena Raħal Ġdid li ikun jista’ jilqa’ lill-poplu li dejjem jikber fl-inħawi tal-Port.

Għalhekk dan ir-Raħal Ġdid kellu jkun iġib isem is-Sultan, dak ta’ Casal Paola u dawk li jabitaw fih ikunu msejħa Pawlisti. Il-Gran Mastru ħabbar ukoll li kien se joffri fondi biex f’dan ir-raħal tinbena knisja għas-servizz tal-poplu li jammar f’dan il-post u kienet iddedikata lil Santa Ubaldeska, waħda mill-padruni tal-Ordni Ospidaljer ta’ San Ġwann il-Battista.

Il-Gran Mastru kien ħabbar ukoll li dawk li jagħżlu li jmorru jgħixu f’dan ir-raħal kienu se jkunu eżentati milli jiġu mfittxija għal xi kreditu jew djun li seta’ kellhom.

Minkejja dan kienu ftit dawk li marru jgħixu f’Raħal Ġdid fi żmien il-Kavallieri u kellu jgħaddi naqra żmien mhux ħażin biex dan ir-raħal beda jikber sewwa. Meta fi żmien l-Ingliżi l-attività madwar il-port u t-tarznari kibret ħafna, Raħal Ġdid far bin-nies. Il-knisja ta’ Santa Ubaldeska tkabbret u ġiet iddedikata lil Qalb ta’ Ġesù. Fil-bidu tas-seklu 20 bdiet tinbena l-knisja monumentali ta’ Kristu Re li hija l-parroċċa tal-lum. Wara l-gwerra, raħal Casal Paola kompla kiber u llum huwa wieħed mill-iktar irħula popolari f’Malta.

Il-knisja ta’ Kristu Re hija l-ikbar knisja ta’ Malta u llum ġiet mgħollija għad-dinjità ta’ Bażilika.

It-Torri Xutu (Wied iż-Żurrieq) – Mario Coleiro

It-Torri Xutu (Wied iż-Żurrieq) – Mario Coleiro

Dan it-torri jifforma parti mid-difiża tal-kosta Maltija li nbniet fi żmien il-Kavallieri. Kienu tliet Gran Mastri li bnew dawn it-torrijiet madwar Malta kollha.

L-ewwel wieħed kien il-Gran Mastru Wignacourt, warajh kompla Lascaris u spiċċahom De Redin. Il-Gran Mastru Lascaris bena b’kollox 9 minn dawn it-torrijiet u dak magħruf bħala Torri Sant Agata jew it-Torri l-Aħmar fil-Mellieħa. Dan ta’ Wied iż-Żurrieq magħruf bħala Torri Xutu huwa wieħed minn ta’ Lascaris.

Dawn it-torrijiet ingħaqdu fid-difiża tal-kosta mall-ħames Kastelli li kien diġà bena qablu l-Gran Mastru Wignacourt.

Iktar trad fl-istorja nsibu li l-Gran Mastru De Redin bena 13-il torri ieħor biex għaqqad kompletament id-difiża kostali ta’postijiet strateġiċi tal-gżira ta’ Malta. Minn żmien għal żmien kienu nbnew ukoll numru ta’ torrijiet fil-gżira t’Għawdex biex ukoll jgħassu fuq il-kosta ta’ din il-gżira. Dak li naraw fuq Kemmuna huwa wieħed minn dawk li bena Wignacourt.

It-Torri Xutu jiddefendi id-daħla ta’ Wied iż-Żurrieq kif ukoll id-daħla ta’ Wied Babu. Dan it-torri għandu kuntatt viżiv mat-torri tal-Ħamrija li jinsab viċin it-tempju tal-Imnajdra u fuq in-naħa l-oħra jagħmel kuntatt viżiv mat-torri tal-Wardija fil-limiti taż-Żurrieq.

Għal ħafna żmien dan it-torri kien iservi bħala għassa tal-pulizija għal Wied iż-Żurrieq imma riċentament dan ġie restawrat u llum jinsab taħt il-kustodja ta’ Din l-Art Ħelwa.

8 ta’ Settembru – Mario Coleiro

8 ta’ Settembru – Mario Coleiro

Din id-data hija l-festa tat-twelid ta’ Marija Santissima li hi importanti ħafna għall-knisja Kattolika. Iżda din il-ġurnata daħlet fl-istorja ta’ pajjiżna u l-poplu tagħna b’avvenimenti li ġraw mall-medda tas-snin li fihom kollha naraw kif il-poplu Malti ħeles minn saram kbir proprju fit-8 ta’ Settembru.

Fl-1565 jiġi fi tmiemu l-assedju l-kbir li kien determinant għas-sopravivenza tal-poplu Malti u tal-Ordni ta’ San Gwann. Wara tliet xhur ta’ taqbid , tbatija u taqtigħ il-qalb fejn rajna attakki qalila fuq il-Forti Sant Iermu li ċediet nhar it-23 ta’ Ġunju fl-1565. Wara saru attakki minn kullimkien fuq il-Birgu u l-Isla li rnexxilhom jirreżistu kull attakk. Nhar it-8 ta’ Sertembru l-imperu Ottoman iċedi u jaħrab minn Malta.

Fl-1800, wara sentejn ta’ imblokk kontra l-qawwiet Franċiżi li l-Maltin waħedhom irnexxilhom jasedawom fil-Belt Valletta u fil-Kottonera. F’din l-ispeċi ta’ gwerra civili mietu eluf ta’ Maltin li ċarċru demmhom għal art twelidhom. Wara li waslet l-għajnuna Ingliża jasal il-jum tat-8 ta’ Settembru meta Alexander Boll akkumpanjat mill-mexxejja Maltin jidħlu lura fil-Belt Valletta rebbieħa wara li ċedew il-Franċiżi.

Fl-1943, waqt il-purċissjoni ta’ Marija Bambina ġewwa l-Isla nhar it-8 ta’ Settembru jitħabbar li l-Italja kienet ċediet .Dan kien ifisser li għal Malta kien wasal it-tmiem tat-tieni gwerra dinjija.

Il-poplu Malti għal tliet darbiet isalva minn saram kbir nhar it-8 ta’ Settembru jum it-twelid ta’ Marija Santissima.

Il-Pesta tal-1813/1814 – Mario Coleiro

Il-Pesta tal-1813/1814 – Mario Coleiro

Wieħed mill-agħar flaġelli li kienu jħabbtu wiċċhom magħhom missirijietna kienet l-imxija ta’ mard jittieħed li kien iħalli ħafna vittmi. Waħda mill-iktar imxija krudili kienet il-pesta li kienet magħrufa bħala l-mewt is-sewda. Sfortunatament din il-marda qerrieda ħakmet lil pajjiżna kemm-il darba u dejjem ħalliet devastazzjoni fost il-poplu. Propju 200 sena ilu bħal din is-sena kienet spiċċat l-imxija tal-pesta li kienet faqqgħet f’April tas-sena 1813. Malta dak iż-żmien kienet għadha kemm għaddiet minn gwerra waqt l-imblokk tal-Franċiżi. Il-ħakma Ingliża kienet għadha fil-bidu tagħha u l-poplu kien għadu qiegħed jaddatta ruħu għall-ħakkiema l-ġodda li kellhom mentalità differenti ħafna minn dawk ta’ qabilhom. Barra minn hekk l-Ingliżi kienu protestanti u għalhekk ma kinux Kattoliċi bħal Maltin. Din il-ħaġa kienet qiegħda toħloq diversi kunflitti bejn il-Gvernatur u l-Isqof. Imma meta faqqgħet il-pesta kulħadd Kellu jiġbed ħabel wieħed biex iwaqqaf din l-imxija li f’sitt xhur qerdet 4,500 ruħ minn popolazzjoni ta’ 116,000.

Il-Gvernatur Oakes beda joħroġ regolamenti li kienu ibsin ħafna fosthom li min kien ikun infettat kien jiġi iżolat kompletament. Ħwejġu kienu jinħarqu ma’ dak kollu li kien jipposjedi. L-ebda biċċa tal-baħar ma setgħet tidħol fil-Port il-Kbir jekk l-ewwel ma tagħmilx perjodu ta’ iżolament fil-Port ta’ Marsamxett u l-ekwipaġġ magħluq ġewwa Lazarett.


Min kien jaħbi lil xi ħadd marid kien jingħata l-forka. Ingħalqu l-knejjes, it-teatri, il-ħwienet u l-qrati. Ħadd ma seta’ jiltaqa’ f’postijiet jew jiffurmaw folol ta’ nies. Twaqqfet il-produzzjoni tal-Qoton u ngħalqu s-swieq u ħadd mill-irħula tal-kampanja ma seta’ jidħol fl-ibliet ibiegħ ħalib, ħxejjex u frott.


L-irħula bdew jiġu iżolati bil-barrikati u ħitan. Il-Belt Valletta nqasmet fi tmien distretti u dawn ġew kollha iżolati minn xulxin permezz ta’ barrikati biex in-nies ma jitħalltux. Il-Gvernatur kien talab lill-Isqof biex joħroġ pastorali li fiha kien jordna li min jinqabad ma jobdix l-ordnijiet tal-Gvern kien jingħata d-dnub il-mejjet.


F’dan il-perjodu l-Gvernatur Oakes temm il-kariga tiegħu bħala Gvernatur ta’ Malta u minfloku laħaq il-Gvernatur Mailand li kompla ħarrex il-miżuri biex iwaqqaf din il-marda. Inġiebu tobba Ingliżi u Lhud biex jassistu lill-morda imma l-Maltin ma ħadux pjaċir bihom għax ma kinux Kattoliċi. Il-ħabsin inħarġu mill-ħabsijiet u ntbagħtu jġorru l-mejtin u jidfnuhom. Dawn ma damux ma ttieħdu u mietu wkoll. Għalhekk inġiebu merċerinarji minn Sqallija li Kienu nies bla ġieħ u ta’ qattagħni. Ħadd ma kien jingħata trattament differenti, la jekk ikun nobbli, saċerdot jew jekk ikunu ġejjin minn familja fqira. Kif bniedem jittieħed il-familja tiegħu kollha u dawk li kellhom kuntatt miegħu kienu jisfaw iżolati u dak kollu li kien tagħhom kien jinħaraq.

Madwar Malta u Għawdex kollu tħaffru ċimiterji li kienu ffurmati minn ħofra kbira li fiha kienu jintefgħu l-katavri u jitgħattew bil-ġir u wara jintradmu. Bil-mod kif bdiet is-sena 1814, il-marda bdiet tbatti sakemm bdiet tinqata’ minn ċertu rħula u bliet. Il-belt tal-Isla kienet baqgħet l-unika post f’Malta kollha li ma ntlaqtitx minn din l-imxija qerrieda. Iżda din ma kinitx ix-xorti tal-kumplament ta’ pajjiżna. Meta l-marda bdiet tbatti dawk il-postijiet li kienu għadhom maħkuma bdew jiġu aktar iżolati mill-kumplament tal-irħula. L-aħħar żewġ irħula li ħelsu mill-pesta kienu Ħal Qormi f’Malta u x-Xagħra f’Għawdex. Biex jiżguraw li ħadd ma joħroġ minn Ħal Qormi biex il-marda ma terġax tinxtered, dan ir-raħal kien imdawwar b’żewġ ħitan li wieħed kien għoli 10 piedi u l-ieħor kien 6 piedi. Dawn il-ħitan kienu mgħassa mit-truppu li kellhom l-Ordni u jekk xi ħadd jipprova jaqbeż il-ħitan kienu jisparaw fuqu. San-nofs is-sena 1814 Malta u Għawdex kollha kienu iddikjarati meħlusa mill-marda tal-pesta u għalhekk reġa’ beda l-kuntatt ma’ Sqallija.

Hekk naraw li l-ħajja reġgħet bdiet ġejja għan-normal wara dawk il-problemi kollha. Imma minkejja li fiż-żmien tal-pesta kulħadd ingħaqad biex kienet megħluba din il-marda hekk kif spiċċat kulħadd reġa beda jiġbed il-ħabel tiegħu.
Dan jidher ċar kif inqala’ diżgwid kbir bejn il-Gvernatur Sir Thomas Maitland u l-Isqod Ferdinando Mattei fuq min kellu l-preċedenza fil-KonKatidral ta’ San Ġwann biex jitkanta t-Te Deum ta’ ringrazzjament għall-ħelsien minn din il-marda qerrieda. Din kienet ir-realtà li pajjiż Kattoliku ferventi bħal Malta kellu jitmexxa minn ħakkiema protestanti u ħlief waqt xi problema bħalma kienet dik tal-pesta, dawn iż-żewġ estremi dejjem baqgħu distakkati u jiġbdu lejhom.

Enable Notifications    OK No thanks