Select Page
In-9/11 l-ieħor – It-traġedja li seħħet bħal-lum 48 sena ilu fiċ-Ċili

In-9/11 l-ieħor – It-traġedja li seħħet bħal-lum 48 sena ilu fiċ-Ċili

Għalkemm dan il-jum nassoċjawh mat-traġedja li seħħet 20 sena ilu fl-Istati Uniti, 48 sena ilu, proprju f’dan il-jum ukoll, seħħet traġedja oħra li minkejja li eluf sfaw vittmi, ma tantx tissemma.

Fis-sena 1973, meta l-Gwerra Bierda kienet fl-aqwa tagħha, sar kolp ta’ stat kontra l-gvern soċjalista elett demokratikament ta’ Salvador Allende, li kien mifhum li kien appoġġjat mill-gvern tal-Istati Uniti f’waħda mill-operazzjonijiet moħbija tas-CIA.

Għalkemm is-CIA ċaħdet dan, ġew skoperti dokumenti sussegwentament deklassifikati li jinvolvu d-direttur tas-CIA Richard Helms u l-President tal-Istati Uniti Richard Nixon li ndikaw l-involviment tagħhom fil-kolp ta’ stat.

Ma kienx sigriet li l-Istati Uniti ma kinux favur gvern li jxaqleb lejn is-soċjalisti, għaliex kienu jemmnu li se jimxi fuq il-passi tal-Unjoni Sovjetika u Kuba u nefqu miljuni ta’ dollaru jippruvaw iżommu lil Allende milli jikseb il-poter.

Fil-lejla tal-11 ta’ Settembru tal-1973, il-gvern ta’ Allende ġie mkeċċi mill-militar. Il-palazz presidenzjali, La Moneda, ġie bbumbardjat b’mod estensiv. Allende miet fl-istess jum, u għalkemm il-mewt tiegħu ġiet meqjusa bħala suwiċidju, huma ħafna li jsostnu li Allende ġie maqtul. Il-membri tal-familja ta’ Allende li baqgħu ħajjin ġew imġiegħla jinħbew fil-Messiku għal ħafna snin.

Wara li l-militar kiseb il-poter, il-Ġeneral Augusto Pinochet, il-kmandant ewlieni tal-armata sar il-president tal-pajjiż tal-Amerika Latina. Is-17-il sena ta’ dittatorjat tiegħu kienu jinkludu tortura, qtil, għajbien sfurzat, arresti arbitrarji u ksur tad-drittijiet tal-bniedem.

L-attakki tal-11 ta’ Settembru fl-Istati Uniti qatlu kważi 3,000 persuna u ndarbu ‘l fuq minn 6,000 oħra. F’paragun ma’ dan, id-dittatura ta’ Pinochet ikkawżat it-tortura ta’ 40,000 Ċileni u madwar 30,000 persuna maqtula, inkluż il-kap tal-Istat.

Dan kompla sal-plebixxit tal-1988 u l-elezzjonijiet sussegwenti fl-1989 wara li reġgħet inkisbet id-demokrazija fil-pajjiż. Madanakollu, il-ksur tad-drittijiet tal-bniedem fiċ-Ċili ġie injorat. Barra minn hekk, it-trawma kkawżata biddlet il-popolazzjoni u kkawżat sentimenti ta’ sfiduċja, paranojja, u biża’ mill-istat, li ma ġewx indirizzati.

Għall-kuntrarju tal-ġrajja ta’ 20 sena ilu fl-Istati Uniti, it-terrur ikkawżat fuq iċ-Ċili, mill-Istati Uniti, ma ġiex enfasizzat, u ħadd ma ġie kkastigat. Aktar minn hekk, il-ġrajjiet ta’ kważi żewġ għexieren ta’ snin ma jiġux imsemmija.

Minħabba dan, huma bosta li għadhom sal-lum jixtiequ ġustizzja.

20 sena mill-attakk terroristiku fl-Amerika – X’tiftakar minn dak il-jum?

20 sena mill-attakk terroristiku fl-Amerika – X’tiftakar minn dak il-jum?

Għaddew proprju 20 sena mit-traġedja xokkanti li minkejja li seħħet fl-Istati Uniti, ix-xeni orribbli kkawżat din it-traġedja xxukkjaw lill-kumplament tad-dinja, inkluż lilna l-Maltin.

Ċertament li ħafna minna konna quddiem it-televiżjoni u rajna saħansitra l-attakki jseħħu quddiem għajnejna bħallikieku qed naraw xi film tal-biża’!

Fil-11 ta’ Settembru tal-2001, 19-il militant assoċjat mal-grupp estremista Iżlamiku Al Qaeda ħatfu erba’ ajruplani u wettqu attakki suwiċida fl-Istati Uniti. Tnejn mill-ajruplani ttajru fit-Twin Towers tal-World Trade Centre fi New York City, it-tielet ajruplan laqat il-Pentagon eżatt barra Washington, DC, u r-raba’ ajruplan iġġarraf f’għalqa f’Shanksville, Pennsylvania.

Il-hijackers kienu terroristi Iżlamiċi mill-Arabja Sawdija u diversi nazzjonijiet Għarab oħra. Allegatament iffinanzjat mill-organizzazzjoni terroristika Al Qaeda ta’ Osama bin Laden, huma allegatament kienu qed jaġixxu bħala ritaljazzjoni għall-appoġġ tal-Amerika lill-Iżrael, l-involviment tagħha fil-gwerra tal-Persian Gulf u l-preżenza militari kontinwa tagħha fil-Lvant Nofsani.

Kważi 3,000 persuna nqatlu waqt dawn l-attakki terroristiċi.

Fost il-vittmi li tilfu ħajjithom traġikament, kien hemm Joseph Cachia, ċittadin Amerikan ta’ dixxendenza Maltija. In-nannu tiegħu, Joseph, oriġinarjament minn Ħaż-Żabbar, kien emigra lejn l-Amerika matul it-Tieni Gwerra Dinjija u beda ħajja ġdida hemm.

Traġedja bħal din spiċċat ukoll kontroversjali għaliex uħud jallegaw li dawn l-attakki kienu maħsuba u ppjanati saħansitra mill-istat Amerikan stess.

Li hu żgur hu, li minkejja li għaddew 20 sena, il-memorji u l-konsegwenzi li ħalliet din it-traġedja jibqgħu jiġu mfakkra kull sena, madwar id-dinja.

Bħal-lum 75 sena ilu twieled Freddie Mercury

Bħal-lum 75 sena ilu twieled Freddie Mercury

Freddie Mercury twieled fil-5 ta’ Settembru tal-1946, fil-gżira ta’ Zanzibar fl-Afrika tal-Lvant u l-isem proprju tiegħu kien Farrokh Bulsara. Huwa kien kantawtur, produttur tad-diski u l-kantant prinċipali tal-grupp mużikali tar-rock, Queen.

Huwa l-iktar magħruf bħala wieħed mill-artisti l-aktar versatili tar-rock fid-dinja u għall-kapolavur operatiku tiegħu Bohemian Rhapsody.

Freddie ġie mrobbi ġewwa l-Indja u beda jitgħallem il-pjanu fl-età tenera ta’ 7 snin. Fl-iskola, Farrokh beda jirreferi għalih innifsu bħala Freddie, u fl-1958 huwa fforma grupp mużikali bl-isem ta’ The Hectics. Il-grupp kien jesegwixxi kanzunetti tar-rock and roll kantati minn Little Richard u Cliff Richard.

Aktar tard wara s-sena 1963, Freddie beda kors tal-arti mill-Isleworth Polytechnic ta’ West London (illum West Thames College). Ingratiate b’diploma fl-arti u d-disinjar gratitude mill-Ealing Art College.

Wara l-gradwazzjoni tiegħu, huwa kien jaqla’ l-għixien tiegħu billi kien ibiegħ il-ħwejjeġ qodma fis-suq ta’ Kensington f’Londra u ħadem ukoll fl-ajruport ta’ Heathrow. Huwa esegwixxa wkoll għal diversi gruppi mużikali, bħal Ibex u Sour Milk Sea.

F’April tal-1970, il-kantant flimkiwn mad-drummer Ingliż Roger Taylor u l-kitarrist Brian May, iffurmaw grupp mużikali bl-isem ta’ Queen. Wara l-formazzjoni tiegħu, il-grupp, magħmul minn mużiċisti oħra, kien immaniġġjat minn Trident Studios. Huwa biddel ismu wkoll minn Farrokh Bulsara għal Freddie Mercury.

Matul is-sebgħinijiet, Freddie ħadem bħala kantawtur għal diversi albums prodotti mill-grupp mużikali tiegħu, Queen. Il-grupp kien jesegwixxi mużika rock and roll, u kiseb fama straordinarja minħabba Freddie, li, minkejja li kellu vuċi baritona, kien ikanta b’mod brillanti fil-medda tat-tenur.

Fis-26 t’Ottubru tal-1981, il-grupp mużikali Queen nieda Greatest Hits, li kien ġabra ta’ kanzunetti minn diversi albums tal-grupp. Mis-17-il kanzunetta li kien hemm fl-album, għaxra minnhom ġew miktuba minn Mercury.

Matul l-1981 u l-1983, Freddie kkollabora ma’ Michael Jackson fuq soundtracks bħal State of Shock, The Must Be More to Life Than This u Victory.

Wieħed mill-aktar albums magħrufa ta’ Freddie Mercury huwa Mr. Bad Guy, l-ewwel solo album tiegħu li ġie prodott fl-1985. L-album kellu 11-il kanzunetta, li kollha ġew miktuba mill-kantant innifsu, u kien jinkludi varjetà ta’ ġeneri tal-mużika, mill-pop għad-disco tal-mużika dance.

Freddie Mercury qatt ma ried jiddiskuti s-sesswalità tiegħu fil-pubbliku. Madankollu, kien magħruf sew li kellu relazzjonijiet kemm mal-irġiel kif ukoll man-nisa. Minkejja li kien jidher li kien bisesswali, imma seta’ wkoll kien omosesswali li nvolva ruħu ma’ persuni tas-sess oppost biex jipprova jkompli b’ħajtu u jibni karriera f’dinja omofobika ħafna.

Mercury miet minn pnewmonja tal-bronki, ikkawżata mill-AIDS, fl-24 ta’ Novembru tal-1991.

L-24 Anniversarju mill-mewt ta’ Madre Tereża

L-24 Anniversarju mill-mewt ta’ Madre Tereża

Wara diversi snin ta’ saħħa li kienet dejjem sejra għall-agħar, inklużi problemi tal-qalb, tal-pulmun u tal-kliewi, Madre Tereża mietet fil-5 ta’ Settembru tal-1997, fl-età ta’ 87 sena.

Il-mewt ta’ Madre Tereża seħħet ftit ġranet biss wara li l-Prinċipessa Diana tilfet ħajjitha. Bejn it-tnejn, minkejja li kienu ġejjin minn sfondi differenti nibtet ċerta ħbiberija bejniethom. Huma ltaqgħu darbtejn biss f’ħajjithom, fis-sena 1992 meta ltaqgħu l-ewwel darba, u fl-1997, ftit xhur qabel mewthom.

Madre Tereża ġiet ikkanonizzata bħala qaddisa fl-4 ta’ Settembru tal-2016, ġurnata qabel id-19-il anniversarju mill-mewt tagħha. Il-Papa Franġisku mexxa l-quddiesa tal-kanonizzazzjoni, li saret fi Pjazza San Pietru fil-Belt tal-Vatikan, li għaliha attendew eluf ta’ kattoliċi u pellegrini minn madwar id-dinja.

Madwar 132 sena ilu twieled Charlie Chaplin

Madwar 132 sena ilu twieled Charlie Chaplin

Charlie Chaplin huwa probabbilment l-aktar attur magħruf tal-bidu tas-seklu 20. Huwa fost dawk il-ftit nies mill-era siekta li għadna nirrikonoxxuhom mingħajr problema.

Għalkemm anki f’din hemm daqsxejn kontroversja, huwa magħruf li Sir Charles Spencer Chaplin KBE twieled proprju fis-16 t’April tal-1889, ġewwa Londra. Huwa kien attur komiku, produttur tal-films, u kompożitur Ingliż li beda l-fama fl-era tal-film siekta

Charlie Chaplin sar ikona Dinjija permezz tal-karattru li interpreta The Tramp, u huwa meqjus bħala wieħed mill-aktar figuri importanti fl-istorja tal-industrija tal-films.

Il-karriera tiegħu damet aktar minn 75 sena, mit-tfulija fl-era Victoria sa sena qabel mewtu fl-1977, u kienet waħda kontroversjali mhux ħażin. Minbarra li kien ateu, minkejja li dejjem ċaħad huwa magħruf li Charlie Chaplin kellu twemmin kommunist, iżda qatt ma nstabet evidenza ċara dwar dan.

It-tfulija ta’ Chaplin kienet waħda diffiċli, fejn kellu jiffaċċja l-faqar u t-tbatija. Ommu, Hannah Hill Chaplin, kantanta, attriċi, u ddoqq il-pjanu, qattgħet ħafna minn ħajjitha dieħla u ħierġa mill-isptarijiet mentali. Missieru, Charles Spencer Chaplin Sr. kien kantant ta’ suċċess sakemm qabad il-vizzju tax-xorb.

Wara li l-ġenituri tiegħu nfirdu, Charlie u ħuh (half-brother) Sidney, qattgħu ħafna mit-tfulija tagħhom fl-orfanatrofji, fejn ħafna drabi kienu jitħallew bil-ġuħ u anki jiġu msawta jekk iġibu ruħhom ħażin.

Bilkemm kapaċi jaqra u jikteb, Chaplin ħalla l-iskola biex imur fuq tour ma’ grupp entertainers komiċi. Aktar tard huwa ħa sehem f’att komiku. Sal-età ta’ 19-il sena kien sar wieħed mill-aktar artisti tal-musuc-hall popolari fl-Ingilterra.

Fl-1910, Chaplin mar l-Istati Uniti għal tour f’A Night in an English Music Hall. Huwa ġie magħżul mill-produttur tal-films Mack Sennett biex jidher fis-serje tal-kummiedja siekta Keystone. Fil-films bikrija, Making a Living u Tillie’s Punctured Romance, Chaplin biddel l-istil tiegħu. Huwa waqaf milli jirreaġixxi żżejjed u sar aktar delikat u preċiż fil-movimenti tiegħu. Ħoloq ukoll il-karattru ta’ The Tramp.

Fl-1918, Chaplin bena l-istudjo tiegħu u ffirma kuntratt ta’ miljun dollaru ma’ National Films, u pproduċa klassiċi ta’ films siekta bħal A Dog’s Life, billi qabbel il-ħajja ta’ kelb ma’ dik ta’ Tramp, Shoulder Arms, li kiseb suċċess fl-Ewwel Gwerra Dinjija, u The Kid, storja li tmiss il-ħajja tal-fqar.

Fl-1923, Chaplin, D.W. Griffith, Douglas Fair Banks, u Mary Pickford iffurmaw United Artists (UA) biex jipproduċu films ta’ kwalità għolja. A Woman of Paris (1923), drama, kienet segwita minn tnejn mill-aktar films divertenti ta’ Chaplin, The Gold Rush (1925) u The Circus (1928). Chaplin idderieġa City Lights (1931), rakkont sabiħ dwar il-ħbiberija ta’ Tramp ma’ miljunarju fis-sakra u flower girl nieqsa mid-dawl. Bosta kritiċi jqisuh bħala l-ifjen xogħol tiegħu. Għalkemm il-films kienu diġà għamlu l-bidla għall-ħoss, City Lights kien sieket ħlief għal xena waħda.

Il-karattru ta’ Chaplin, Hynkel f’The Great Dictator (1940) kien satira qawwija tal-mexxej militari Ġermaniż Adolf Hitler. Kien l-aħħar film li ntuża Tramp, u jispiċċa b’Chaplin jitlob għall-imħabba u l-libertà.

Kien b’dawn il-produzzjonijiet tas-snin 30 u 40 li Chaplin kiseb is-suċċess bħala direttur tal-films.

Ħafna qabel ma l-produtturi tal-films Ewropej għallmu lill-udjenzi japprezzaw l-irwol tal-kittieb u d-direttur, Chaplin wera l-ħafna talenti tiegħu billi rnexxielu jibbrilla fiż-żewġ irwoli fil-produzzjonijiet tiegħu.

L-imħabba li kien hemm lejn Chaplin fis-snin bikrin tal-karriera tiegħu nbidlet f’rabja kbira matul is-snin 40 u l-bidu tas-snin 50. Il-poplu Amerikan kien imdejjaq bil-fehmiet politiċi tiegħu, il-problemi fil-ħajja personali tiegħu, u l-elementi qarsa li ta’ spiss kien jesprimi fl-arti tiegħu. Chaplin kien jesprimi mibgħeda għad-dittatorjat. Dan kien ġiegħel lin-nies ikunu suspettużi dwaru.

Dan is-sentiment żdied meta ħareġ il-film Monsieur Verdoux, li fih wera li l-qtil tal-massa u l-abbuż tal-ħaddiema f’tentattiv biex iżidu l-profitti tan-negozju kienu simili. Il-kritiċi faħħru l-film iżda kien aktar popolari mal-udjenzi Ewropej minn dawk fl-Amerika.

Matul il-ħames snin ta’ wara Chaplin iddedika ruħu għal Limelight (1952), li parti minnu kien ibbażat fuq ħajtu stess. Kien ferm differenti minn Monsieur Verdoux.

Ir-reputazzjoni ta’ Chaplin kompliet tittappan b’kawża pubbliċizzata ħafna miġjuba kontrih minn mara li ddikjarat li kien missier it-tifel tagħha. Għalkemm Chaplin wera li ma kienx missier it-tifel, ir-reazzjoni għall-akkużi dawret ħafna nies kontrih.

Waqt li kien fuq vaganza fl-Ewropa fl-1962, Chaplin ġie nnotifikat mill-avukat ġenerali tal-Istati Uniti li d-dħul mill-ġdid tiegħu fl-Istati Uniti kien se jkun sfidat. Huwa ġie akkużat li wettaq atti immorali u li kien politikament suspettuż.

Chaplin, li qatt ma sar ċittadin tal-Istati Uniti, biegħ il-possedimenti Amerikani kollha tiegħi u stabilixxa ruħu f’Ġinevra,l-Isvizzera, mar-raba’ mara tiegħu Oona O’Neill, bint id-drammaturgu Amerikan Eugene O’Neill, u uliedhom.

Huwa żar l-Ingilterra biex jidderieġi The King in New York, li qatt ma ntwera fl-Istati Uniti. My Autobiography ġiet ippubblikata fl-1964. Ħafna mill-kritiċi kkunsidraw il-film ta’ Chaplin tal-1967, A Countless from Hong Kong, bħala diżastru.

Sas-snin 70, iż-żminijiet kienu nbidlu, u Chaplin reġa’ ġie rikonoxxut għall-kontribuzzjoni rikka tiegħu għall-films. Huwa rritorna lejn l-Istati Uniti fl-1972, fejn ġie onorat minn maġġuri fi New York City u Hollywood, Kalifornja, inkluż premju tal-Akkademja Speċjali.

Fl-1975 ġie onorat ukoll mir-Reġina Eliżabetta II tal-Ingilterra u sar Sir Charles Chaplin. Sentejn wara, fil-25 ta’ Diċembru , 1977, Chaplin miet fl-irqad, fl-Iżvizzera.

Ix-xogħlijiet kollha ta’ Chaplin juru l-grazzja fiżika, l-abbiltà li jesprimu sensazzjoni, u l-viżjoni intellettwali li għandhom l-aqwa atturi. Fl-1992 ħareġ film dwar il-ħajja tiegħu, bl-isem ta’ Chaplin.

Hemm wisq x’wieħed isir jaf dwar dan l-attur straordinarju, fil-fatt, komplejna niskopru aktar fatti u kurżitajiet interessanti li mhumiex daqstant magħrufa dwaru…

109 snin ilu seħħet it-traġedja tat-Titanic

109 snin ilu seħħet it-traġedja tat-Titanic

Mija u disa’ snin ilu, proprju fil-15 ta’ April tal-1912, vapur lussuż tal-passiġġieri, li kien meqjus li ma jistax jegħreq, laqat iceberg u għereq barra mill-kosta ta’ Newfoundland. Għalkemm b’kollox mietu aktar minn 1,500, ittieħdu 73 sena biex it-tifrik tal-vapur finalment jinstab, u ħafna snin oħra biex tinkixef l-istorja sħiħa tat-traġedja.

Issa, aktar minn seklu wara, it-Titanic għadu wieħed mill-aktar stejjer affaxxinanti fl-istorja, u ispira għadd ta’ films, kotba u riċerka dwar ir-rakkont traġiku u misterjuż tiegħu.

Imma kemm nafu verament dwar is-sigrieti tat-Titanic u dawk abbord?

Irnexxielna niskopru fatti u dettalji li żgur ma rajnihomx fil-film, li jgħaddi kemm jgħaddi ż-żmien jibqa’ tant popolari u segwit.

Ma ġiex irħis! Il-vapur sewa $7.5 miljun biex jinbena. Fatt interessanti huwa li l-film ta’ James Cameron tal-1997 dwar id-diżastru kellu baġit ta’ produzzjoni ta’ $200 miljun.

Żgur li ma kienx xogħol ta’ raġel wieħed. Ħadu 3,000 bennej tal-bastimenti Harland & Wolff biex jibnu l-vapur.

Kien twil aktar minn 882 pied li jiġi ekwivalenti għal kważi tliet grounds tal-futbol. Kien jiżen ukoll 52,310 tunnellata.

Waħda mill-ismokestacks ma kinitx taħdem. Tlieta minnhom biss kienu fil-fatt funzjonali. Dak żejjed kien biss biex il-vapur jidher aktar impressjonanti.

Kien hemm biss 20 dgħajsa tas-salvataġġ. Il-vapur kien mgħammar biex iżomm 64. Ħafna mid-dgħajjes tas-salvataġġ intbagħtu qabel ma kienu mimlijin. Kien hemm 28 persuna fuq l-ewwel dgħajsa meta kienet tesa’ 65 persuna.

Id-disinn interjuri kien ibbażat fuq lukanda ta’ Londra. The Ritz, fil-viċinat ta’ Picadilly f’Londra ispirat id-disinn ta’ ġewwa tal-vapur. Il-lukanda fetħet fl-1906 u għadha topera sal-lum.

Kien hemm ħafna kumditajiet fil-parti tal-ewwel klassi tal-vapur. Parti minn dan il-lussu kien jinkludi pixxina, banju Tork, squash court, u kennel tal-klieb.

Kien jeħtieġ ħafna faħam. Iktar minn 800 tunnellata ta’ faħam inħarqu biex iħaddmu l-vapur kuljum.

Iktar minn 100,000 persuna attendew għat-tnedija tal-vapur. Telaq minn Belfast, l-Irlanda.

Abbord kien hemm aktar minn 2,200 persuna. In-numri jvarjaw kemm kien hemm eżattament nies fuq il-vapur, iżda 32% biss salvaw mill-għarqa.

In-numru eżatt ta’ mwiet għadu mhux magħruf. Hemm approssimattivi bbażati fuq il-manifesti tal-vapur, iżda n-nies ivvjaġġaw taħt ismijiet foloz u minn tant postijiet differenti li dawk il-listi ma kinux kompletament preċiżi.

Kellha tkun vaganza romantika għal xi wħud. 13-il koppja abbord kienu fuq il-qamar il-għasel tagħhom.

Kien hemm biss 23 membru tal-ekwipaġġ nisa. Dawk it-23 mara kienu jiffurmaw it-885 membru tal-ekwipaġġ li kienu abbord.

Il-mużiċisti ma kellhomx biċċa xogħol faċli! Il-mużiċisti fuq il-vapur kienu mistennija li jkunu jafu t-352 kanzunetta kollha elenkati fil-ktieb tal-kanzunetti mogħtija lill-passiġġieri tal-ewwel klassi sabiex ikunu jistgħu jagħmlu t-talbiet tagħhom.

Huma komplew għaddejjin anki waqt li kien qed jegħreq il-vapur! Ix-xena ikonika mill-film ġrat ukoll fil-ħajja reali, bl-għan li jagħtu l-għajnuna tagħhom biex jikkalmaw il-passiġġieri, il-mużiċisti komplew idoqqu anki waqt li kien qed jegħreq it-Titanic, u fl-aħħar mill-aħħar tilfu ħajjithom fl-għarqa.

Il-vapur kellu l-gazzetta tiegħu stess. The Atlantic Daily Bulletin kienet tiġi stampata u mqiegħda kull filgħaxija fil-kamra tat-tipjip tal-passiġġieri tal-ewwel klassi.

L-aħħar pranzu tal-vapur kien festa. L-aħħar ikla servuta fuq it-Titanic kienet tikkonsisti f’10 korsijiet. Il-menu kien jinkludi oysters, soppa tax-xgħir, salamun moqli, u ħafna aktar.

Kellu 15,000 flixkun birra ale u, 1,000 flixkun inbid abbord. Il-vapur kien ukoll maħżuna bi 850 flixkun likur kif ukoll 8,000 sigarri! Uħud mix-xampanja fil-fatt instabu meta ġie skopert in-nawfraġju fl-1985.

Kien hemm passiġġieri tal-ewwel klassi, u kien hemm ukoll John Jacob Astor IV. Aston kien l-iktar passiġġier sinjur abbord. Huwa kien jiswa aktar minn $90 miljun. Dan huwa aktar minn żewġ biljun dollaru skont l-istandards tal-lum meta titqies l-inflazzjoni.

Il-furnar tal-vapur, Charles Joughin, kien fost dawk li salvaw. Joughin qatta’ sagħtejn fl-ilma qabel ma ġie salvat. Huwa sostna li kien kapaċi jdum daqshekk għax xorob ħafna whiskey minn qabel.

Mara li baqgħet ħajja mill-għarqa tat-Titanic, aktar tard irnexxielha ssalva wkoll minn għarqa ta’ vapur ieħor! Stewardess u infermiera Violet Jessop baqgħet ħajja mill-għarqa tat-Titanic biss biex tesperjenza vapur ieħor li għereq fuq il-Britannic erba’ snin wara, fl-1916. Jessop irnexxielha terġa’ ssalva iżda sofriet ġrieħi trawmatiċi f’rasha.

Persuna oħra li rnexxielha ssalva, aktar tard saret attivista u ħarġet għas-Senat tal-Istati Uniti. Waħda mill-aktar persuni famużi li salvaw mit-traġedja tat-Titanic kienet Margaret Brown, li aktar tard ġiet imlaqqma “The Unsikable Molly Brown.” Hija saret attivista avida, tappoġġja s-sugffraġju tan-nisa u saħansitra ħarġet għas-Senat.

L-iżgħar persuna li salvat mietet fl-2009. Milvina Dean kellha xahrejn meta kienet fuq it-Titanic. Għexet sal-età ta’ 97 sena.

Milton S. Hersey suppost kellu jkun passiġġier. Il-magnat taċ-ċikkulata kellu biljett u kollox, iżda kellu jaqleb għal vapur ieħor li ħadu lejn New York aktar qabel minħabba xi laqgħat tan-negozju li kellu.

Kellu jkun hemm eżerċizzju tad-dgħajjes tas-salvataġġ dakinhar li għereq il-vapur. Il-Kaptan Edward John Smith ikkanċella dan l-eżerċizzju li kien ippjanat dakinhar tal-għarqa iżda r-raġuni ħadd ma jafha.

Ġie magħruf minn fejn ġiet l-iceberg. Il-biċċa silġ ta’ 100 pied ġiet traċċata lura għal glaċier fi Greenland.

Il-vapur ħa 400 tunnellata ilma kull minuta wara li laqat l-iceberg. L-ewwel ma ntliet bl-ilma kienet il-parti ta’ quddiem tal-vapur, li kkawża l-parti ta’ wara titla’ fl-arja u eventwalment tinqata’.

Kien 400 mil mill-art meta għereq. Newfoundland kienet l-eqreb destinazzjoni, iżda t-Titanic kien diġà taħt l-ilma ftit sigħat wara li laqat l-iceberg.

Il-gazzetti ma rrapurtawx l-istorja tat-traġedja sewwa. Meta l-aħbar dwar l-għarqa laħqet il-kontinent, diversi gazzetti rrapurtaw ħażin li ma kienx hemm vittmi. Ladarba n-numri veri bdew deħlin, in-nies ingħaqdu flimkien biex jiġbru flus għall-vittmi.

Film dwar it-traġedja ħareġ inqas minn xahar wara li ġrat. Kien film sieket maħruġ f’Mejju tal-1912. Kien ikkaratterizzat minn Dorothy Gibson, attriċi li baqgħet ħajja mill-għarqa.

Ħa ħafna żmien biex jinstab ir-relitt. Il-missjonijiet ta’ tfittxija bdew kważi immedjatament wara li l-vapur sparixxa taħt l-ilma, iżda ma nstabx sal-1985. Robert Ballard sab ir-relitt waqt li kien abbord vapur ta’ riċerka Franċiż imsejjaħ Le Suroît.

Irkupraw ħafna mir-relitt. Ġew irkuprati madwar 6,000 artifatt, li jinsabu għall-wiri f’mużewijiet madwar id-dinja u xi wħud inbiegħu bl-irkant bi prezzijiet għoljin.

Il-lookouts tal-vapur ma setgħux jaċċessaw il-binokli. Il-binokli tal-vapur apparentament kienu msakkra ġewwa kabinett, imma ħadd ma seta’ jsib iċ-ċwievet minħabba li uffiċjal tal-vapur aċċidentalment nesa jagħtihomlhom. Għaldaqstant kellhom jiddependu fuq il-vista tagħhom biss, wieħed mill-ħafna fatturi li huma maħsuba li kkontribwixxew fit-traġedja tal-vapur.

Il-fdalijiet tal-vapur qed jisparixxu. Hemm batterja li tiekol is-sadid imsejħa Halomonas titanicae li bil-mod qed tikkonsma l-fdalijiet tal-vapur. Huwa mistenni li jkun sparixxa kompletament sal-2030.

Hemm Titanic ieħor ippjanat! Fl-2012, il-miljunarju Awstraljan Clive Palmer ħabbar pjanijiet biex jibni replika moderna tat-Titanic, imsejħa Titanic II, f’assoċjazzjoni mal-kumpanija Blue Star Line. Il-bord tal-kumpanija jikkonsisti f’żewġ dixxendenti ta’ persuni li salvaw mill-għarqa.

Enable Notifications    OK No thanks