Select Page
Filmat: “Għandna noħolqu diskussjonijiet fejn ikun inkluż kulħadd” – Oliver Scicluna

Filmat: “Għandna noħolqu diskussjonijiet fejn ikun inkluż kulħadd” – Oliver Scicluna

Nitkellmu ma’ Oliver Scicluna

Oliver, għadek kemm bdejt kapitlu ġdid fil-ħajja, forsi wieħed li ma kienx mistenni minn ħafna wkoll. X’kienu l-ewwel reazzjonijiet tiegħek kif ġejt avviċinat għal din il-kariga?

Għalkemm jien dejjem segwejt il-politika u dejjem kelli twemmin politiku qatt ma’ tkellimt dwar dan b’rispett u responsabilità li ġarrejt fl-aħħar snin fil-kariga li kont nokkupa. Għalkemm diversi individwi minn sferi differenti tal-ħajja kemm-il darba avviċinawni biex nidħol fil-ħajja politika, jien dejjem żammejt lura. Għalhekk meta kelli l-offerta tal-co-option jien inħsadt u xxukkjajt ruħi, għaddejt minn mumenti emozjonanti ħafna sakemm bdejt niffoka u qbadt nerġa’ nsib saqajja. Wara kollox umilment inħossni qed inġorr responsabilità kbira mhux għax jien membru parlamentari iżda għan-numru kbir ta’ individwi li kellmuni, awgurawli u wrew fiduċja fija inkluż dawk mill-kamp oppost.

Kif wasalt għad-deċiżjoni li tidħol għall-kariga ta’ membru parlamentari? Kienet deċiżjoni faċli?

Kienet deċiżjoni diffiċli. Diffiċli minħabba li bħala Kummissarju kont qiegħed għal qalbi naħdem ma’ tim ta’ nies tajjeb ħafna, bnejt relazzjoni tajba ħafna mal-għaqdiet u stakeholders importanti oħra fil-qasam tad-diżabilità u l-viżjoni tiegħi għall-KNPD kien fadlilha. Però nemmen ukoll li entità wara ċerti snin bl-istess tmexxija jkollha bżonn demm ġdid, u għalhekk kif ġiet l-opportunità li nidħol fil-politika aċċettajt għax nemmen li nista’ nkun ta’ ġid fuq livelli differenti tas-soċjetà. Mhux se nghid li kienet diffiċli minħabba l-familja għax sibt l-appoġġ sħiħ ta’ marti, il-familja tiegħi u tagħha, inkluż qraba u ħbieb oħra. Iżjed mid-deċiżjoni, iżjed kienu diffiċli l-ġranet, ġimgħatejn ta’ wara li ħadt id-deċiżjoni.

Issa li se tkun f’pożizzjoni fejn tista’ tagħmel differenza akbar. X’inhuma l-viżjonijiet tiegħek? Fejn qed taspira li tasal permezz ta’ din il-kariga?

Waħda mir-raġunijiet li aċċettajt li nidħol għal din l-isfida hi li nħoss li hemm bżonn iżjed tiġdid, hemm diversi setturi li għalkemm sar ħafna ġid xorta waħda fadal x’naqdfu u hemm oħrajn li nemmen li rridu nbidlu d-direzzjoni. Jien inzertajt persuna li l-ewwel u qabel kollox nimxi bil-prinċipji li nemmen fihom, u nemmen li bl-istess prinċipji u valuri nista’ nkun ta’ kontribut għall-pajjiż f’oqsma varji. L-unika aspirazzjoni li għandi hi li naħdem minn fejn naħdem inkun qiegħed naħdem biex in-nies ma’ jkunux skjavi tal-politiċi u viċi versa. Hawn irrid ngħid li sinjal li ċerti affarijiet mhux dejjem jaħdmu kif suppost minħabba li għadek issib nies li jmorru għand il-politiku għal xi pjaċir jew inkella l-politiku jistaqsi jekk xi ħadd għandux bżonn xi ħaġa. Jien nemmen li aħna l-politiċi rridu nagħmlu mezz li jkollna sistemi robusti biżżejjed li ma’ nħallux iżjed din il-prattika għaddejja.

Għalkemm ħafna jaqblu li int persuna valida, kien hemm bosta li ma qablux mal-mod ta’ kif ingħatajt din il-kariga. Xi twieġeb għal dan?

Min ma’ jaqbilx għandu kull dritt li jagħmel dan, però legalment ma’ sar xejn ħażin. Qabli kien hemm numru ta’ persuni oħra li ġew co-opted fil-Parlament.

Dejjem wassalt il-messaġġ u qdejt dmirek bl-aħjar mod u fl-interess ta’ dak kollu li kont tirrapreżenta, issa li se tkun ukoll qed tirrapreżenta partit politiku, kif se tassigura li se tibqa’ titkellem u taħdem għal dak li hemm bżonn isir anki fejn tħoss li jkun hemm nuqqas mill-partit li qed tirrapreżenta?

Jekk ma’ nagħmilx hekk inkun mhux biss qiegħed nonqos lill-partit li jien nagħmel parti minnu llum il-ġurnata, iżda ukoll lill-pajjiż. Il-punt ta’ tluq tiegħi f’din il-mixja fil-fatt kien li jien nibqa’ dak li jien bl-istess attitudni.

Fl-opinjoni tiegħek, x’inhi d-definizzjoni tal-politika?

Għodda biex toħloq opportunitajiet aħjar għas-soċjetà b’mod ġenerali, għodda li jekk tużaha tajjeb kapaċi tagħmel ħafna ġid biha u jekk tużaha ħażin tkun perikoluża immens.

Jinkwetak il-fatt li ħafna nies qiegħdin jitilfu l-fiduċja fil-politikanti?

Ħafna, jien l-ewwel wieħed ġieli ġrali hekk fil-passat però nemmen li jekk se nibqgħu nsabbtu saqajna minn barra mhux se jirnexxilna noħolqu l-bidliet li hemm bżonn. Huwa ta’ importanza li aħna l-politiċi nagħmluha ċara li aħna qed nirrapreżentaw ideoloġija u mhux xi tribu. Aħna l-politiċi għandna nittolleraw fehemiet differenti u għandna nkunu ta’ eżempju għas-soċjetà biex inħabbtu l-ideat flimkien mhux rasna ma’ xulxin. Nemmen li biex dan li qiegħed ngħid jien jitwettaq u b’hekk naraw iżjed persuni validi fil-politika irid ikollna parlament iżjed inklussiva fil-mod ta’ kif jopera, mhux biss inklussiv iżda jkun fora fejn wieħed jiddiskuti, jiddibatti, joħroġ l-ideat u jiddeċiedi. Jien nemmen li fil-politika għandna bżonn iżjed nies li qabel il-ħajja politika għandhom esperjenzi varji li jmorru lil hinn mid-door to door, aktar nies kompetenti li jwasslu għal dibattiti aktar produttivi u liġijiet aktar b’saħħithom.

Kif tiddeskrivi l-vjaġġ tiegħek bħala Kummissarju tal-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b’diżabilità?

Jien ta’ 26 sena qbadt immexxi entità li kienet ilha mwaqqfa 27 sena (meta twaqqfet jien kelli sena). Meta dħalt spiċċajt immexxi din l-entità waħdi mingħajr diretturi u bi ftit struttura. Ma xtaqtx nagħmel terremoti b’rispett lejn il-ħaddiema u t-tmexxija ta’ qabli. Għalhekk l-ewwel xhur rajt x’hemm tajjeb biex inżommu u x’hemm ħażin. Fassalt pjan li kont għadni għaddej bih sa qabel tlaqt xahar ilu u bl-isfidi kollha qbadt miexi. Il-ħaddiema saru qishom familja, l-għaqdiet ukoll, il-familji u persuni b’dizabilità kienu kontinwament f’kuntatt miegħi u dan kien dejjem jagħtini l-enerġija biex naħdem u naħdem. Kien hemm żmien li qtajt qalbi, żmien li kbejt waħdi u żmien li iċċelebrajt kisbiet importanti f’isem il-persuni b’dizabilità. Iżda wara kollox kienet esperjenza li tibqa’ f’qalbi għal dejjem.

Liema sfidi sibt l-aktar diffiċli bħala Kummissarju?

Sfidi dejjem, ma’ jiqfux, iżda meta dħalt il-Kummissjoni ħassejt nuqqas fil-qasam leġislattiv tas-settur u għalhekk ridna naqdfu immens biex insaħħu l-att dwar l-Opportunitajiet Indaqs kif ukoll introduċejna liġijiet ġodda, kienet ta’ sfida biex nibni work force li bih stajna nsaħħu l-ħidma regolatorja tagħna, kienet sfida ukoll biex biddilna l-post fejn jospita l-uffiċini tal-KNPD fost diversi sfidi oħrajn.

Tħoss li sar progress f’ċerti aspetti?

Mingħajr dubju sar u nemmen li sfajna vittma wkoll tal-istess suċċess. Ma’ nqishiex bħala xi ħaġa ħażina, anzi xi ħaġa tajba ħafna għax b’hekk ħafna persuni b’diżabilità jew familjari dejjem qed jitgħallmu

Liema kwistjonijiet tħoss li fadal ħafna aktar xi jsir dwarhom?

Nixtieq nara iżjed edukazzjoni inklussiva fil-vera sens tal-kelma fejn nimxu lil hinn mill-iskejjel speċjali u naraw li kulħadd ikollu postu fi skola “mainstream” b’tagħlim adattat. Nixtieq li mmorru għall-mudel fejn persuni b’diżabilità jgħixu fil-komunità, fid-djar tagħhom bis-sapport li għandhom bżonn u b’mod indipendenti jew semi indipendenti, jiġifieri rridu naċċertaw li s-servizzi fil-komunità jisaħħu. Nixtieq li nara iżjed persuni b’diżabilità jidħlu fid-dinja tax-xogħol, jipprogressaw skont il-kapaċitajiet tagħhom u anke jkunu mexxejja. Nixtieq nara opportunitajiet fejn persuni b’diżabilità jiftħu u jmexxu l-business tagħhom. Nixtieq li l-persuni b’diżabilità ma’ jibqgħux jiġu preġudikati u ippatronizzati. Nixtieq li nieqfu nimxu fuq il-mudell karitatevoli fejn jidħlu l-persuni b’diżabilità u nimxu għall-mudell tad-drittijiet.

Xi tfisser inklużjoni għalik?

Inklużjoni fejn min m’għandux vuċi, ikun jista’ jinstema’, min hu fil-minoranza jingħata l-attenzjoni, fejn persuna li mhux tlaħħaq biex tagħmel xi ħaġa tingħata l-għoddod u sapport biex tilħaq l-għan tagħha.

Tħoss li għad hawn mentalità li persuna b’diżabilità tiġi assoċjata biss ma’ kwistjonijiet relatati mad-diżabilità?

Ħafna mid-drabi iva, tiġi b’mod awtomatiku u sa ċertu punt huwa importanti li jkunu l-persuni b’diżabilità stess li jitkellmu dwar l-ostakli li jaffaċjaw u mhux xi ħadd ieħor. Iżda nemmen ukoll li s-soċjetà l-ewwel għandha tħares lejn il-persuna mhux id-diżabilità tagħha għalhekk importanti li nifhmu li persuna b’diżabilità tista’ tikkontribwixxi f’affarijiet varji.

Għidilna ftit dwarek personali… Min hu Oliver Scicluna?

Għandi 34 sena, mill-Birgu, għext il-Kalkara u wara li żżewwiġt mort ngħix fir-raħal ċkejken tax-Xgħajra. Kont niżfen u ngħallem il-“breakdance”, fejn ikkompetejt fuq livell nazzjonali u internazzjonali kontra persuni mhux b’diżabilità. Dejjem kont u għadni interessat fis sotto kulturi fost l-oħrajn il-Hip Hop, il-mużika u l-arti huma marbuta ma’ qalbi u dejjem insib refuġju fihom. Inħobb il-futbol u nżomm mat-tim ta’ Manchester United, għalkemm mhux dejjem ikolli paċenzja nara logħba sħiħa. Miżżewweġ lil Angela sa mill-2015 u għandna żewġ subien, Declan li għandu 4 snin u Aidan li għandu sena. Gradwajt tliet darbiet fl-informatika, studju dwar iż-żgħażagħ u l-komunità u masters fil-management.

Oliver bħala missier, kif inhu? Strett?

Jien inzertajt bil-burdati, ġieli nkun strett ħafna u ġieli nagħmel agħar mit-tfal, speċjalment meta nkun qiegħed nilgħab magħhom jew ninbixhom. Id-dixxiplina nemmen li importanti ħafna però nemmen li mat-tfal trid tibni ċerta ħbiberija biex jafdawk u ‘l quddiem iħossuhom komdi jitkellmu miegħek.

X’memorji għandek taż-żmien meta kont tipprattika l-breakdancing?

Memorji sbieħ ħafna. Kont żgħir fl-età, moħħi kien iżjed frisk u kont tista’ tgħid naħseb biss fuq iż-żfin u t-tim li kont nagħmel parti minnu “Underground Shadows”. Fost il-memorji li għandi hemm dawk ta’ taħriġ li konna nagħmlu f’postijiet varji inkluż barra fit-triq jew xi pjazzez għax mhux dejjem kellna l-mezzi li xtaqna. Il-breakdance żfin partikolari għax ftit li xejn għandu regoli u għalhekk huwa inklussiv ħafna, niftakarni nsiefer u niltaqa’ u nieħu gost ma’ żeffiena mid-dinja kollha, inkluż mis-South Korea, Russi, Ukreni u għalkemm ma’ konniex nitkellmu l-istess lingwa xorta waħda konna nikkomunikaw tajjeb flimkien.

X’inhuma l-akbar aspirazzjonijiet tiegħek?

Li nikber flimkien mall-mara tiegħi, nibqgħu nieħdu ħsieb iż-żewġ uliedna, narawhom jikbru u jimirħu u jkunu ta’ suċċess iżjed minni.

Staqsejna lil Oliver biex jgħaddi messaġġ lis-segwaċi ta’ skoperta.net…

Ilu jgħix l-Awstralja għal ħafna snin iżda baqa’ jgħożż il-lingwa Maltija

Ilu jgħix l-Awstralja għal ħafna snin iżda baqa’ jgħożż il-lingwa Maltija

Nitkellmu ma’ Manwel Caruana

Manwel, grazzi talli lqajt l-istedina tagħna għal din l-intervista.

Nafu li ilek tgħix l-Awstralja għal ħafna snin. Kemm kellek żmien meta emigrajt u x’tifkiriet għandek tal-vjaġġ u l-ewwel impressjonijiet tiegħek tal-post?

Fl-1963 missieri Pinu u wieħed minn ħuti l-kbar waslu l-Awstralja. Kien eżattament fil-festa ta’ Santa Marija, il-15 ta’ Awwissu 1963. Imbagħad fil 5 ta’ Marzu 1964, ommi Katarin, it-tlett ħuti l-oħra u jiena ż-żgħir, tlaqna minn Malta. Minn meta telaq missieri minn Malta sakemm tlaqna aħna, kont noqgħod nipprova nifhem ir-raġuni li kellna nitilqu aħna wkoll.

Kont nitlob lil ommi biex jien nibqa’ ngħix Malta maz-zija. Ħafna drabi staqsejt lil ommi tispjegali kif aħna li konna Maltin kellna nitilqu minn gżiritna filwaqt li barranin setgħu jibqgħu jgħixu hawnhekk. Ommi qatt ma tatni sodisfazzjon. Malta kellna ħajja sempliċi u konna ferħanin. Aħna minn Ħaż-Żebbuġ minn Ħadda tal-Grazzja u konna ħafna kuġini miż-żewġ naħat, noqgħodu kollha fl-istess triq.

Jiena sa dak iż-żmien qatt ma kont smajt bl-Awstralja u aktar ma ridtx inkun naf dwarha. Il-vjaġġ lejn l-Awstralja kien wieħed twil u ta’ swied il-qalb. Ħassejtni qisni sejjer għall-forka għax kont naf li m’hemmx triq oħra. Wara xahar nivvjaġġaw wasalna Altona, post mal-baħar, xi nofs siegħa bogħod mill-belt ta’ Melbourne. Hekk, il-familja tagħna reġgħet ingħaqdet. Kellna trobbija tajba ħafna imma l-weġgħa baqgħet hemm u sfortunatament se tibqa’ hemm sa mewti.

Fil-workshop ta’ Manwel

Kellek xi diffikultajiet biex tintegra fis-sistema edukattiva imbagħad ‘il quddiem anke fid-dinja tax-xogħol?

Malli wasalna, ommi kitbitni l-iskola. Jien ftit kont nifhem bl-Ingliż. Sintendi, il-Malti kont nafu tajjeb għalkemm ma kontx naf niktbu sew għax jien kont nitkellem bid-djalett Żebbuġi biss. Minħabba n-nuqqas ta’ għarfien tiegħi fl-Ingliż kelli nirrepeti sena. Din kienet daqqa ta’ ħarta oħra għalija.

L-iskola kien hemm ħafna studenti Maltin mwelldin kemm Malta u kemm l-Awstralja. Kien hemm tifel minnhom li l-ġenituri tiegħu kienu mill-Mellieħa. Kien jagħmilha tal-interpretu tiegħi u naħseb li kont inġennu ftit. Meta wasalt il-ħames sena tas-sekondarja, spiċċajt jien biss Malti fil-klassi. Kont inħossni qisni sulfarina fil-baħar. Kont dejjem neqred u newden biex jibgħatuni lejn Malta. Fl-aħħar kelli naċċetta li xewqti qatt ma kienet se sseħħ.

Komplejt l-iskola u wara dħalt naħdem mal-gvern. Hemmhekk kien hemm ġuvni li l-ġenituri tiegħu kienu Żabbarin. Kien fl-istess grad bħali u mill-ewwel sirna ħbieb tal-qalb. Minn hemm iddeċidejt li nidħol fis-Civilian Military Forces Signals. Kont Malti waħdi u hemmhekk domt erba’ snin u nofs. Integrajt ħafna u l-Ingliż ṣ’issa kont qbadtu sew. Għamilt ħafna ħbieb u qisu bħala sfida ma kontx noqgħod mal-Maltin imma naturalment id-demm Żebbuġi dejjem baqa’ jbaqbaq ġo fija.

Barra x-xogħol tiegħi, bdejt negozju ieħor li semmejtu Melita Drafting Service. Negozju li rnexxa ħafna fejn kont noffri servizz ta’ disinni ta’ pjanti tad-djar. Ħdimt ma’ ħafna nazzjonalitajiet differenti. Fuq ix-xaqliba tagħna kien hawn ħafna Maltin u jien minn naħa tiegħi bdejt nitkellem aktar bil-Malti milli bid-djalett Żebbuġi magħhom, però nammetti li qatt ma ħassejtni komdu għax id-djalett nippreferih.

X’tifkiriet għandek ta’ raħal twelidek?

Il-ħajja fl-Awstralja hija totalment differenti minn Malta u tintegra kemm tintegra dejjem tħoss dik ix-xi ħaġa nieqsa minn ħajtek. Meta kont ċkejken niftakar li n-nannu Ġuzepp (bil-laqam ta’ Ċpajpu) kien akkanit ħafna għall-festa ta’ San Ġużepp. Din hija festa sekondarja ġo Ħaż-Żebbuġ. Aktar ma għadda ż-żmien aktar sirt bħan-nannu jiġifieri sirt akkanit ħafna bħalu għal din il-festa, li anke missieri baqa mistagħġeb. Bdew jaqbduni ħafna dwejjaq u nostalġija ta’ Ħaż-Żebbuġ u għalhekk ħadt l-inizzjattiva biex nibda għaqda Żebbuġija. Din l-għaqda rnexxiet imma peress li l-patrun ta’ Ħaż-Żebbuġ huwa San Filep u jien kont ġej minn familja akkanita tal-festa ta’ San Ġużepp inħolqu xi disgwidi u wara seba’ snin ta’ ħidma intensiva, iddeċidejt li nirriżenja.

Kemm tħoss li hu importanti li l-emigranti jibqgħu jitkellmu bl-ilsien Malti u saħansitra anke bid-djalett raħli?

Jien iżżewiġt mara ta’ dixxendenza Irlandiża. Il-familja tagħha kienu minn l-ewwel nies li emigraw lejn l-Awstralja. Minn dan iż-żwieġ twieldu Mark u Lisa. Minn meta t-tfal ħadu l-ewwel nifs sal-ġurnata tal-lum jien inkellimhom bil-Malti biss. Ommhom ukoll kienet tmur iċ-Ċentru titgħallem il-Malti. Ġieli nqalgħu ċirkostanzi li kelli nikkomunika magħhom bl-Ingliż però dejjem sibt ħafna sostenn u inkoraġġiment minn omm it-tfal biex inkellimhom bil-Malti. It-tfal kienu jirrimarkawli li kont nitkellem differenti meta niltaqa’ ma’ ċerti Maltin għax lit-tfal kont inkellimhom bid-djalett Żebbuġi biss. Sal-lum mat-tfal nikkomunika bid-djalett anke meta nibgħatilhom il-messaġġi fuq ‘Messenger’. Jiddispjaċini li sfortunatament ħafna Maltin hawnhekk warrbu l-ilsien Malti jew iħalltu l-Ingliż u l-Malti u jużaw kliem bħal ma huma ‘nippikja’ ‘niddropja’ ‘jismokja’ ‘jittowja’ eċċetra.

Wara żmien twil f’pajjiż barrani wieħed ikun dara sew il-kultura tal-post. Madanakollu inti għadek issegwi drawwiet u tradizzjonijiet Maltin bħal pereżempju fit-tisjir, it-tiżjin tal-Milied eċċetra?

Għalkemm adattajt ruħi sewwa l-Awstralja, it-tradizzjonijiet Maltin kienu u dejjem jibqgħu parti mill-ħajja tiegħi ta’ kuljum. Bħala ikel Malti hawnhekk issib tixtri minn kollox pastizzi u qassatat, ravjul, zalzett, tin, mazzit, bajtar tax-xewk eċċetra. Issib dak kollu li jkollok aptit. Lit-tfal tiegħi u n-neputijiet dejjem intennilhom kemm huma xortihom tajba li jistgħu jħaddnu żewġ kulturi hekk sbieħ u differenti minn xulxin, dik Maltija u dik Awstraljana.

Kif tħobb tqatta’ l-ħin tiegħek mal-familja u tgħidilna ftit dwar il-ġugarelli li tħobb tibni għan-neputijiet?

L-għaxqa tiegħi nqatta’ l-ħin mal-familja. Lin-neputijiet inħobb nivvintalhom xi logħob u naħdmilhom il-ġugarelli jiena stess bħal ngħidu aħna xi karrettun jew ħamiema (tajra). Fil-Milied imbagħad nagħmlilhom il-presepju maħdum mill-karta pesta u mżejjen bil-pasturi tat-tafal. Fil-quċċija lin-neputijiet inħobb nagħtihom bandiera Maltija u oħra Awstraljana bħala rigal.

Neputi ta’ Manwel b’wieħed mill-karrijiet li bnielu

Nafu li l-Maltin ifittxu l-kumpanija ta’ xulxin. Xi tgħidilna fuq il-komunitajiet Maltin ġewwa l-Awstralja?

Jiena noqgħod ftit minuti biss ‘il bogħod mill-Klabb tas-Sajjieda Maltin fejn il-biċċa l-kbira nhar ta’ Ħadd ikun hemm l-għana. Ftit aktar ‘il bogħod hemm klabbs Maltin oħra fosthom tal-boċċi u tal-‘football’. Hemm ukoll Ċentru Kulturali tal-Malti u Klabb Għannejja Maltin Western Suburbs, li hu l-uniku klabb tal-għannejja fid-dinja. Il-Maltin ifittxu lil xulxin u jqattgħu il-ħin flimkien f’dawn il-klabbs. Ħafna minna l-emigranti għadna ngħożżu sew id-drawwiet Maltin speċjalment l-importanza tal-familja, kif konna meta tlaqna minn Malta.

Kif tħobb iżżomm kuntatt ma’ qrabatek f’Malta? Tużaha l-midja soċjali?

Iva, il-midja soċjali nużaha biex inżomm kuntatt mal-qraba u ħbieb ġewwa Malta u madwar id-dinja.

Meta kienet l-aħħar darba li żort Malta u x’tibdiliet rajt li laqtuk?

Xi tnax-il sena ilu ħadt lit-tfal Malta għall-ewwel darba. Peress li t-tifel Mark idoqq is-saxaphone kellu wkoll okkażjoni jdoqq fil-festa ta’ San Ġużepp, Ħaż-Żebbuġ. Wara dik id-darba it-tifel reġa’ mar Malta għall-festa ta’ San Filep u minn hemm imbagħad baqa jdur l-Ewropa. Minn Malta ġabli miegħu statwa ta’ San Filep u peress li hu bennej għamilli niċċa fl-intrata għal din l-istatwa. Mark iżżewweg tfajla Awstraljana u mal-ewwel ċans li kellu ħadha Malta biex juriha l-gżira tagħna.

Jien żort Malta l-aħħar fl-2018 u domt seba’ xhur. Btala sabiħa mmens u li ma ninsiha qatt. Innutajt li ħafna mit-tradizzjonijiet Maltin għadhom b’saħħtihom bħal festi, l-għana, il-logħob tal-boċċi u oħrajn. Ħaġa li laqtitni ħafna wkoll hija dik li l-Maltin saru jgawdu aktar minn qabel. Mingħajr ma nidħol f’politika għax personalment ma tinteressanix, osservajt li Malta saret tant sinjura f’qasir żmien.

Hemm xi messaġġ li tixtieq tgħaddi lill-Maltin u l-Għawdxin?

Id-djaletti tal-irħula huma sbieħ immens. Ħasra li qegħdin jinqatgħu. L-aħħar li kont Malta u tkellimt bid-djalett Żebbuġi kien hemm min qalli li bqajt lura u saħansitra għadda ż-żmien bija. Min-naħa tiegħi niddejjaq ħafna nisma’ min jitkellem bil-Malti u Ingliż flimkien. Inħoss li meta jsir hekk ikun qed jitkasbar l-ilsien Malti. Jekk Alla ħares qatt nitilfu l-ilsien Malti, dan ma jiġi lura qatt. Ħaġa oħra li ma niħux gost biha hija dik meta nirreferu għall-poplu bħala Maltin u Għawdxin. Ma nħossx li għandu jkun hemm distinzjoni għax aħna kollha Maltin.

Ix-xewa tiegħi hija li meta mmut, ġismi jinħaraq u l-irmied jittajjar minn fuq il-kampnar tal-knisja għal ġo Misraħ San Filep, Ħaż-Żebbuġ.

Nagħlaq billi nikkwota l-versi ta’ Manwel Dimech “Jien Malti, dan nistqarru kullimkien, sakemm ruħi f’ġismi tibqa’, nibqa’ ngħid li Malti jien”.

Viva Malta! Viva l-Awstralja!

“Is-suwiċidju fost l-aktar kwistjonijiet serji li ħadd mhu jitkellem dwarhom” – Prof. Andrew Azzopardi

“Is-suwiċidju fost l-aktar kwistjonijiet serji li ħadd mhu jitkellem dwarhom” – Prof. Andrew Azzopardi

Nitkellmu mal-Prof. Andrew Azzopardi

Bi pjaċir niżvelaw li l-Prof. Andrew Azzopardi se jkun ukoll qed jikkontribwixxi fuq skoperta.net.

X’ġiegħlek tagħżel din il-professjoni?

Jien dejjem ridt nuri li tista’ tgħallem anke kunċetti tqal imma fl-istess ħin l-istudenti jieħdu gost. Jien kont niddejjaq ħafna fil-klassi għax il-lezzjonijiet kienu boring għalhekk ridt insir lettur biex ma nkunx boring għax l-istudenti jiddejqu jekk aħna ma nkunux ippreparati u mhux għax tort tagħhom.

X’inhu l-akbar sodisfazzjon tiegħek?

Kull darba li naqla’ kontroversja biex minnha joħroġ it-tajjeb.

Liema kwistjonijiet tħoss li l-aktar għad hawn stigma dwarhom u li hemm bżonn li nitkellmu aktar dwarhom?

Is-suwiċidju fost l-aktar – kwistjoni serja ħafna li ħadd mhu jitkellem dwarha. Wieħed mit-tort huwa tal-mudell ekonomiku li qed nużaw qed iġib lin-nies fix-xifer u m’aħniex nagħtu kas ta’ xejn u mhux inwieżnu biżżejjed lil xulxin.

L-edukazzjoni u d-djalogu huma biżżejjed għal tibdil fil-mentalità?

Le, trid il-flus għal riċerka empirika, ħalli permezz tad-data inkun nistgħu nagħmlu policy decisions tajbin.

Fuq liema kriterji għandha tkun ibbażata riċerka dwar kwistjonijiet li jaffettwaw il-ħajja tan-nies?

Fuq il-vuċi tan-nies. Irridu nibdew mingħandhom stess.

Storja li sirt taf permezz tal-professjoni tiegħek u li ħalliet impatt fuqek personali.

Kull darba li nara xi lil ħadd li jħossu ferħan tkun l-akbar ferħa tiegħi. Meta xi ħadd javvanza fil-karriera, isib lil min iħobb, jirnexxilu f’xi life achievement – dik tkun rebħa.

Lil hinn mill-professjoni, min hu Andrew Azzopardi?

Inħobb ħafna l-kelb tiegħi Dante u l-qattusa Phoebe (qishom it-tfal tiegħi), għandi żewġt itfal Karl – 24 u Caire 22 u miżżewweġ lil Sue għal 25 sena. Jien xandar fuq 103 Malta’s Heart fejn kull nhar ta’ Sibt ikolli programm ta’ ġrajjiet kurrenti u nikteb opinion fuq il-Malta Indpt kull ġimgħa. Noqgħodu Ħaż-Żebbuġ u l-ors tiegħi nara lit-tim favorit tiegħi Southampton FC – il-bqija ngħaddi l-ħin naħdem, li hi l-passjoni u l-passatemp tiegħi.

Kemm hu importanti l-irwol ta’ ġurnalist?

Ħafna importanti l-vox popoli.

Jaffettwak il-fatt li dak li tgħid jista’ jiġi interpretat ħażin?

La titkellem fuq il-public domain trid toqgħod għaliha mbagħad.

X’tixtieq li twassal permezz tal-kontribuzzjoni tiegħek fuq skoperta.net?

Xejn. La rrid ngħallem. La rrid lill-udjenza bilfors taqbel. Irrid naqsam ħsieb imbagħad kulħadd, jekk irid, jagħġnu fil-forma li jridu hu jew hi.

“Nemmen li l-mard fuq it-tfal bidilni..” – Claire Micallef Pulè

“Nemmen li l-mard fuq it-tfal bidilni..” – Claire Micallef Pulè

Nitkellmu ma’ Claire Micallef Pulè

Għidilna ftit dwarek.. min hi Claire Micallef Pulè?

Jien mill-Kalkara, għandi 52 sena, iż-żgħira fost erba’ aħwa, miżżewġa lil Vince Micallef Pulè għal dawn l-aħħar 26 sena u għandna tifla jisimha Kristina li għandha 19-il sena. Għandna kelb Yorkie li jismu Thor u huwa l-mimmi t’għajnejna. Għandi għal qalbi ħafna l-ferħ tal-maħbubin tiegħi u l-ftit ħbieb li nqishom bħala familja. Inħobb insajjar u meta jkun possibbli nlaqqa’ l-familja u l-ħbieb għall-ikel.

Inħobb naqra, speċjalment History Fiction Novels, inħobb il-mużika speċjalment il-mużika ta’ Elton John, Queen, Dire Straits u anke Zucchero u l-mużika Taljana. Inħobb ħafna l-baħar u meta jkun possibbli s-safar mal-familja tiegħi. Ilni naħdem fl-Uffiċċju tal-President minn April tal-1994 u fl-2009 ingħatajt l-inkarigu li namminstra l-Malta Community Chest Fund li hija l-fondazzjoni ta’ karità tal-President ta’ Malta.

X’inhu eżattament xogħlok?

Jien naħdem bħala Manager fl-Uffiċċju tal-Community Chest Fund, il-Palazz, Valletta. Xogħli hu li nara li t-talbiet li jagħmlu n-nies mal-MCCF jiġu ipproċessati u evalwati kif suppost. Qegħdin tim ta’ ħdax-il persuna u x-xogħol ma jieqafx. Jien nieħu ħsieb il-każijiet mediċi li jvarjaw bejn talbiet għall-aktar mediċina bażika u talbiet għal mediċina l-aktar avvanzata u ġdida fis-suq. Nieħu ħsieb ukoll każijiet ta’ pazjenti li jintbagħtu barra minn Malta biex jirċievu l-kura u każijiet ta’ talbiet ta’ persuni b’abbiltajiet differenti, bħal tagħmir speċjalizzat għalihom u anke terapiji varji.

Għidilna dwar l-irwol tiegħek fl-Istrina. Kemm ilek involuta? U xi jfisser għalik dan l-irwol?

Fl-Istrina xogħli hu li nieħu ħsieb dak kollu li għandu x’jaqsam mall-pazjenti li jkunu ġew megħjuna mill-MCCF matul is-snin sabiex jaqsmu l-esperjenzi tagħhom. Ilni nvoluta fl-Istrina għal dawn l-aħħar 20 sena. Dan ir-rwol huwa impenjattiv, iżda ta’ sodisfazzjon kbir. Jien narah bħala l-premjazzjoni ta’ snin ta’ xogħol, għożża u attenzjoni lejn il-pazjenti maħbubin tagħna.

Naturalment il-ġimgħat ta’ qabel l-Istrina huma impenjattivi ħafna u l-ġranet huma twal; madanakollu nħossni onorata li nifforma parti minn dan il-proġett, li tista’ tgħid sar istituzzjoni nazzjonali fuq bażi annwali, xprunata mill-E.T. il-President ta’ Malta u s-Sinjura Vella, li ġġib lil kulħadd flimkien biex jgħin lill-marid, lill-batut, lill-fqir u lill-emarġinat.

L-importanza tal-Istrina hija kruċjali matul is-sena kollha. Għidilna ftit għaliex hija daqstant importanti u kif jinqasmu l-fondi kollha miġbura?

Is-suċċess tal-Istrina jfisser li se tkun tista’ tgħin lin-nies li jiġu bżonnha. Huwa l-qofol ta’ dak kollu li aħna naħdmu għalih. Jekk l-Istrina ma tkunx suċċess, ma nkunux nistgħu nkomplu u hija għal din ir-raġuni li aħna nieħdu daqstant xogħol biex infiehmu lill-Maltin u l-Għawdxin kollha l-flus li huma jkunu taw bid-donazzjonijiet tagħhom fejn ikunu marru u għalfejn għad hemm bżonn tal-għajnuna tagħhom.

Kull talba li tidħol għall-għajnuna, żgħira jew kbira, tiġi evalwata minn Units speċifiċi. F’dawn il-Units hemm nies esperti fil-qasam rispettiv tagħhom, bħal konsulenti mediċi, persuni bi snin twal ta’ esperjenza fit-tmexxija medika, persuni b’esperjenza ma’ pazjenti li jsiefru barra minn Malta għall-kura, professjonisti oħra, bħal accountants u social workers u nies li ħadmu f’setturi relatati mat-talbiet li nirċievu. Kull każ jiġi evalwat, naraw it-talba hijiex ġenwina u jekk ingħatatx l-istess għajnuna qabel. Ikun hemm każijiet li jkollom jiġu riferuti lil aġenziji oħra, bħal persuni b’mard mentali, jew persuni b’vizzju tad-droga, jew vittmi ta’ użura. Il-Units imbagħad jiddeċiedu jekk it-talba timmeritax l-għajnuna u minn hemm jiġi deċiż l-għajnuna kemm se tkun u f’xi każi għal kemm tul ta’ żmien.

Rajt xi tip ta’ bidliet minn kemm ilek involuta?

It-talbiet huma varji u jinbidlu, speċjalment fejn tidħol il-kura tal-kimoterapija speċjalizzata. Il-qasam tal-mediċina tal-Onkoloġija jiżviluppa b’pass mgħaġġel, u dik il-kimoterapija li tliet snin ilu kienet ikkunsidrata bħala l-wonder drug illum diġà saret qadima.

Dawn l-aħħar snin impjegajna social workers magħna li x-xogħol tagħhom huwa li jagħmlu l-visti fid-djar u jiltaqgħu mal-applikanti li jkunu għamlu talbiet relatati mal-għajnuna bażika, bħal ikel, affarijiet bażiċi tad-dar u li huma relatati ma’ faqar. Is-social workers jidħlu fil-fond ma’ kull persuna. F’din il-parti ta’ xogħolna naraw u mmissu ma’ sitwazzjonijiet ta’ tbatija, li ħafna drabi tinżamm mistura u siekta minħabba l-mistħija u l-istigma li ġġib magħha.

Kif jintgħażlu l-persuni biex jirrakkontaw l-istorja tagħhom fil-filmati li jintwerew waqt l-Istrina?

Ħafna drabi meta nibda nsir naf dawn il-familji, f’qalbi ngħid, li kieku dawn jirrakkontaw minn xiex għaddew u għadhom għaddejjin, żgur li l-poplu Malti se jieqaf u jirrealizza x’għajnuna sabu bid-donazzjonijiet li jkunu taw. Ikun hemm pazjenti li huma stess joffru minn jeddhom li jitkellmu dwar l-esperjenza tagħhom u jkun hemm oħrajn li nistaqsuhom aħna. Naturalment ikun hemm min jgħidlek li ma jħossux kapaċi jitkellem, jew ġieli li jixtiequ iżda minħabba ċerti ċirkostanzi ma jkunux jistgħu. Aħna niltaqgħu magħhom, nitkellmu magħhom u huma jirrakkontaw l-istorja tagħhom, dwar l-MCCF u l-għajnuna li sabu, it-tama u l-wens li sabu fil-mumenti koroħ u kemm dan kollu kien kruċjali għalihom.

Stejjer li jinvolvu t-tfal l-ewwel jiġu riferuti lill-Aġenzija Sapport, fejn professjonisti mill-Aġenzija jiltaqgħu u jitkellmu mat-tfal u l-ġenituri tagħhom u ssir valutazzjoni, li abbażi tagħha, l-Aġenzija Sapport tagħti l-parir tagħha jekk għandhiex issir intervista jew le. Ġieli kien hemm każijiet fejn wara li dawn il-professjonisti tkellmu mal-persuni involuti, ingħatajna l-parir sabiex intervista ma ssirx. Aħna dejjem nimxu mal-parir li jkun ingħatalna mingħajr ebda mistoqsijiet.

Taħseb li kieku ma jkunx hemm filmati ta’ stejjer, jinġabru inqas flus?

Jiena konvinta li meta wieħed jisma’ rakkont ħaj minn persuna li għaddiet minn mard, li kellha tmur tgħix barra minn Malta ġieli għal snin sħaħ, li kellha tħalli l-familtha warajha u tmur għall-kura f’post il-bogħod bla familja u ħbieb, fejn l-ispejjeż tant kienu kbar u li kieku ma sabitx l-għajnuna ma kienx ikun possibbli għaliha, dak li jkun jieqaf u jaħseb u jibda jara perspettiva oħra tal-ħajja li għalkemm mimlija bi tbatija kbira u qtiegħ il-qalb, permezz tal-Istrina jsib l-opportunità li jagħmel differenza għalihom .

Jien nemmen li l-istejjer umani ta’ dawn in-nies li jkunu għaddew u missew ma’ dawn it-traġedji huma xiehda ħajja ta’ dak kollu li hi l-Istrina. Jien nista’ ndum nikteb s’għada l-istejjer li ltqajt magħhom dawn is-snin li ilni naħdem hawn, stejjer li għalkemm familjari magħhom xorta nsib lili nnifsi bid-dmugħ nieżel ma’ wiċċi, jew nistenbaħ f’nofs ta’ lejl ninkwieta fuqhom. Iżda meta tisma’ lil dik il-mara tgħidlek hi stess x’fissret għaliha l-għajnuna li sabet mill-MCCF, meta kellha ssiefer ma żewġha ta’ 32 sena, tħalli tifla ta’ 4 snin warajha Malta m’ommha, b’loan fuq id-dar, kellha tieqaf taħdem b’żewġha marid u mingħajr dħul minn imkien, iżda bl-għajnuna tal-MCCF setgħet tkun mar-raġel tagħha għal 9 xhur sħaħ mingħajr ma kellha qatt tinkwieta biex se tgħix; naħseb li dik ix-xiehda ta’ solidarjetà ħadd m’hu kapaċi itiha daqs dik il-mara.

Ma taħsibx li l-maġġoranza tal-poplu dara jimmotiva ruħu biex jagħti donazzjoni bil-mentalità tal-“miskin” u “jaħasra”?

Fl-opinjoni tiegħi aħna qatt m’ għandna nħarsu lejn xi ħadd bħala ‘miskin’ jew ‘jaħasra’.

Jien inħares lejn dawn ir-realtajiet b’mod aktar altruist u pożittiv; ejjew ngħinu lil dik il-familja li għandha tifel marid għax aħna għall-grazzja t’Alla f’saħħitna u m’hemm xejn isbaħ fid-dinja li tgħin mingħajr ma tippretendi xi ħaġa lura. Dak is-sabiħ tal-Istrina, eluf ta’ nies jagħtu d-donazzjonijiet tagħhom għax jemmnu li dik id-donazzjoni se ssarraf f’tama u f’għajnuna tanġibbli.

Evidentament il-pandemija ħolqot sfidi kbar għal kulħadd speċjalment għal dawk li huma aktar fil-bżonn minn oħrajn. X’diffikultajiet l-aktar li jkollkom tiffaċċjaw minħabba l-pandemija?

Il-Pandemija biddlet ħafna affarijiet, anke fl-operat tagħna ta’ kuljum mal-pazjenti li jiġu jitolbu l-għajuna.

L-aktar parti li inħobb f’xogħli huwa r-rapport li nibni mal-pazjenti tagħna li jkollhom bżonn l-għajnuna. Ħafna drabi tgħanniqa ta’ kuraġġ jew sempliċement li pazjent iżżomlu idejh u ma tlissinx kelma – għax ħafna drabi fit-tbatija l-kliem mistħoqq tant hu diffiċli ssibu u nemmen li anke l-preżenza biss li biha l-pazjent iħossu li inti qed tagħti kasu – huma dak kollu li tista’ tagħti. Allura hija ta’ dwejjaq li dawn il-laqgħat importanti kellhom jinbidlu. Sfortunatament, issa qed nara l-pazjenti minn wara l-perspex, bil-maskra u bir-restrizzjonijiet. Madanakollu; xorta għadna hemm ghalihom u għalkemm mhux l-istess ħaġa u nimmisjaha, it-teknoloġija moderna għenet ukoll biex jinżamm il-kuntatt.

Iżda l-Pandemija sfortunatament ġabet sitwazzjoni li qatt ma rajna bħalha. Il-pazjenti qed isofru solitudni kbira, u solitudni li qatt ma ħlomna li b’xi mod setgħet tkun possibbli. Ħafna drabi minħabba l-Pandemija ma jistgħux jidħlu qraba fl-isptarijiet u l-pazjenti qed jgħaddu ħafna ħin waħedhom. Il-bniedem meta jkun waħdu għandu t-tendenza li jhewden u jinkwieta aktar u jimtela bl-ansjetà. Minħabba l-kwarantina imposta, ħafna mill-pazjenti li qed jintbagħtu għall-kura barra minn Malta qed jispiċċaw ikollhom jivvjaġġaw waħedhom u qabel ma tibda l-kura jew isir l-intervent iridu jagħmlu ħmistax-il ġurnata kwarantina, jew inkella min imur magħhom ikun hemm għall-vjaġġ biss għax l-isptar ma jkunx jista’ jidħol. Nittamaw li din is-sitwazzjoni tgħaddi kemm jista’ jkun malajr għal dawn il-pazjenti tagħna.

Bla dubju, kull storja li tiltaqa’ magħha tħalli impatt, iżda liema huma dawk li l-aktar ħallew impatt fuqek personali?

Il-biċċa l-kbira tal-istejjer iħallu impatt fuqi. Ħafna minn dawn in-nies issa saru ħbieb tiegħi u parti mill-familja estiża. Jiena nemmen li l-mard fuq it-tfal bidilni. Ma tistax ma tinbidilx meta tara ġmiel ta’ tifel ta’ ħames snin li l-ħajja qasira tiegħu aktar għexha fi sptarijiet milli d-dar. Ma tibqax tagħti każ affarijiet li huma frivoli. Li tipprova ittaffilom ftit minn din it-tbatija ssir il-prijorità ta’ ħajtek. Naħseb li hi impossibli li wieħed imiss ma’ dawn it-traġedji u ma jinbidilx.

Wieħed mill-aktar każijiet li baqa’ stampat f’moħħi hu ta’ ġuvni li qabel ma marad, hu u l-għarusa tiegħu kellhom id-data u l-preparamenti tat-tieġ lesti, iżda kellhom jipposponuhom minħabba li kellu jintbagħat b’urġenza għal kura f’Londra. Eventwalment ingħata l-aħbar li ma tantx seta’ jsir wisq. Ftit tal-ġranet wara nirċievi l-invit għat-tieġ tagħhom. Kien tieġ żgħir ħafna u meta taw il-wegħdiet lil xulxin, fil-parti tal-wiegħda ta’ fedeltà fil-mard u fis-saħħa, hu nfaqa’ jolfoq u aħna kollha kemm aħna preżenti bkejna miegħu, għax konna nafu t-toqol ta’ dik il-wiegħda; iżda xorta kien tieġ mimli ferħ u mħabba. It-tieġ kien f’Diċembru u f’Lulju ta’ wara, dan il-pazjent ħalliena. Għalkemm kien marid, xorta kien kapaċi jfittex il-ferħ u kien pożittiv.

Kif tipprepara lilek innifsek mentalment biex jirnexxilek tagħti dak kollu li tista’?

M’hemmx manwal jew xi mod maġiku kif tagħmlu dan ix-xogħol, iżda għalija hija sempliċi ħafna. Dejjem ngħid lili nnifsi: Kieku kien xi ħadd mill-familja tiegħi li għaddej minn dan l-inkwiet, jien x’inkun nixtieq? Mhux min jieqaf miegħi, joffrili spalla li nista’ nistrieħ fuqha u s-sapport? U dan il-ħsieb jgħinni biex fil-marid nara lil ħija jew lil oħti.

Fattur importanti ħafna għalija hu li nkun ippreparata spiritwalment ukoll. M’jienx qaddisa, żgur li le, iżda konvinta illi li kieku jien m’għandix il-fidi u l-imħabba t’Alla f’qalbi, dan ix-xogħol ma jirnexxilix nagħmlu.

X’inhu l-messaġġ tiegħek lill-pubbliku Malti u Għawdxi?

Aħna poplu li ħafna drabi mehdijin nargumentaw…. fuq il-politika, fuq il-festi, fuq il-futbol, xi kultant kważi nivvintaw fuq xiex se nqajmu polemika; iżda fejn tidħol is-soliderjatà lejn ħutna qatt ma niddiżappuntaw lil xulxin; u jekk nibqgħu inżommu f’moħħna u f’qalbna li permezz tal-għajuna tagħna lkoll kapaċi nagħmlu d-differenza, żgur li se nibqgħu inkunu hemm għal xulxin. Poplu żgħir, iżda b’qalb kbira li kapaċi jwarrab kull differenza u jkun solidari.

X’għandu jagħmel wieħed li jeħtieġ l-għajnuna tagħkom?

L-uffiċċju tagħna li jinsab il-Palazz il-Belt, normalment ikun miftuħ għall-pubbliku kull nhar ta’ Tnejn u Erbgħa filgħodu, fejn it-tim kollu jkun qiegħed jilqa’ l-pubbliku li jiġi jżurna. Nitkellmu man-nies u niggwidawhom skont il-mistoqsijiet tagħhom.

Minħabba l-pandemija bħalissa hemm min jippreferi li ma jiġix, iżda xorta jista’ jew iċempel 22053500, jew jibgħat email fuq mccf@gov.mt bit-talba tiegħu u aħna imbagħad nagħmlu kuntatt miegħu u niggwidawh skont il-każ.

Iċ-ċavetta għall-bidla li hemm bżonn – Amy Camilleri Zahra

Iċ-ċavetta għall-bidla li hemm bżonn – Amy Camilleri Zahra

Nitkellmu ma’ Amy Camilleri Zahra

Amy Camilleri Zahra hi omm ta’ tifel ta’ sentejn u miżżewġa lil Mark Anthony. Taħdem bħala Assistent Lettur l-Università ta’ Malta u hija studenta tal-PhD. Amy ilha attivista fil-qasam tad-drittijiet għal persuni b’diżabilità u drittijiet tan-nisa għal dawn l-aħħar 12-il sena. Hija wkoll attiva f’numru t’organizzazzjonijiet. Amy tħobb taqra u ssiefer.

Amy se tkun ukoll qed tikkontribwixxi fuq skoperta.net.

X’ġiegħlek tagħżel il-professjoni tiegħek?

Kien traġitt twil bi ftit dawrien biex wasalt fejn qegħda llum. Minn dejjem kont inħobb l-iskola u l-istudju u wara sixth form bdejt il-kors ta’ l-Inġinerija Mekkanika fl-Università ta’ Malta. Iżda waqt li kont studenta ta’ l-Inġinerija mradt bil-meningite. Wara żmien twil ta rijabilitazzjoni erġajt mort lura l-Università u komplejt il-kors iżda wara ċertu żmien ħassejt li nixtieq inbiddel il-karriera u bdejt inħoss li xtaqt iktar naħdem man-nies. Għalhekk wara ħafna ħsieb iddeċidejt li nieqaf mil-kors tal-Inġinerija u bdejt il-kors tal-Psikoloġija. Lestejt il-kors u gradwajt b’First Class degree u bdejt naħdem fil-qasam tas-settur tad-diżabilità.

Ħassejt li stajt nagħti kontribut siewi lil dan is-settur kemm bl-għarfien li kont ksibt u anke minħabba l-esperjenza tiegħi personali. Eventwalment komplejt bl-istudji tiegħi f’livell ta’ Masters u wara anke bdejt il-PhD. Minn hemmhekk xtaqt li nibda naqsam l-għarfien tiegħi mal-istudenti u bdejt naħdem bħala Assistant Lecturer l-Università ta’ Malta. Barra l-qsim ta’ għarfien mal-istudenti, jogħġobni ħafna l-element ta’ riċerka. Nieħu gost ħafna u jagħtini sodisfazzjoni kbir meta nkun qegħda nagħmel ir-riċerka. Nemmen li permezz tar-riċerka nistgħu nġibu bidla tanġibli fil-ħajja tal-individwi. Jekk noffru servizzi ibbazati fuq riċerka jew iġibu bidla fil-policies mela hemmhekk inkunu qegħdin verament nilħqu l-għan tar-riċerka.

X’inhuma l-aspirazzjonijiet tiegħek?

Bħalissa li nlesti l-PhD. Però għandi aspirazzjonijiet oħra ovvjament, bħal li nkompli nippubblika r-riċerka tiegħi f’peer reviewed journals.

Liema kwistjonijiet tħoss li l-aktar hemm bżonn li nqajmu kuxjenza dwarhom?

Nemmen li l-għarfien huwa importanti ħafna. L-għarfien jgħinek tifhem iktar, jgħinek tempatizza iktar u jgħinek iġġib bidliet f’ħajtek u f’ħajjet ħaddieħor. Il-kwistjoni tal-ugwaljanza bejn is-sessi nemmen li tibqa’ importanti. Għalkemm għamilna avvanzi kbar, xi kultant inħoss li xort għad hawn element ta’ patrijarkiżmu. Il-vjolenza domestika fuq in-nisa hija effett ta’ dan u allura nemmen li għad għandna bżonn nibqgħu nitkellmu fuq dan is-suġġett, iktar u iktar meta din tolqot gruppi ta’ nisa li huma f’minorità bħan-nisa b’diżabilità. Suġġett ieħor li għandna nkomplu nitkellmu fuqu huwa s-saħħa mentali. Inħoss li xorta għad hawn stigma kbira mdawwra madwar dan is-suġġett. U ovvjament bħala mara b’diżabilità, inħoss li għad għandna nkomplu nitkellmu dwar l-aċċessibilità għal kulħadd u kif il-persuni b’diżabilità huma wkoll konsumaturi u għalhekk għandhom ikollhom aċċess ugwali daqs ħaddieħor.

X’tixtieq li twassal permezz tal-kontribuzzjoni tiegħek fuq skoperta.net?

L-għan tal-kontribuzzjonijiet tiegħi huwa li effettivament nqajjem kuxjenza dwar dak li semmejt hawn fuq biex inkomplu noħolqu għarfien dwar suġġetti li forsi jkunu ‘l bogħod mir-realtà li wieħed ikun qed jgħix fiha.

“L-ikbar xewqa tiegħi hi li xi darba nkun nista’ nħossni komdu fil-ġisem tiegħi…” – Sam

“L-ikbar xewqa tiegħi hi li xi darba nkun nista’ nħossni komdu fil-ġisem tiegħi…” – Sam

Nitkellmu ma’ Sam

Sam huwa proprju t-tifel ta’ Ruth Micallef, li ippubblikajna l-intervista tagħha wkoll fuq skoperta.net.

Sam, xi jfisser li tkun transesswali?

Li tkun transesswali tfisser li tħossok f’ġeneru differenti mis-sess li tkun assenjat fit-twelid.

Għidilna ftit dwar l-ewwel mument li tiftakar li bdejt tagħraf is-sesswalità vera tiegħek. Kif ħassejtek u x’kien għaddej minn moħħok?

Kont għaddej minn perjodu veru mudlam ta’ ħajti, u bdejt nagħmel riċerka u nesperimenta bl-identità tiegħi. Ma ridtx naċċetta lili nnifsi u ma kontx kburi bil-fatt li jiena kelli ġismi differenti minn dak li ridt.

Sibtha diffiċli biex tifhem u tesprimi dak li kont qed tħoss, miegħek innifsek u eventwalment ma’ ta’ madwarek?

Ħafna. Hija vera diffiċli biex tesprimi ruħek meta tkun magħluq ġo fik innifsek u ma tridx taċċetta lilek innifsek, aħseb u ara ma’ nies oħrajn.

Kemm huwa importanti s-sapport ta’ dawk ta’ madwarek? Xi jfisser il-fatt li jkollok min jappoġġjak f’dak li wara kollox huwa naturali għalik?

Is-sapport tal-oħrajn jgħin ħafna għaliex meta tkun qed tagħti sapport tkun qed tivvalida lill-persuna u forsi tagħmilha daqsxejn ferħana. Is-sapport jgħin iktar milli wieħed jaħseb. Tista’ tkun qed tixegħel dawl għal persuna.

Xi ħsara tista’ ssir jekk wieħed ma jiġix mifhum u aċċettat kif inhu xieraq?

Jekk xi ħadd ma jistax jiġi mifhum jew in nies ma jridux jaċċettaw, jista’ jagħmel f’qalbu u hemm ċans li jweġġa’ lilu nnifsu. Jekk qatt m’int ħa taċċetta lil min tħobb, kif inhu, mela qed tagħmlilhom il-ħsara. Aħsbu kif iħossuhom meta ma taċċettawhomx.

Tħoss li l-fatt li ħriġt fil-beraħ ġabek aktar qrib ma’ dawk ta’ madwarek?

Iva, inħossni iktar miftuħ u rnexxili niġi iktar viċin in-nies maħbubin tiegħi.

Ġieli ġejt ittrattat b’mod mhux daqstant tajjeb minħabba s-sesswalità tiegħek?

Iva. Kien ikolli kummenti fuq kif jien stramb u kif għandi sess differenti minn kif nidher u l-ġeneru li nirrapreżenta.

Mill-esperjenza tiegħek mal-kumplament tas-soċjetà, fejn tħoss li hemm bżonn isir progress? U xi tħoss li hemm bżonn isir?

Jien inħoss li għandu jkun hemm aktar edukazzjoni fost l-istudenti u jrid ikun hemm iktar spjegazzjoni fuq għalfejn in-nies iħossuhom hekk, u li mhijiex għażla imma xi ħaġa li tiġri bioloġikament.

X’inhi l-akbar xewqa tiegħek?

L-ikbar xewqa tiegħi hi li xi darba nkun nista’ nħossni komdu fil-ġisem tiegħi, u li nies bħali jkunu aċċettati minn ta’ madwarhom.

Żgur li fost dawk li qed jaqraw din l-intervista hemm persuni li qed jgħixu din l-istess realtà, uħud li forsi għadhom qed jibżgħu joħorġu fil-beraħ. Hemm ukoll ġenituri jew persuni oħrajn qrib tagħhom li forsi għadhom qed isibuha diffiċli li jaċċettaw din ir-realtà. X’messaġġ tgħaddi, kemm lill-persuni li għaddejjin minnha kif ukoll lil dawk qrib tagħhom?

Lill-persuni li għaddejin minnha, nixtieq ngħidilhom li fl-aħħar is sitwazzjoni titjieb. Naf li diffiċli u li s-sitwazzjoni tweġġa’ ħafna iktar milli nies oħra jistgħu jifhmu, imma sibu lil xi ħadd li jista’ jismagħkom u jgħinkom. Sibu sapport sakemm is-sitwazzjoni tagħkom titjieb. Intom nies bħall-oħrajn, u m’intomx inqas minn nies ċisġeneru.

Lil dawk ta’ madwar il-persuni li għaddejjin minnha, ngħidilhom li naf li dan jista’ ikun żmien diffiċli għalikom ukoll. Imma fl-aħħar tridu tifhmu li dan hu kif verament iħossuhom il-maħbubin tagħkom. Ħudu l-ħin tagħkom biex taċċettaw u tifhmu l-bidla li seħħet, fittxu l-għajnuna jekk hemm bżonn, imma fl-aħħar mill-aħħar tridu taċċettaw is-sitwazzjoni kif inhi, għax hekk turu li verament tħobbuhom.

Enable Notifications    OK No thanks