Select Page
Madwar 132 sena ilu twieled Charlie Chaplin

Madwar 132 sena ilu twieled Charlie Chaplin

Charlie Chaplin huwa probabbilment l-aktar attur magħruf tal-bidu tas-seklu 20. Huwa fost dawk il-ftit nies mill-era siekta li għadna nirrikonoxxuhom mingħajr problema.

Għalkemm anki f’din hemm daqsxejn kontroversja, huwa magħruf li Sir Charles Spencer Chaplin KBE twieled proprju fis-16 t’April tal-1889, ġewwa Londra. Huwa kien attur komiku, produttur tal-films, u kompożitur Ingliż li beda l-fama fl-era tal-film siekta

Charlie Chaplin sar ikona Dinjija permezz tal-karattru li interpreta The Tramp, u huwa meqjus bħala wieħed mill-aktar figuri importanti fl-istorja tal-industrija tal-films.

Il-karriera tiegħu damet aktar minn 75 sena, mit-tfulija fl-era Victoria sa sena qabel mewtu fl-1977, u kienet waħda kontroversjali mhux ħażin. Minbarra li kien ateu, minkejja li dejjem ċaħad huwa magħruf li Charlie Chaplin kellu twemmin kommunist, iżda qatt ma nstabet evidenza ċara dwar dan.

It-tfulija ta’ Chaplin kienet waħda diffiċli, fejn kellu jiffaċċja l-faqar u t-tbatija. Ommu, Hannah Hill Chaplin, kantanta, attriċi, u ddoqq il-pjanu, qattgħet ħafna minn ħajjitha dieħla u ħierġa mill-isptarijiet mentali. Missieru, Charles Spencer Chaplin Sr. kien kantant ta’ suċċess sakemm qabad il-vizzju tax-xorb.

Wara li l-ġenituri tiegħu nfirdu, Charlie u ħuh (half-brother) Sidney, qattgħu ħafna mit-tfulija tagħhom fl-orfanatrofji, fejn ħafna drabi kienu jitħallew bil-ġuħ u anki jiġu msawta jekk iġibu ruħhom ħażin.

Bilkemm kapaċi jaqra u jikteb, Chaplin ħalla l-iskola biex imur fuq tour ma’ grupp entertainers komiċi. Aktar tard huwa ħa sehem f’att komiku. Sal-età ta’ 19-il sena kien sar wieħed mill-aktar artisti tal-musuc-hall popolari fl-Ingilterra.

Fl-1910, Chaplin mar l-Istati Uniti għal tour f’A Night in an English Music Hall. Huwa ġie magħżul mill-produttur tal-films Mack Sennett biex jidher fis-serje tal-kummiedja siekta Keystone. Fil-films bikrija, Making a Living u Tillie’s Punctured Romance, Chaplin biddel l-istil tiegħu. Huwa waqaf milli jirreaġixxi żżejjed u sar aktar delikat u preċiż fil-movimenti tiegħu. Ħoloq ukoll il-karattru ta’ The Tramp.

Fl-1918, Chaplin bena l-istudjo tiegħu u ffirma kuntratt ta’ miljun dollaru ma’ National Films, u pproduċa klassiċi ta’ films siekta bħal A Dog’s Life, billi qabbel il-ħajja ta’ kelb ma’ dik ta’ Tramp, Shoulder Arms, li kiseb suċċess fl-Ewwel Gwerra Dinjija, u The Kid, storja li tmiss il-ħajja tal-fqar.

Fl-1923, Chaplin, D.W. Griffith, Douglas Fair Banks, u Mary Pickford iffurmaw United Artists (UA) biex jipproduċu films ta’ kwalità għolja. A Woman of Paris (1923), drama, kienet segwita minn tnejn mill-aktar films divertenti ta’ Chaplin, The Gold Rush (1925) u The Circus (1928). Chaplin idderieġa City Lights (1931), rakkont sabiħ dwar il-ħbiberija ta’ Tramp ma’ miljunarju fis-sakra u flower girl nieqsa mid-dawl. Bosta kritiċi jqisuh bħala l-ifjen xogħol tiegħu. Għalkemm il-films kienu diġà għamlu l-bidla għall-ħoss, City Lights kien sieket ħlief għal xena waħda.

Il-karattru ta’ Chaplin, Hynkel f’The Great Dictator (1940) kien satira qawwija tal-mexxej militari Ġermaniż Adolf Hitler. Kien l-aħħar film li ntuża Tramp, u jispiċċa b’Chaplin jitlob għall-imħabba u l-libertà.

Kien b’dawn il-produzzjonijiet tas-snin 30 u 40 li Chaplin kiseb is-suċċess bħala direttur tal-films.

Ħafna qabel ma l-produtturi tal-films Ewropej għallmu lill-udjenzi japprezzaw l-irwol tal-kittieb u d-direttur, Chaplin wera l-ħafna talenti tiegħu billi rnexxielu jibbrilla fiż-żewġ irwoli fil-produzzjonijiet tiegħu.

L-imħabba li kien hemm lejn Chaplin fis-snin bikrin tal-karriera tiegħu nbidlet f’rabja kbira matul is-snin 40 u l-bidu tas-snin 50. Il-poplu Amerikan kien imdejjaq bil-fehmiet politiċi tiegħu, il-problemi fil-ħajja personali tiegħu, u l-elementi qarsa li ta’ spiss kien jesprimi fl-arti tiegħu. Chaplin kien jesprimi mibgħeda għad-dittatorjat. Dan kien ġiegħel lin-nies ikunu suspettużi dwaru.

Dan is-sentiment żdied meta ħareġ il-film Monsieur Verdoux, li fih wera li l-qtil tal-massa u l-abbuż tal-ħaddiema f’tentattiv biex iżidu l-profitti tan-negozju kienu simili. Il-kritiċi faħħru l-film iżda kien aktar popolari mal-udjenzi Ewropej minn dawk fl-Amerika.

Matul il-ħames snin ta’ wara Chaplin iddedika ruħu għal Limelight (1952), li parti minnu kien ibbażat fuq ħajtu stess. Kien ferm differenti minn Monsieur Verdoux.

Ir-reputazzjoni ta’ Chaplin kompliet tittappan b’kawża pubbliċizzata ħafna miġjuba kontrih minn mara li ddikjarat li kien missier it-tifel tagħha. Għalkemm Chaplin wera li ma kienx missier it-tifel, ir-reazzjoni għall-akkużi dawret ħafna nies kontrih.

Waqt li kien fuq vaganza fl-Ewropa fl-1962, Chaplin ġie nnotifikat mill-avukat ġenerali tal-Istati Uniti li d-dħul mill-ġdid tiegħu fl-Istati Uniti kien se jkun sfidat. Huwa ġie akkużat li wettaq atti immorali u li kien politikament suspettuż.

Chaplin, li qatt ma sar ċittadin tal-Istati Uniti, biegħ il-possedimenti Amerikani kollha tiegħi u stabilixxa ruħu f’Ġinevra,l-Isvizzera, mar-raba’ mara tiegħu Oona O’Neill, bint id-drammaturgu Amerikan Eugene O’Neill, u uliedhom.

Huwa żar l-Ingilterra biex jidderieġi The King in New York, li qatt ma ntwera fl-Istati Uniti. My Autobiography ġiet ippubblikata fl-1964. Ħafna mill-kritiċi kkunsidraw il-film ta’ Chaplin tal-1967, A Countless from Hong Kong, bħala diżastru.

Sas-snin 70, iż-żminijiet kienu nbidlu, u Chaplin reġa’ ġie rikonoxxut għall-kontribuzzjoni rikka tiegħu għall-films. Huwa rritorna lejn l-Istati Uniti fl-1972, fejn ġie onorat minn maġġuri fi New York City u Hollywood, Kalifornja, inkluż premju tal-Akkademja Speċjali.

Fl-1975 ġie onorat ukoll mir-Reġina Eliżabetta II tal-Ingilterra u sar Sir Charles Chaplin. Sentejn wara, fil-25 ta’ Diċembru , 1977, Chaplin miet fl-irqad, fl-Iżvizzera.

Ix-xogħlijiet kollha ta’ Chaplin juru l-grazzja fiżika, l-abbiltà li jesprimu sensazzjoni, u l-viżjoni intellettwali li għandhom l-aqwa atturi. Fl-1992 ħareġ film dwar il-ħajja tiegħu, bl-isem ta’ Chaplin.

Hemm wisq x’wieħed isir jaf dwar dan l-attur straordinarju, fil-fatt, komplejna niskopru aktar fatti u kurżitajiet interessanti li mhumiex daqstant magħrufa dwaru…

109 snin ilu seħħet it-traġedja tat-Titanic

109 snin ilu seħħet it-traġedja tat-Titanic

Mija u disa’ snin ilu, proprju fil-15 ta’ April tal-1912, vapur lussuż tal-passiġġieri, li kien meqjus li ma jistax jegħreq, laqat iceberg u għereq barra mill-kosta ta’ Newfoundland. Għalkemm b’kollox mietu aktar minn 1,500, ittieħdu 73 sena biex it-tifrik tal-vapur finalment jinstab, u ħafna snin oħra biex tinkixef l-istorja sħiħa tat-traġedja.

Issa, aktar minn seklu wara, it-Titanic għadu wieħed mill-aktar stejjer affaxxinanti fl-istorja, u ispira għadd ta’ films, kotba u riċerka dwar ir-rakkont traġiku u misterjuż tiegħu.

Imma kemm nafu verament dwar is-sigrieti tat-Titanic u dawk abbord?

Irnexxielna niskopru fatti u dettalji li żgur ma rajnihomx fil-film, li jgħaddi kemm jgħaddi ż-żmien jibqa’ tant popolari u segwit.

Ma ġiex irħis! Il-vapur sewa $7.5 miljun biex jinbena. Fatt interessanti huwa li l-film ta’ James Cameron tal-1997 dwar id-diżastru kellu baġit ta’ produzzjoni ta’ $200 miljun.

Żgur li ma kienx xogħol ta’ raġel wieħed. Ħadu 3,000 bennej tal-bastimenti Harland & Wolff biex jibnu l-vapur.

Kien twil aktar minn 882 pied li jiġi ekwivalenti għal kważi tliet grounds tal-futbol. Kien jiżen ukoll 52,310 tunnellata.

Waħda mill-ismokestacks ma kinitx taħdem. Tlieta minnhom biss kienu fil-fatt funzjonali. Dak żejjed kien biss biex il-vapur jidher aktar impressjonanti.

Kien hemm biss 20 dgħajsa tas-salvataġġ. Il-vapur kien mgħammar biex iżomm 64. Ħafna mid-dgħajjes tas-salvataġġ intbagħtu qabel ma kienu mimlijin. Kien hemm 28 persuna fuq l-ewwel dgħajsa meta kienet tesa’ 65 persuna.

Id-disinn interjuri kien ibbażat fuq lukanda ta’ Londra. The Ritz, fil-viċinat ta’ Picadilly f’Londra ispirat id-disinn ta’ ġewwa tal-vapur. Il-lukanda fetħet fl-1906 u għadha topera sal-lum.

Kien hemm ħafna kumditajiet fil-parti tal-ewwel klassi tal-vapur. Parti minn dan il-lussu kien jinkludi pixxina, banju Tork, squash court, u kennel tal-klieb.

Kien jeħtieġ ħafna faħam. Iktar minn 800 tunnellata ta’ faħam inħarqu biex iħaddmu l-vapur kuljum.

Iktar minn 100,000 persuna attendew għat-tnedija tal-vapur. Telaq minn Belfast, l-Irlanda.

Abbord kien hemm aktar minn 2,200 persuna. In-numri jvarjaw kemm kien hemm eżattament nies fuq il-vapur, iżda 32% biss salvaw mill-għarqa.

In-numru eżatt ta’ mwiet għadu mhux magħruf. Hemm approssimattivi bbażati fuq il-manifesti tal-vapur, iżda n-nies ivvjaġġaw taħt ismijiet foloz u minn tant postijiet differenti li dawk il-listi ma kinux kompletament preċiżi.

Kellha tkun vaganza romantika għal xi wħud. 13-il koppja abbord kienu fuq il-qamar il-għasel tagħhom.

Kien hemm biss 23 membru tal-ekwipaġġ nisa. Dawk it-23 mara kienu jiffurmaw it-885 membru tal-ekwipaġġ li kienu abbord.

Il-mużiċisti ma kellhomx biċċa xogħol faċli! Il-mużiċisti fuq il-vapur kienu mistennija li jkunu jafu t-352 kanzunetta kollha elenkati fil-ktieb tal-kanzunetti mogħtija lill-passiġġieri tal-ewwel klassi sabiex ikunu jistgħu jagħmlu t-talbiet tagħhom.

Huma komplew għaddejjin anki waqt li kien qed jegħreq il-vapur! Ix-xena ikonika mill-film ġrat ukoll fil-ħajja reali, bl-għan li jagħtu l-għajnuna tagħhom biex jikkalmaw il-passiġġieri, il-mużiċisti komplew idoqqu anki waqt li kien qed jegħreq it-Titanic, u fl-aħħar mill-aħħar tilfu ħajjithom fl-għarqa.

Il-vapur kellu l-gazzetta tiegħu stess. The Atlantic Daily Bulletin kienet tiġi stampata u mqiegħda kull filgħaxija fil-kamra tat-tipjip tal-passiġġieri tal-ewwel klassi.

L-aħħar pranzu tal-vapur kien festa. L-aħħar ikla servuta fuq it-Titanic kienet tikkonsisti f’10 korsijiet. Il-menu kien jinkludi oysters, soppa tax-xgħir, salamun moqli, u ħafna aktar.

Kellu 15,000 flixkun birra ale u, 1,000 flixkun inbid abbord. Il-vapur kien ukoll maħżuna bi 850 flixkun likur kif ukoll 8,000 sigarri! Uħud mix-xampanja fil-fatt instabu meta ġie skopert in-nawfraġju fl-1985.

Kien hemm passiġġieri tal-ewwel klassi, u kien hemm ukoll John Jacob Astor IV. Aston kien l-iktar passiġġier sinjur abbord. Huwa kien jiswa aktar minn $90 miljun. Dan huwa aktar minn żewġ biljun dollaru skont l-istandards tal-lum meta titqies l-inflazzjoni.

Il-furnar tal-vapur, Charles Joughin, kien fost dawk li salvaw. Joughin qatta’ sagħtejn fl-ilma qabel ma ġie salvat. Huwa sostna li kien kapaċi jdum daqshekk għax xorob ħafna whiskey minn qabel.

Mara li baqgħet ħajja mill-għarqa tat-Titanic, aktar tard irnexxielha ssalva wkoll minn għarqa ta’ vapur ieħor! Stewardess u infermiera Violet Jessop baqgħet ħajja mill-għarqa tat-Titanic biss biex tesperjenza vapur ieħor li għereq fuq il-Britannic erba’ snin wara, fl-1916. Jessop irnexxielha terġa’ ssalva iżda sofriet ġrieħi trawmatiċi f’rasha.

Persuna oħra li rnexxielha ssalva, aktar tard saret attivista u ħarġet għas-Senat tal-Istati Uniti. Waħda mill-aktar persuni famużi li salvaw mit-traġedja tat-Titanic kienet Margaret Brown, li aktar tard ġiet imlaqqma “The Unsikable Molly Brown.” Hija saret attivista avida, tappoġġja s-sugffraġju tan-nisa u saħansitra ħarġet għas-Senat.

L-iżgħar persuna li salvat mietet fl-2009. Milvina Dean kellha xahrejn meta kienet fuq it-Titanic. Għexet sal-età ta’ 97 sena.

Milton S. Hersey suppost kellu jkun passiġġier. Il-magnat taċ-ċikkulata kellu biljett u kollox, iżda kellu jaqleb għal vapur ieħor li ħadu lejn New York aktar qabel minħabba xi laqgħat tan-negozju li kellu.

Kellu jkun hemm eżerċizzju tad-dgħajjes tas-salvataġġ dakinhar li għereq il-vapur. Il-Kaptan Edward John Smith ikkanċella dan l-eżerċizzju li kien ippjanat dakinhar tal-għarqa iżda r-raġuni ħadd ma jafha.

Ġie magħruf minn fejn ġiet l-iceberg. Il-biċċa silġ ta’ 100 pied ġiet traċċata lura għal glaċier fi Greenland.

Il-vapur ħa 400 tunnellata ilma kull minuta wara li laqat l-iceberg. L-ewwel ma ntliet bl-ilma kienet il-parti ta’ quddiem tal-vapur, li kkawża l-parti ta’ wara titla’ fl-arja u eventwalment tinqata’.

Kien 400 mil mill-art meta għereq. Newfoundland kienet l-eqreb destinazzjoni, iżda t-Titanic kien diġà taħt l-ilma ftit sigħat wara li laqat l-iceberg.

Il-gazzetti ma rrapurtawx l-istorja tat-traġedja sewwa. Meta l-aħbar dwar l-għarqa laħqet il-kontinent, diversi gazzetti rrapurtaw ħażin li ma kienx hemm vittmi. Ladarba n-numri veri bdew deħlin, in-nies ingħaqdu flimkien biex jiġbru flus għall-vittmi.

Film dwar it-traġedja ħareġ inqas minn xahar wara li ġrat. Kien film sieket maħruġ f’Mejju tal-1912. Kien ikkaratterizzat minn Dorothy Gibson, attriċi li baqgħet ħajja mill-għarqa.

Ħa ħafna żmien biex jinstab ir-relitt. Il-missjonijiet ta’ tfittxija bdew kważi immedjatament wara li l-vapur sparixxa taħt l-ilma, iżda ma nstabx sal-1985. Robert Ballard sab ir-relitt waqt li kien abbord vapur ta’ riċerka Franċiż imsejjaħ Le Suroît.

Irkupraw ħafna mir-relitt. Ġew irkuprati madwar 6,000 artifatt, li jinsabu għall-wiri f’mużewijiet madwar id-dinja u xi wħud inbiegħu bl-irkant bi prezzijiet għoljin.

Il-lookouts tal-vapur ma setgħux jaċċessaw il-binokli. Il-binokli tal-vapur apparentament kienu msakkra ġewwa kabinett, imma ħadd ma seta’ jsib iċ-ċwievet minħabba li uffiċjal tal-vapur aċċidentalment nesa jagħtihomlhom. Għaldaqstant kellhom jiddependu fuq il-vista tagħhom biss, wieħed mill-ħafna fatturi li huma maħsuba li kkontribwixxew fit-traġedja tal-vapur.

Il-fdalijiet tal-vapur qed jisparixxu. Hemm batterja li tiekol is-sadid imsejħa Halomonas titanicae li bil-mod qed tikkonsma l-fdalijiet tal-vapur. Huwa mistenni li jkun sparixxa kompletament sal-2030.

Hemm Titanic ieħor ippjanat! Fl-2012, il-miljunarju Awstraljan Clive Palmer ħabbar pjanijiet biex jibni replika moderna tat-Titanic, imsejħa Titanic II, f’assoċjazzjoni mal-kumpanija Blue Star Line. Il-bord tal-kumpanija jikkonsisti f’żewġ dixxendenti ta’ persuni li salvaw mill-għarqa.

Il-125 anniversarju mill-ewwel Olimpjadi moderni li kienu saru f’Ateni fl-1896

Il-125 anniversarju mill-ewwel Olimpjadi moderni li kienu saru f’Ateni fl-1896

Il-Greċja dejjem kellha post speċjali fl-istorja Olimpika. Bejn 776 QK u 393 AD, ospitat il-logħob Olimpiku tal-qedem f’Olympia. Imbagħad, aktar minn 15-il seklu wara, ospitat l-ewwel edizzjoni tal-logħob moderni f’Ateni, fl-1896.

Minkejja l-evoluzzjoni tal-logħob matul is-snin, xi affarijiet baqgħu kostanti. Illum, l-Olimpiżmu għadu filosofija li tgħaqqad il-kwalitajiet tal-ġisem, ir-rieda u l-moħħ. Joħloq mod ta’ ħajja bbażata fuq il-pjaċir li jiġi bl-isforz, il-valur edukattiv ta’ eżempju tajjeb, u r-rispett għall-prinċipji etiċi universali.

Illum, hekk kif id-dinja timmarka l-125 anniversarju tal-Olimpjadi moderni, qed jiġi ċċelebrat ukoll il-Jum Internazzjonali tal-Isport għall-Iżvilupp u l-Paċi. Iċċelebrata kull sena mill-2013, din il-ġurnata hija rikonoxximent li l-isport jista’ jikkontribwixxi biex id-dinja ssir post aħjar. Id-deċiżjoni meħuda xi snin ilu li jkun hemm Jum Internazzjonali fis-6 t’April hija rikonoxximent tal-irwol ta’ Ateni fl-istorja Olimpika.

“Qed niċċelebraw dan l-anniversarju fi żmien meta l-valuri Olimpiċi ta’ eċċellenza, ħbiberija, rispett u solidarjetà huma aktar rilevanti minn qatt qabel,” qal il-President tal-Kumitat Olimpiku Internazzjonali Thomas Bach. “Il-valuri li jgħaqqduna llum huma l-istess li ġabuna flimkien 125 sena ilu. Il-logħob Olimpiku jfakkarna li nistgħu nibnu dinja paċifika u aħjar permezz tal-isport, u li nkunu aktar b’saħħitna jekk naġixxu flimkien. Il-logħob għandhom din il-qawwa li tgħaqqad li għadha sal-lum bħalma kienet lura fl-1896.”

Il-logħob tal-1896 kważi ma seħħx. Meta ż-żagħżugħ Pierre de Coubertin esprima l-ewwel darba l-idea li jerġa’ jagħti l-ħajja lil-logħob Olimpiku fl-1892, huwa kellu bosta kritiċi.

Pierre de Coubertin

Madanakollu, id-determinazzjoni u r-reżiljenza tiegħu ġew ippremjati fil-Kungress Internazzjonali ta’ Pariġi għar-Ristabbilment tal-Logħob Olimpiku. Iktar minn 15-il seklu wara li l-logħob kien twaqqaf fis-sena 393 wara Kristu, id-delegati fil-laqgħa ta’ Pariġi fl-1894 qablu li jerġgħu jibdew il-logħob, u għażlu lill-Greċja, il-post minn fejn oriġina l-Olimpiżmu, biex jospitahom.

Dak iż-żmien, il-logħob Olimpiku f’Ateni, fl-1896 kien l-akbar avveniment sportiv internazzjonali sal-lum, b’madwar 241 atleta jikkompetu minn 14-il pajjiż. Madwar żewġ terzi tal-atleti kienu Griegi u, bl-eċċezzjoni tal-Amerikani u Edwin Flack tal-Awstralja, l-oħrajn kienu mill-Ewropa wkoll. L-istejjer tagħhom daħlu fil-leġġenda Olimpika.

Fis-6 t’April, James Connolly mill-Istati Uniti sar l-ewwel champion Olimpiku f’aktar minn 1,500 sena, u rebaħ it-triple jump, qabel spiċċa t-tielet long jump u t-tieni fil-high jump ukoll.

James Connolly

Ir-runner Grieg Spyridon Louis għamel unur lil pajjiżi billi rebaħ il-maratona ikona. 4 kilometri mil-linja finali, huwa mar fil-vantaġġ biex jirbaħ b’aktar minn 7 minuti.

Spyridon Louis

L-għawwiem Ungeriż Alfréd Hajós, ta’ 18-il sena, għeleb il-baħar iffriżat tal-Mediterran u l-mewġ għoli ta’ 4 metri, għalkemm l-akbar rebħa tiegħu aktarx kien il-fatt li baqa’ ħaj! Għat-tellieqa ta’ 1200 metru, l-għawwiema vvjaġġaw ‘il barra bid-dgħajsa, imbagħad għawmu lura lejn ix-xatt. Is-saff oħxon ta’ grass imċappas fuq il-ġisem ta’ Hajós kien ftit protezzjoni kontra l-kesħa.

Alfréd Hajós

“Ir-rieda tiegħi li ngħixu għelbet kompletament ix-xewqa tiegħi li nirbaħ,” kien qal.

Il-logħob moderni tal-lum evolvew bil-kbir minn Ateni 1896, u saru dejjem aktar inklussivi. In-nisa ddebuttaw f’Pariġi fl-1900. Aktar minn 11,000 atleta minn 206 Kumitati Olimpiċi Nazzjonali kkompetew fil-logħob Olimpiku Rio fl-2016, li kienu wkoll l-ewwel li laqgħu lit-Tim Olimpiku tar-Refuġjati tal-KOI. Fl-2010, Singapor ospita l-ewwel Olimpjadi taż-Żgħażagħ.

L-ewwel logħob Paralimpiku tas-Sajf sar f’Ruma fl-1960, segwit mill-ewwel logħob Paralimpiku tax-Xitwa fl-1976 fl-Iżvezja. Mil-logħob Olimpiku ta’ Seoul 1988, u l-logħob Olimpiku tax-Xitwa Albertville 1992 il-logħob Paralimpiku ħa sehem fl-istess bliet u postijiet tal-logħob Olimpiku, minħabba ftehim bejn il-KOI u l-Kumitat Paralimpiku Internazzjonali.

Ħafna similaritajiet jibqgħu bejn Ateni 1896 u issa. Il-logħob huwa dejjem opportunità biex wieħed jimpenja ruħu maż-żgħażagħ filwaqt li jippromwovi s-saħħa, l-edukazzjoni u l-parteċipazzjoni tal-komunità. F’dinja fejn sfidi kumplessi jeħtieġu kollaborazzjoni internazzjonali, il-logħob Olimpiku jibqa’ l-uniku avveniment fid-dinja li jilqa’ atleti minn tant nazzjonijiet differenti, f’kompetizzjoni paċifika.

Mill-1993, l-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti bdiet tirrikonoxxi regolarment ir-rwol li l-IOC, il-logħob Olimpiku u l-isport jista’ jkollhom b’mod aktar ġenerali biex jikkontribwixxu għal dinja aħjar u paċifika.

8 ta’ Settembru – Mario Coleiro

8 ta’ Settembru – Mario Coleiro

Din id-data hija l-festa tat-twelid ta’ Marija Santissima li hi importanti ħafna għall-knisja Kattolika. Iżda din il-ġurnata daħlet fl-istorja ta’ pajjiżna u l-poplu tagħna b’avvenimenti li ġraw mall-medda tas-snin li fihom kollha naraw kif il-poplu Malti ħeles minn saram kbir proprju fit-8 ta’ Settembru.

Fl-1565 jiġi fi tmiemu l-assedju l-kbir li kien determinant għas-sopravivenza tal-poplu Malti u tal-Ordni ta’ San Gwann. Wara tliet xhur ta’ taqbid , tbatija u taqtigħ il-qalb fejn rajna attakki qalila fuq il-Forti Sant Iermu li ċediet nhar it-23 ta’ Ġunju fl-1565. Wara saru attakki minn kullimkien fuq il-Birgu u l-Isla li rnexxilhom jirreżistu kull attakk. Nhar it-8 ta’ Sertembru l-imperu Ottoman iċedi u jaħrab minn Malta.

Fl-1800, wara sentejn ta’ imblokk kontra l-qawwiet Franċiżi li l-Maltin waħedhom irnexxilhom jasedawom fil-Belt Valletta u fil-Kottonera. F’din l-ispeċi ta’ gwerra civili mietu eluf ta’ Maltin li ċarċru demmhom għal art twelidhom. Wara li waslet l-għajnuna Ingliża jasal il-jum tat-8 ta’ Settembru meta Alexander Boll akkumpanjat mill-mexxejja Maltin jidħlu lura fil-Belt Valletta rebbieħa wara li ċedew il-Franċiżi.

Fl-1943, waqt il-purċissjoni ta’ Marija Bambina ġewwa l-Isla nhar it-8 ta’ Settembru jitħabbar li l-Italja kienet ċediet .Dan kien ifisser li għal Malta kien wasal it-tmiem tat-tieni gwerra dinjija.

Il-poplu Malti għal tliet darbiet isalva minn saram kbir nhar it-8 ta’ Settembru jum it-twelid ta’ Marija Santissima.

Il-Pesta tal-1813/1814 – Mario Coleiro

Il-Pesta tal-1813/1814 – Mario Coleiro

Wieħed mill-agħar flaġelli li kienu jħabbtu wiċċhom magħhom missirijietna kienet l-imxija ta’ mard jittieħed li kien iħalli ħafna vittmi. Waħda mill-iktar imxija krudili kienet il-pesta li kienet magħrufa bħala l-mewt is-sewda. Sfortunatament din il-marda qerrieda ħakmet lil pajjiżna kemm-il darba u dejjem ħalliet devastazzjoni fost il-poplu. Propju 200 sena ilu bħal din is-sena kienet spiċċat l-imxija tal-pesta li kienet faqqgħet f’April tas-sena 1813. Malta dak iż-żmien kienet għadha kemm għaddiet minn gwerra waqt l-imblokk tal-Franċiżi. Il-ħakma Ingliża kienet għadha fil-bidu tagħha u l-poplu kien għadu qiegħed jaddatta ruħu għall-ħakkiema l-ġodda li kellhom mentalità differenti ħafna minn dawk ta’ qabilhom. Barra minn hekk l-Ingliżi kienu protestanti u għalhekk ma kinux Kattoliċi bħal Maltin. Din il-ħaġa kienet qiegħda toħloq diversi kunflitti bejn il-Gvernatur u l-Isqof. Imma meta faqqgħet il-pesta kulħadd Kellu jiġbed ħabel wieħed biex iwaqqaf din l-imxija li f’sitt xhur qerdet 4,500 ruħ minn popolazzjoni ta’ 116,000.

Il-Gvernatur Oakes beda joħroġ regolamenti li kienu ibsin ħafna fosthom li min kien ikun infettat kien jiġi iżolat kompletament. Ħwejġu kienu jinħarqu ma’ dak kollu li kien jipposjedi. L-ebda biċċa tal-baħar ma setgħet tidħol fil-Port il-Kbir jekk l-ewwel ma tagħmilx perjodu ta’ iżolament fil-Port ta’ Marsamxett u l-ekwipaġġ magħluq ġewwa Lazarett.


Min kien jaħbi lil xi ħadd marid kien jingħata l-forka. Ingħalqu l-knejjes, it-teatri, il-ħwienet u l-qrati. Ħadd ma seta’ jiltaqa’ f’postijiet jew jiffurmaw folol ta’ nies. Twaqqfet il-produzzjoni tal-Qoton u ngħalqu s-swieq u ħadd mill-irħula tal-kampanja ma seta’ jidħol fl-ibliet ibiegħ ħalib, ħxejjex u frott.


L-irħula bdew jiġu iżolati bil-barrikati u ħitan. Il-Belt Valletta nqasmet fi tmien distretti u dawn ġew kollha iżolati minn xulxin permezz ta’ barrikati biex in-nies ma jitħalltux. Il-Gvernatur kien talab lill-Isqof biex joħroġ pastorali li fiha kien jordna li min jinqabad ma jobdix l-ordnijiet tal-Gvern kien jingħata d-dnub il-mejjet.


F’dan il-perjodu l-Gvernatur Oakes temm il-kariga tiegħu bħala Gvernatur ta’ Malta u minfloku laħaq il-Gvernatur Mailand li kompla ħarrex il-miżuri biex iwaqqaf din il-marda. Inġiebu tobba Ingliżi u Lhud biex jassistu lill-morda imma l-Maltin ma ħadux pjaċir bihom għax ma kinux Kattoliċi. Il-ħabsin inħarġu mill-ħabsijiet u ntbagħtu jġorru l-mejtin u jidfnuhom. Dawn ma damux ma ttieħdu u mietu wkoll. Għalhekk inġiebu merċerinarji minn Sqallija li Kienu nies bla ġieħ u ta’ qattagħni. Ħadd ma kien jingħata trattament differenti, la jekk ikun nobbli, saċerdot jew jekk ikunu ġejjin minn familja fqira. Kif bniedem jittieħed il-familja tiegħu kollha u dawk li kellhom kuntatt miegħu kienu jisfaw iżolati u dak kollu li kien tagħhom kien jinħaraq.

Madwar Malta u Għawdex kollu tħaffru ċimiterji li kienu ffurmati minn ħofra kbira li fiha kienu jintefgħu l-katavri u jitgħattew bil-ġir u wara jintradmu. Bil-mod kif bdiet is-sena 1814, il-marda bdiet tbatti sakemm bdiet tinqata’ minn ċertu rħula u bliet. Il-belt tal-Isla kienet baqgħet l-unika post f’Malta kollha li ma ntlaqtitx minn din l-imxija qerrieda. Iżda din ma kinitx ix-xorti tal-kumplament ta’ pajjiżna. Meta l-marda bdiet tbatti dawk il-postijiet li kienu għadhom maħkuma bdew jiġu aktar iżolati mill-kumplament tal-irħula. L-aħħar żewġ irħula li ħelsu mill-pesta kienu Ħal Qormi f’Malta u x-Xagħra f’Għawdex. Biex jiżguraw li ħadd ma joħroġ minn Ħal Qormi biex il-marda ma terġax tinxtered, dan ir-raħal kien imdawwar b’żewġ ħitan li wieħed kien għoli 10 piedi u l-ieħor kien 6 piedi. Dawn il-ħitan kienu mgħassa mit-truppu li kellhom l-Ordni u jekk xi ħadd jipprova jaqbeż il-ħitan kienu jisparaw fuqu. San-nofs is-sena 1814 Malta u Għawdex kollha kienu iddikjarati meħlusa mill-marda tal-pesta u għalhekk reġa’ beda l-kuntatt ma’ Sqallija.

Hekk naraw li l-ħajja reġgħet bdiet ġejja għan-normal wara dawk il-problemi kollha. Imma minkejja li fiż-żmien tal-pesta kulħadd ingħaqad biex kienet megħluba din il-marda hekk kif spiċċat kulħadd reġa beda jiġbed il-ħabel tiegħu.
Dan jidher ċar kif inqala’ diżgwid kbir bejn il-Gvernatur Sir Thomas Maitland u l-Isqod Ferdinando Mattei fuq min kellu l-preċedenza fil-KonKatidral ta’ San Ġwann biex jitkanta t-Te Deum ta’ ringrazzjament għall-ħelsien minn din il-marda qerrieda. Din kienet ir-realtà li pajjiż Kattoliku ferventi bħal Malta kellu jitmexxa minn ħakkiema protestanti u ħlief waqt xi problema bħalma kienet dik tal-pesta, dawn iż-żewġ estremi dejjem baqgħu distakkati u jiġbdu lejhom.

Kungress Ewkaristiku Internazzjonali – Mario Coleiro

Kungress Ewkaristiku Internazzjonali – Mario Coleiro

Fis-sena 1913, f’pajjiżna kien sar il-Kungress Ewkaristiku Internazzjonali li kienet waħda minn dawk l-okkażjonijiet li tniżżlu bi kliem tad-deheb fl-istorja ta’ pajjiżna. Dan il-kungress kien attira lejn Malta eluf ta’ nies li fosthom kien hemm ħafna ġurnalisti. Fost il-postijiet li kienu saru attivitajiet fihom insibu l-Knisja tar-Rotunda tal-Mosta li kienet il-post magħżul fejn ingħata bidu għal dan il-Kungress.

Kien it-23 ta’ April 1913 meta għall-ħabta tat-3.30pm il-Kardinal Ferrata li kien il-Legat tal-Papa wasal fil-Mosta bil-karrozzella tal-Isqof u meta wasal fuq iz-zuntier tal-knisja l-banda Nicolo Isouard daqqet l-innu tal-Papa. Wara fil-knisja ngħata bidu għal dan il-kungress li għalih kienu preżenti bosta dinjitarji tal-Knisja Kattolika fosthom Kardinali u Isqfijiet. Kien preżenti wkoll il-Kleru u n-Nobbiltà flimkien mal-poplu Maltin. Il-Knisja Tal-Mosta kienet imżejna għal din l-okkażjoni u kienet maħnuqa bin-nies. Din kienet okkażjoni mill-isbaħ u l-Mostin biex jibqgħu jfakkru din l-okkażjoni t-triq prinċipali ta’ raħalhom issemmiet Triq il-Kungress Ewkaristiku.

Attivitajiet oħra kienu saru fuq il-fosos tal-Furjana fejn kienet waqqfet Tribuna monumentali Biex saret ċelebrazzjoni Ewkwaristika. Fil-ġnien tal-Barrakka ta’ Fuq kienet ingħatat l-barka sagramentali mill-gallarija li tħares fuq il-Port il-Kbir u l-Kottonera. Bħala monument għal dan il-Kungress kien inawgurat il-momument ta’ Kristu Re fil-Furjana xogħol mill-aqwa ta’ Antonio Sciortino. il-Knisja parrokkjali tat-Trinita Qaddisa fil-Marsa kienet inawgueata f’dan iż-żmien ukoll biex tibqa’ bħala tifkira ta’ dan l-avveniment. L-istess nistgħu ngħidu għal Knisja ta’ Kristu Re ta’ Raħal Ġdid li kienet fil-fażi tal-bini wkoll kienet intenzjonata biex tibqa’ tfakkarna f’dan il-Kungress li kien sar f’pajjiżna fis-sena 1913.

Enable Notifications    OK No thanks