Select Page
L-ansjetà hija diffikultà ta’ kulħadd? – Lynn Aquilina

L-ansjetà hija diffikultà ta’ kulħadd? – Lynn Aquilina

Kelma li ilna nisimgħuha issa, u mill-Covid ‘l hawn donnha splodiet. X’inhu jiġri, il-ħajja saret tqila wisq biex ngħixuha jew aħna bħala bnedmin tlifna l-abbiltà kif niffaċċjaw u nikkumbattu l-istress?

Il-pandemija tal-Covid kixfet realtà li b’xi mod konna qed naħbuha tajjeb bl-aljenazzjoni tal-ħajja mgħaġla. Meta, imbagħad faqqgħet il-pandemija u kollox waqaf, sibna daharna mal-ħajt u kellna bilfors irridu u ma rridux, ngħixu ma’ dal-monstru tas-saħħa mentali.

Dan il-mostru, li jekk ma nagħtux kasu jattakkana bla ħniena u jiblagħna f’kemm ilni ngħidlek! La jħallina nirraġunaw b’mod razzjonali, moħħna jimtela’ b’ruxxmata ta’ ħsibijiet negattivi, li lanqas biss nibdew naqbdu art minn fejn ikunu ġejjin.

Fuq il-midja soċjali sirt naqra kummenti bħal, “illum aħjar tibqa’ b’wild wieħed għax biex tlaħħaq mal-piżijiet tal-ħajja.” Min jasal ikollu wild wieħed, għax donnha qed tidħol il-kultura li nagħżlu li jkollna kelb jew qattus għall-kumpanija u daqshekk.

Xi dnub u ħasra kbira ngħid jien, li l-ansjetà żejda, qed tisirqilna dak li hu sabiħ u jagħtina l-ferħ fil-ħajja! Qisu l-bniedem tant dera jgħix fl-istress u l-ansjetà li sar jikkuntenta ruħu billi baxxa l-istandards u l-aspettattivi ta’ ħajtu.

Meta ħa nqumu mir-raqda li ninsabu fiha, u kemm fuq livell personali u kemm fuq livell globali nindirizzaw din il-problema tas-saħħa mentali bis-serjetà?

Inħoss li l-ansjetà hi pandemija ikbar mill-Covid, li qed tinxtered aktar malajr u qed tħalli riperkussjonijiet li għalissa mhux jidhru, imma ‘l quddiem ħa naraw effetti gravi fuq il-ġenerazzjonijiet futuri.

Għalhekk hemm bżonn li naqbdu l-barri minn qrunu u nisimgħu lil ġisimna jkelllimna u jgħajjat permezz tal-ansjetà li tixref f’kull parti ta’ ġisimna biex jindikalna li għandu bżonn il-mistrieħ.

Il-Covid sparixxa f’daqqa minħabba l-booster jew biex ma jtellifx il-kampanja elettorali?! – Lynn Aquilina

Il-Covid sparixxa f’daqqa minħabba l-booster jew biex ma jtellifx il-kampanja elettorali?! – Lynn Aquilina

Restoranti, skejjel u l-ajruport magħluq, laqgħat imħassra u quddies ma setgħux isiru aktar fil-knejjes. Anzjani u dawk in-nies kollha li huma vulnerabbli ġew imħeġġa u obbligati jibqgħu d-dar. Kumpaniji li setgħu jisfruttaw is-sistema tat-teleworking bdew jgħidu lill-impjegati biex jaħdmu mid-dar. Stay safe stay at home saret il-mantra li kont tisma’ xħin kont tixgħel it-televiżjoni b’mod partikolari fix-xhur bejn Marzu u Ġunju li għadda.

F’temp ta’ ġurnata ħajjitna nqalbet ta’ taħt fuq. Bħal donnu tpoġġiet bomba li ħadd ma seta’ jinduna biha u jaraha u f’daqqa waħda din splodiet u farrket il-ħajja li konna nafu u li konna mdorrijin ngħixu qabel. L-arja kienet tinħass tqila bit-tensjoni, ansjetà, biża’ u inċertezzi. Ma stajtx nimmaġina kif ħa ngħix mingħajr il-ħajja soċjali. Ħassejt li parti minni tqaċċqtet u mietet, għalija din hi l-pulmun li ttini nifs ġdid, meta ngħeja u nħossni li nkun qed nifga d-dar nara l-istess uċuħ. Li naħdem mid-dar, ukoll m’għenitx għax kieku naħdem barra mid-dar niltaqa’ ma’ xi kollegi, imma hekk il-kuntatt uman inqatagħli totalment.

Niskanta kif il-folja tinqaleb. Fejn qabel kont niġi kkritikata li kont inkun dejjem fuq facebook, għax ma jkollix x’nagħmel. Issa l-maġġoranza tan-nies ġiet bħali għax inkella ma nkunux in touch ma’ x’qed jiġri fid-dinja. Biex inżomm ruħi okkupata qed naqra ħafna aktar, qed nitgħallem l-Ispanjol u bdejt nikteb ktieb ukoll.

Madanakollu, issa ħafna mir-restrizzjonijiet qed jitneħħew, bdejna noħorġu u nissoċċjaliżżaw aktar. Qisu l-virus f’daqqa waħda sparixxa, tgħid għax issa ħafna minna ħadna l-booster u allura beda jaħdem? Jew għax qegħdin f’nofs kampanja elettorali, u allura bħal donnu l-Covid warrab min-nofs biex ma jtellifx liż-żewġ partiti ewlenin mill-kampanji elettorjali tagħhom?

Ma nafx x’inhi eżatt ir-raġuni, imma minn ħaġa waħda jien ċerta, li n-nies għadhom jimirdu bil-Covid. Saħansitra għad hawn min jidħol l-isptar u jmut b’dan il-misħut virus. Jiġifieri dan il-virus għadu magħna, għalkemm qed nippruvaw ninjorawh. Wisq nibża’ li ħa jerġa’ jqajjem rasu u jerġa’ jeħdilna l-libertà li ksibna dal-aħħar.

Jekk il-pandemija affettwatni f’kollox, fir-rigward tax-xogħol ma affettwatnix, għax minħabba d-diżabilità tiegħi kif diġà għidt dejjem ħdimt bit-teleworking. Anzi jkolli nistqarr li kont bdejt inħossni li sirt parti min-norma u ma bqajtx minoranza. Imma rajt ħafna posts fuq facebook u nies igergru li ma jistgħux jidraw jaħdmu mid-dar jew li m’għandhomx post adattat minn fejn jaħdmu.

Min bata u għadu jbati bis-solitudni bħali, għax kollox sar b’mod virtwali onlajn u allura kompla naqqas il-ftit kuntatt li kellu soċjalment, u min jieħu gost għax ħeles mill-problema tat-traffiku. Min jeqred li qed jeħxien bil-pasti u l-kejkiet li beda jsajjar u min beda jieħu gost li issa kellu aktar ħin għalih innifsu u biex igawdi n-natura ta’ madwarna. In-natura li sakemm domna msakkrin ġewwa djarna reġgħet ħadet ftit ruħ u ġedded lilha nnifisha.

Imma ma jistax jingħad l-istess fuq in-natura tal-bniedem. Qisu l-bniedem meta jibda jieħu r-ruħ u jibda jara xaqq ta’ dawl f’tarf il-mina, f’dan il-każ qed nirreferi għas-saga tal-Covid, jara x’se jivvinta, issa r-Russja invadiet l-Ukrajna.

L-ansjetà u t-tensjoni qed terġa’ tiżdied fost iċ-ċittadini Ewropej, għax jista’ jkun li ninsabu fuq l-għatba tal-gwerra! Nitolbu u nittamaw li le, għax gwerra qatt ma ħalliet ġid, ħsara u tifrik ma’ kullimkien iġġib biss.

Hekk ngħid bejni u bejn ruħi, kif imma l-bniedem ma jitgħallimx mill-istorja passata tiegħu? Daqskemm ingħaqadna l-popli tad-dinja kollha u ħriġna għonqna għal xulxin fil-bidu tal-pandemija, x’ġara issa biex ir-Russja ddeċidiet li tattakka? Jalla, almenu li bejnietna l-Maltin ikomplu jsaltnu s-sliem u l-għaqda li kien hawn fil-bidu tal-Covid u ma nħallu xejn jifridna!

Kif u x’nagħmel biex inkun ferħana? – Lynn Aquilina

Kif u x’nagħmel biex inkun ferħana? – Lynn Aquilina

Kont qed inħares lejn ommi tqaxxar basla, u ġietni l-idea li nqabbel il-basla mal-ferħ. Bħalma l-basla fiha ħafna saffi biex tqaxxarha u ma’ kull saff nibku xi ftit, hekk ukoll il-ferħ fih is-saffi tiegħu u qatt ma nistgħu nneħħu s-saffi kollha biex inħaffu u nsibu l-ferħ mill-ewwel, għax dan hu proċess li jdum tul ħajjitna kollha.

Ħafna jagħżlu li ma jqaxxruhiex il-basla għax jiddejqu joqogħdu jibku, iżda mbagħad it-togħma tagħha jħobbuha. Forsi, mhux mal-ewwel saff tat-tfulija, imma aktar kemm inqaxxar saffi fil-ferħ, aktar qed insib u naffaċċja element ta’ tbatija fihom. L-akbar tentazzjoni li dejjem titurmentani hi biex ma nkomplix inqaxxar dawn is-saffi ħalli t-tbatija tieqaf. Imma mbagħad insib lili nnifsi f’salib it-toroq, għax vera t-tbatija tieqaf, imma mbagħad nibqa’ ma niskopri qatt x’ inhu l-ferħ vera. L-istess bħal min jagħżel li ma jqaxxarx il-basla, ma jistax ikun jaf x’togħma fiha.

Kull bniedem jaspira, jaħdem u jistinka ħafna biex ikun ferħan f’ħajtu. Iqatta’ parti sostanzjali minn ħajtu jfittex x’jagħmlu kuntent. Ħafna drabi t-tfittxija tiegħu għall-ferħ tieħdu f’toroq u postijiet l-aktar imbegħda minnu nnifsu, bil-konsegwenza li jispiċċa b’vojt kbir, li jitfgħu f’baħar ta’ deżolazzjoni u ansjetà qawwija.

Din it-triq ta’ baħħ assolut jien kont bdejt nimxiha, konvinta li xi mkien fil-qrib kont ħa nsib il-ferħ. Ironikament, aktar kemm bdejt nimxi, dan il-vojt fija aktar beda jikber u jikber ġewwa fija. Bdejt nitlef il-fiduċja fija nnifsi u kuljum inħobb ftit inqas. Sakemm ġejt fi stat fejn għidt, ma jistax ikun nibqa’ sejra hekk, bla entużjażmu ta’ xejn lejn il-ħajja.

Ħassejtni bħal dawk li jridu jieklu l-basla għax iħobbuha, imma ma jridux u ma sabux min iqaxxarilhom. B’xi mod jew ieħor ikollhom isibu mezz kif iqaxxruha huma, inkella jibqgħu ma jikluhiex! U anke jien iddeċidejt li nibda nqaxxar dil-basla tal-ferħ, vera li aktar kemm bdejt inneħħi saffi aktar bdejt nibki u kont ħa nerġa’ nieqaf l-aħħar!

Imma, fl-istess ħin ma’ kull saff tal-ferħ bdiet tiġi skolpita mill-ġdid il-persuna tiegħi nnifsi. Persuna pożittiva u libera, li bdiet tikteb l-uġigħ tagħha u kulma tgħaddi minnu u taqsmu mal-oħrajn. Jien stess bdejt niskanta, kif dan kollu beda jħalli effett f’ħajti u f’ħajjet l-oħrajn.

Nista’ ngħid li meta ħriġt minni nnifsi u qaxxart is-saff tal-egoiżmu sibt il-ferħ. L-aqwa arma għall-ferħ vera mhux li nkun kuntenta jien biss, imma li ngħin lill-oħrajn iqaxxru l-basla tal-ferħ ukoll.

“Kont naf li qiegħda f’punt li jekk ma nagħmilx xi ħaġa se nispiċċa agħar milli kont..u fittixt l-għajnuna” – Marilyn Mintoff

“Kont naf li qiegħda f’punt li jekk ma nagħmilx xi ħaġa se nispiċċa agħar milli kont..u fittixt l-għajnuna” – Marilyn Mintoff

Nitkellmu ma’ Marilyn Mintoff

Marilyn, għidilna ftit dwarek.. min hi Marilyn Mintoff? U x’inhu xogħlok eżattament?

Jiena Marilyn. Għandi 28 sena. Ġejja minn familja ta’ 5, u jiena tewmija. Gradwata b’Baċċellerat bl-Unuri u bl-ewwel grad fil-Malti u kkwalifikata bħala qarrejja tal-provi wkoll. Ilni għal dawn l-aħħar kważi 5 snin naħdem mal-kumpanija WE Media Limited bħala producer u scriptwriter.

Bħala passatempi nħobb naqra ħafna u nara xi series tajjeb, u nqatta’ ħin mal-qattusa Minty. Inżomm ruħi aġġornata bil-ġrajjiet kurrenti li qed jiġru fil-pajjiż. Jiena nemmen ħafna f’Alla u fil-Knisja, u nipprova ngħix il-fidi tiegħi.

Kif iddeċidejt li tidħol fid-dinja tal-midja?

Il-kitba minn dejjem ħabbejtha. Kont nikteb poeżija ’l hemm u ’l hawn iżda qatt ma kont naf x’ridt insir. Lanqas wara li ggradwajt. Kont naf li nixtieq li b’xi mod dak li studjajt nibqa’ nużah, u għaldaqstant bdejt infittex xogħlijiet fejn nista’ nħaddem il-Malti.

Bdejt ma’ Newsbook u RTK dak iż-żmien, fejn esperjenzajt il-ġurnaliżmu, ħdimt ukoll mal-Bay Radio u mbagħad dħalt mal-WE Media fejn nistqarr li sfruttajt il-kreattività li kienet moħbija, bdejt nikteb u nipproduċi stejjer u hekk dħalt fid-dinja tal-midja.

Peppi Azzopardi. Xi jfisser għalik?

Peppi huwa l-bniedem li jispirani. Inħossni kburija li naħdem miegħu. Illum iktar milli kollega, inħares lejh bħala l-ikbar ħabib tiegħi. Kien hemm għalija, nista’ ngħid, fl-isbaħ mumenti tal-karriera tiegħi u kull pass għamiltu grazzi għalih. Dejjem jiggwidani, dejjem jgħallimni f’dak li għandu x’jaqsam mal-midja imma fuq kollox għallimni dak li qatt ma sibt fil-kotba, il-valuri Nsara fil-prattika fil-ħajja ta’ kuljum.

Diversi drabi kkummentajt li tgħallimt ħafna mingħand Peppi. X’inhi l-iktar ħaġa li tgħallimt mingħandu li għamlet differenza f’ħajtek?

Tgħallimt naħfer u nħobb anke lil minn weġġgħani f’ħajti. Dik l-ikbar ħaġa li tgħallimt mingħandu. Tgħallimt kif ngħin bla ebda kundizzjoni u bil-ħidma tiegħi ngħin lil min hu batut u lil min m’għandux vuċi.

Int li taf lil Peppi personali, x’taħseb li huma r-raġunijiet li ħafna drabi jiġi interpretat b’mod negattiv minn ħafna nies? X’inhuma l-ħsibijiet tiegħek dwar dan?

Huwa qatt ma jagħmel xejn biex jingħoġob, u anke jekk jaf li b’dak li se jgħid u jagħmel jaf li ħa jkollu t-theddid jew lil kulħadd kontrih, jagħmilha xorta, għax jaf hemm lenti li forsi l-maġġoranza tan-nies mhux jarawha, iżda li hu qed jaraha. Għalhekk jieħu pożizzjoni li ħaddieħor m’għandux il-kuraġġ li jieħu. Jibqa’ jirsisti u jaħdem biex issir ġustizzja ma’ bniedem.

Jiena nemmen li meta tiltaqa’ personalment miegħu tibdel il-perspettiva tiegħek fuqu. Naf għax inqatta’ ħinijiet twal miegħu u persuni li għajruh jew weġġgħu, jiltaqgħu miegħu wara li jkun stedinhom huwa stess, u jaraw il-bniedem vera li ma jaħseb f’xejn għajr il-batut.

Ħafna jgħiduli ‘kemm intelaq Peppi’, ‘Meta se jaqta’ xagħru’, dan għaliex ħajtu jgħaddiha jaħseb f’ħaddieħor u mhux fih innifsu, u jieħu l-problemi ta’ ħaddieħor fuqu u jieħu azzjoni. Il-prijoritajiet tiegħu huma n-nies li għaddejjin minn problemi soċjali, u mhux kif se jidher tajjeb quddiem in-nies, għalih dan sekondarju fejn it-tbatija tan-nies.

Liema kien wieħed mill-mumenti li kellkom flimkien li tibqa’ tgħożż?

Naħseb l-iktar mument li nibqa’ ngħożż huwa meta kont għaddejja mill-ikrah perjodu ta’ ħajti u qgħad jismagħni u jibki miegħi, u ra x’għamel biex jiena nsib lili nnifsi.

X’inhu l-akbar sodisfazzjon li jagħtik xogħlok?

L-akbar sodisfazzjon meta bix-xogħol li nkun ipproduċejt, jissarraf f’għajnuna għal dawk fi bżonn. Meta tasal maratona, naf xi jkun ġej u x’sagrifiċċji rrid nagħmel u iva jiġu waqtiet diffiċli għax meta nara u mmiss il-mard bl-istejjer li nagħmlu nitkisser. Imma mbagħad dejjem inżomm f’moħħi li dak li qed nagħmel qed nagħmlu biex ngħin lil min qiegħed fil-bżonn. Allura meta nipproduċi l-clips ta’ maratona, u tinġabar somma sabiħa, ngħid dak kollu li għaddejt minnu, mhux biss iggwadanjat jiena għax dawn l-istejjer ikunu qed jibnu lili bħala persuna, imma iktar minn hekk qed jigwadanjaw in-nies li għandhom bżonn l-għajnuna.

X’tgħidilna dwar il-Professur Oliver Friġġieri u l-kuntatt li kellek miegħu?

Il-Professur Oliver, apparti kien wieħed mil-letturi tiegħi meta kont studenta l-Università, kien it-tutur tiegħi. Minbarra li f’għajnejja kien poeta u professur li għallimni, għalija kien Nisrani li evanġelizza lill-istudenti tiegħu, fis-silenzju, bla ebda daqq ta’ trombi.

Nimpressjona ruħi bl-umiltà li kellu Friggieri. Din tintwera fil-kitba tiegħu, meta jaħseb anke f’dudu, ħlejqa li fil-ħajja ta’ kuljum nafu li teżisti imma qajla jimpurtana minnha. Niftakar f’episodju minnhom meta waqt lekċer ikkwota dan il-proverbju; “Bdejt ingerger għax ma kellix żarbun sakemm rajt bniedem bla saqajn”. Friggieri kien iġibek konxja biex tħares lejn il-bżonnijiet ta’ ħaddieħor u mhux tiegħek biss, tapprezza dak li għandek u mhux f’dak li tixtieq li forsi m’intix bżonnu fil-verità. Iżda l-imħabba li kellu Friggieri ma kinitx biss lejn il-ħlejjaq iż-żgħar. Kien jimpurtah ukoll mill-bniedem, dak li għandu vuċi, mhux bħal dudu li m’għandux, u kien jirrikonoxxi t-tbatijiet li jkollu jgħaddi minnhom.

Ir-relazzjoni ta’ bejnietna baqgħet anke wara li jiena gradwajt. Konna nikkomunikaw b’xi telefonata imma l-iktar bl-imejls. Darba bgħattlu biex nistaqsih kif inhu u kien bagħatli hekk:

Għażiża Marilyn, M’iniex ħazin, nirringrazzja lil Alla. Meta mbagħad għad jiskot fommi, u riġlejja jeħlu mal-art, u nteftef b’idejja t-tnejn biex nagħti l-aħħar passi, nittama li nkun għedt kull kelma li kelli nagħżel fil-kuntratt ta’ ħajti, u li biha stajt missejt il-qalb ta’ xi ħadd, minn dudu sa bniedem.

U mbagħad meta idi tingħalaq bħal warda li ma tistax tiftaħ, u tieqaf u l-pinna taqagħli minn idi, imbagħad, nittama li jkun sebaħ, u nkun tgħallimt il-lingwa tas-skiet. Jekk għad fis-skiet niskopri ħsejjes ġodda, u jarġa’ jaqa’ f’ħoġri l-kliem mill-għoli, allura nkun wasalt biex fhimt il-kwiekeb, muti bħali, … allura l-alfabett ikun ħafif, u b’id titriegħed, l-id bla żmien ta’ tfajjel, nonqox bih ktieb ieħor. Sa dak il-ħin bl-arloġġ marbut mal-polz li għadu jtektek, nistenna l-minutiera tasal f’postha, u nġorr fl-ixkora tiegħi kliemi kollu, bit-tama li jwassalni sat-tarf l-ieħor.

Ikun dal-kliem il-kliem li bih insellem jekk qatt ma nasal nagħżel kelma oħra. Għażiża Marilyn, ma nafx kif, imma dawn huma versi, xejn riveduti, li ktibt issa malli bdejt niktiblek, u kont wasalt fil-kelma ‘Alla’. Ma rrevedejthomx. Żommhom bħala ringrazzjament lilek għall-ġentilezza tiegħek. Għadni nikteb eccetra, u nippubblika kotba u artikli barra minn Malta, bħal qabel… Meta jogħġbok għaddi, u qis li tgħidli kull meta taħseb li nista’ nkunlek ta’ xi għajnuna. Ibqa’ emmen, ibqa’ tbissem – ikun xi jkun it-temp, ibqa’ tajba, ikun xi jkun it-temp.

Meta kont qrajtha, niftakar li kont tħassibt ħafna. U ktibtlu lura hekk:

Żgur mhux forsi ħallejtni bla kliem. Napprezza ħafna l-e-mail li bgħattli u dan il-kliem se ngħożżu għal dejjem. Profs, offrejt il-quddies għalik u ħafna talb għalik. Nixtieq li nsibu ċans u niltaqgħu ftit, jekk ma jimpurtax sabiex fl-istess ħin ngħaddilek kopja tat-teżi tiegħi li saret bl-għajnuna u l-kuraġġ tiegħek. Bilħaqq, missejt ħafna qlub tibżax u bl-azzjonijiet tiegħek naf fiċ-ċert li wassalt lil Kristu lil diversi nies, fosthom l-istudenti.

U ftit ġranet wara fil-fatt kont mort inżuru l-uffiċċju, fejn bħalma kien jagħmel ħafna drabi, qabel ħriġt tani ktieb minn tiegħu u ffirmah. Għadda ż-żmien. Bqajna f’kuntatt sa ftit xhur ilu qabel ma ħalliena. Dakinhar li miet ħassejt li għandi nesprimi ruħi bil-kitba fuq il-midja soċjali, imma x’se ngħid ma kontx naf. Dak il-ħin mort lura għall-imejls li konna nibagħtu lil xulxin u telgħet dik l-imejl li kien bagħatli, li fih jiddeskrivi l-vjaġġ tal-mewt tiegħu.

Bkejt, u domt nibki. Ma stajtx naċċetta li mhux se jkun hemm okkażjoni oħra li nitkellem miegħu jew li nisma’ ‘kif nista’ ngħinek onorevoli?’ kif kien isejjaħli biex jaqbad miegħi minħabba li kunjomi l-istess bħal ta’ eks Prim Ministru. 

Minbarra li ma stajtx naċċetta li ħalliena, indunajt kemm kienet profonda dik l-imejl u bdejt nistaqsi imma kif minn tant nies, qasam dan kollu miegħi. U ddeċidejt li bħalma huwa qasam il-vjaġġ tal-mewt tiegħu miegħi, jiena għandi naqsamha mal-pubbliku, speċjalment meta fil-kuntratt ta’ ħajtu ttama li mess il-qalb ta’ xi ħadd, minn bniedem sa dudu. Xtaqt li jkun jaf li mess mhux qalb waħda imma ta’ bosta. Iktar tard filgħaxija, tikteb in-neputija tiegħu tgħid li l-Professur Friggieri miet bħalma kien qal lili.

Marilyn, naf li l-ansjetà hija sfida kbira f’ħajtek. Meta kien il-mument li ġejt l-aktar konxja li qed taħkmek l-ansjetà? X’kienu s-sintomi li l-iktar li kienu qed jaffettwawlek ħajtek?

Minn dejjem kont bniedma anzjuża iżda tlift il-kontroll sena ilu, meta eskalat. Kont għaddejt minn sitwazzjoni fejn tlift kull tama fil-ħajja, fil-bniedem u fuq kollox tlift lili nnifsi. Ma bqajtx nagħraf jiena min jien. Ġranet ma nikolx, ma norqodx, u kien jiddispjaċini li l-għada se naffaċċja ġurnata oħra hekk. Kont għejejt ngħix. Fi ftit xhur tlift mat-18-il kilo. Mhux għax ridt imma għax l-ansjetà bdiet tikolni minn ġewwa. L-agħar mument kien ikun filgħodu, meta kont inqum, u kont inħossni għajjiena siegħa biss wara li nkun qomt. Qalbi tkun trid toħroġ minn postha, kont inħossni maqtugħa mill-ħajja reali, konfuża, dardir liema bħalu, u ħsibijiet wieħed wara l-ieħor tal-uġigħ, ta’ dak li affaċċjat u dak li għadni rrid naffaċċja.

Ladarba kont konxja, kif irnexxielek tiffaċċjaha? X’għamilt dwarha?

Kont naf li qiegħda f’punt li jekk ma nagħmilx xi ħaġa se nispiċċa agħar milli kont. Għamilt kuntatt ma’ Richmond Foundation u bdejt ningħata l-għajnuna. Insofri minn high functioning anxiety u high functioning depression. Minkejja dan, persuna bħali xorta tmur għax-xogħol u tagħmel l-affarijiet ta’ kuljum, iżda ssofri fis-skiet, għax għad-dinja ta’ barra jaraw din il-persuna kompletament f’saħħitha iżda l-persuna li qed tgħaddi minnha tkun qed iġġorrha fi skiet.

Illum għadni qed ningħata t-terapija minn Claire Borg, grazzi għal Richmond Foundation, u għadni bil-medikazzjoni, imma l-ikbar xogħol irrid nagħmlu jiena wara u qabel kull sessjoni, fejn grazzi għat-terapista tiegħi, nipprova nikkontrollaha, u fuq kollox is-sigriet wara dan kollu huwa li nħobb lili nnifsi. Indunajt, bl-għajnuna, li ġrali li ġrali għax qatt ma ħabbejt lili nnifsi biżżejjed u dejjem poġġejt lill-persuni oħra, ix-xogħol u ċ-ċirkostanzi qabel lili nnifsi u b’hekk tlift lili nnifsi. Jiena ma ngħidx li erġajt sibt lili nnifsi imma li wara 27 sena, issa sibt lili nnifsi, issa qed inħobb lili nnifsi u l-kuntentizza ma nħallihiex tiddependi minn ħaddieħor jew minn esperjenzi, imma nfittixha u nsibha fija nnifsi. L-eżerċizzji li qed nitgħallem mit-terapija nipprova nagħmilhom u fuq kollox inżomm lil Alla fiċ-ċentru ta’ ħajti, u nfakkar lili nnifsi li nibqa’ nippersisti biex jiena nkun aħjar, inħossni aħjar, inħobb u nkun hemm għal ħaddieħor bla ma ninsa lili nnifsi għax dak il-qiegħ li jiena missejt, ma rridx nerġa’ mmissu. Mhux qed ngħid li ma ngħaddix minn mumenti simili, imma nipprova nikkontrolla lili nnifsi. U dan grazzi għat-terapija, għall-familja, għal sħabi; b’mod partikolari lil Peppi, Mandy u Maria.

Taħseb li hawn biżżejjed kuxjenza dwar is-saħħa mentali? Taħseb li saret aktar faċli li wieħed jitkellem u jfittex l-għajnuna mingħajr ma jiġi ttimbrat jew iġġudikat?

Qatt mhu biżżejjed. Dejjem hemm xi jsir. Però nemmen li bl-għarfien li qed jitqajjem qed issir iktar faċli biex bniedem jitkellem u jfittex l-għajnuna. Naħseb li kull bniedem f’ħajtu se jmiss ma’ esperjenzi li se jaffettwawlu s-saħħa mentali tiegħu, u jekk jibża’ li se jiġi ttimbrat jew iġġudikat, għandu jżomm f’moħħu li mhuwiex waħdu, u ma jħalli xejn u lil ħadd iżommu lura milli jingħata l-għajnuna, għax din l-għajnuna se tbiddlu ħajtu. Ġieli jgħiduli, “kif għadek tieħu l-pirmli? jew “Issa pprova naqqashom” jew, “Dawn ma għandekx bżonnhom, kapaċi waħdek. Dawn se jikkontrollawlek ħajtek.” F’qalbi ngħid, għad fadal xi jsir. Li tirkupra ma jfissirx li tkun fiqt għax dan huwa proċess, kollu tlajja’ u nżul.

Taħseb li għandu jkun hawn aktar għarfien dwar kif il-persuni li jkunu l-iktar qrib tal-individwu li jkun għaddej minn sfidi psikoloġiċi jistgħu mhux biss jifhmu aktar imma jgħinu lill-individwu bl-aħjar mod?

Iva naħseb li għandu jkun hawn iżjed għarfien. Jiena nħossni xxurtjata li għandi l-familja u l-ħbieb li dejjem fehmuni f’dan il-perjodu. Imma fehmu jew għax għaddew jew qed jgħaddu minnha jew għax esperjenzawha fil-viċin ma’ ħaddieħor. Meta bniedem tarah f’dik is-sura, titlaq kollox biex terġa’ tarah f’saħħtu mill-ġdid, għax apparti li jbati l-persuna li tkun għaddejja minnha, il-familja tbati wkoll. Ġieli ġraw episodji koroh, fejn ħuti Adriana u Annalise, u ommi u missieri telqu kollox minn idejhom biex jiġu ħdejja ħalli jgħinuni għax tant kont inħossni ħażin li kont nibża’ minni nnifsi.

Mill-esperjenza tiegħek, x’inhi l-iktar ħaġa li jagħmlu jew jgħidu n-nies li ma tgħin xejn lil min ikun għaddej minn sfidi psikoloġiċi, u l-ħaġa li tgħin ħafna?

L-iktar ħaġa li ma tgħinx fejn in-nies jaħsbu li dan huwa biss ‘dwejjaq’. Tismagħhom jgħidu ‘illum ftit depressed’. Meta sfidi psikoloġiċi huma aktar minn dwejjaq. Ċerti kummenti bħal dawn inħoss li ma jkunux qed jifhmu, u ma nagħtihomx tort għax sinjal li baqa’ iktar xi jsir. L-iktar ħaġa li tgħin huwa li jkunu hemm jappoġġjawk, li jistaqsu kif inti, u ma jitilquhomx. Telefonata jew messaġġ tagħmel differenza.

Illum, kif tħossok? Kif jirnexxilek tkompli bil-ħajja tiegħek u żżomm l-ansjetà taħt kontroll?

Illum inħossni aħjar. Kif għedt, għadni ningħata u nieħu l-għajnuna, u bl-eżerċizzji li tgħidli bihom it-terapista jgħinuni nżomm l-ansjetà taħt kontroll. Illum naf x’għandi nagħmel biex mhux l-ansjetà tikkontrollani imma jiena nikkontrollaha.

Int tipproduċi diversi maratoni u tiltaqa’ ma’ diversi stejjer li wħud minnhom ikunu diffiċli ħafna. Kif jaffettwawk personalment? U liema żewġ stejjer li ħallew l-iktar impatt fuqek personali?

Jaffettwawni, iktar u iktar meta jiena nbati minn problemi ta’ saħħa mentali imma t-terapija qed tgħinni wkoll f’dan ir-rigward. Jaffettwawni bla ma nkun naf għax anke nħoss xi ħaġa, moħħi jmur għal xi storja li nkun smajt u nibda naħseb li għandi bħal dik il-persuna, meta nagħmel iljieli sħaħ noħlom fuq rakkont ta’ persuna u ma nkunx nista’ nneħħih minn quddiem għajnejja, il-biki li nibki għax inkun irrid lil dawn il-persuni jfiqu u nkun irrid ngħinhom imma ma nkun nista’ nagħmel xejn ħlief li nitlob għalihom. Jaffettwawni. U naħseb l-iżjed perjodu diffiċli fil-karriera tiegħi meta tlajt Sutton, l-Ingilterra, u intervistajt nies morda bil-kanċer għall-maratona ta’ Puttinu li kellha ssir fuq Xarabank.

Hemmhekk stajt inħoss iktar it-tbatija ta’ dawn in-nies, li apparti huma morda, stajt nara t-tbatija tagħhom għax huma ’l bogħod mill-familja tagħhom. Perjodu żgur li ma ninsa qatt għax kien il-perjodu li apparti smajt u rajt il-mard b’għajnejja, meta kont hemm tlift liz-ziju tiegħi Joe, u nżilt lura naffaċċja funeral u kien l-istess perjodu meta jiena għamilt il-‘coming out’ tiegħi bħala persuna gay. Però ħaġa pożittiva hija li dawn l-istejjer u l-intervisti, għallmuni nkun iktar sensittiva lejn il-proxxmu tiegħi.

L-iktar storja li ħalliet impatt kbir hija ta’ Ellie. Ellie għamlet sentejn u nofs l-Ingilterra għall-kura. Għal 3 snin sħaħ, kienet tagħmel sa 18-il siegħa kuljum taħt dawl apposta. Hemmhekk l-ingilterra kienet qed tistenna trapjant tal-fwied. Serqitli qalbi nara lil din iċ-ċkejkna, trid tagħmel dawk is-sigħat kollha taħt dak id-dawl. Sena ilu intervistajnieha, din id-darba imma mhux l-Ingilterra, imma Malta, tgħidilna ta’ tifla li hi kif issa għandha fwied ġdid u li tħossha aħjar. Li rajt lil din it-tifla tarbija l-Ingilterra marida u li wara 3 snin qed naraha b’saħħitha, tgħidilna dak li għaddiet minnu, kien vjaġġ li matulu esperjenzajt in-niket u l-ferħ ukoll, għax bis-saħħa tal-kura u tal-għajnuna tal-Maltin, illum Ellie b’saħħitha.

Liema tqis li kienu l-ikbar kisbiet tiegħek s’issa fil-karriera u anki fil-ħajja personali?

L-akbar kisbiet fil-karriera tiegħi meta qrajt l-aħbarijiet, meta kont l-editur ta’ xarabank.com.mt (l-iktar meta kont l-ewwel waħda li rrapportajt l-istorja ta’ dak ir-raġel li ra l-qtil brutali tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia quddiem għajnejh), meta kont il-maniġer ta’ Xarabank, meta bdejt nipproduċi l-programmi ta’ Xarabank u l-maratoni ta’ ġbir ta’ fondi u meta ppreżentajt xi maratoni ta’ ġbir ta’ fondi. L-akbar kisbiet fil-ħajja personali meta ggradwajt bl-ogħla grad fil-B.A fil-Malti, meta kkwalifikajt uffiċjalment bħala qarrejja tal-provi, meta għamilt il-coming out tiegħi, meta għamilt interventi mediċi u meta tgħallimt kemm hi sabiħa l-imħabba.

Liema kawżi int l-iktar passjonata dwarhom? U għaliex?

Kull kważa soċjali hija għal qalbi imma l-iktar meta rajt inġustizzja ma’ bniedem, u bil-ħidma tagħna, rajna l-ġustizzja sseħħ fil-konfront tiegħu.

Xi jġiegħlek tħossok fil-paċi?

It-talb u l-meditation jgħinuni nkun fil-paċi, imma li nsib ħin għal waħdi, b’xi kikkra kafè, b’xi ktieb f’idejja u l-ħoss tas-silenzju, jgħinuni nkun fil-paċi wkoll.

Hemm xi ħolma li tixtieq twettaq?

Il-ħolma tiegħi hi li nibqa’ ngħix ħajti bis-sempliċità kollha, u li nibqa’ kuntenta u nħobb lili nnifsi, u lil ta’ madwari.

L-importanza li tieħu ħsieb is-saħħa mentali tiegħek waqt pandemija – Danica Ann Cassar

L-importanza li tieħu ħsieb is-saħħa mentali tiegħek waqt pandemija – Danica Ann Cassar

Fil-klinika qed niltaqa’ ma’ ħafna problemi tas-saħħa mentali relatati ma’ ansjetà u telf ta’ direzzjoni bħala riżultat mill-pandemija.

Ilna kważi sentejn għaddejjin mill-pandemija u bħala umani qed insibuha diffiċli kultant inkomplu nissieltu mal-ħajja minħabba l-inċertezzi li qed ngħixu fihom. Hemm min jgħid imnalla ġiet dil-pandemija ghax ħadt pawża u hemm min il-pandemija ħaditlu lil xi ħadd li jgħożż jew qalbitlu ħajtu ta’ taħt fuq. Kollha qed nesperjenzaw il-pandemija b’mod uniku u differenti u għalhekk huwa tajjeb li nitkellmu dwar dak li ghaddejjin minnu.

Bil-vaċċin primarjament qed nieħdu ħsieb is-saħħa fiżika tagħna li hija importantissima. Però għad m’għandniex xi ħaġa bħal vaċċin li tipproteġina għas-saħħa mentali tagħna. Minħabba ċerti esperjenzi ta’ iżolazzjoni, biża’ u inċertezza li għaddejna minnhom wassal li tmajna is-saħħa mentali tagħna. Hemm min għandu trawma u għadu għaddej minnha tort tal-pandemija. Hemm min qed isibha diffiċli jqum filgħodu u jmur ix-xogħol. Hemm min qed iħoss l-ansjetà u ma jafx minn fejn hi ġejja. Dawn jistgħu jkunu sintomi għaliex wieħed ikun għaddej minn bidla. L-ebda bidla mhi faċli.

Ħaġa importantissima li rridu nagħmlu biex nieħdu ħsieb is-saħħa mentali tagħna hi li nirrealizzaw minn xiex għaddejjin u nitolbu għas-sapport. Dan jista’ jkun billi nitkellmu ma’ xi ħadd li jifhimna u jagħtina xi parir, xi ħadd tal-familja, kollegi jew ħbieb. Meta nitkellmu ma’ xi ħadd, speċjalment jekk huwa xi ħadd professjonali jista’ jservi ta’ gwida ta’ kif nistgħu nieħdu ħsieb tagħna nfusna u nirregolarizzaw l-emozzjonijiet tagħna.

Kultant tkun xi ftit diffiċli li nafdaw lil ħaddiehor bil-problemi u l-ħsibijiet tagħna għax forsi nibżgħu li ma jifhmuniex. Propju minħabba l-importanza tas-sapport soċjali u professjonali qed jinħolqu gruppi żgħar ta’ terapija onlajn fejn inti tista tikseb is-sapport mill-kumdità ta’ darek. L-għan ta’ dawn il-gruppi hu li jkun hemm spazju fejn tista’ titkellem u tiftaħ qalbek ma’ counsellor u tiltaqa’ ma’ nies li għaddejjin minn sitwazzjoni simili. Kultant li nkunu nafu li m’aħniex waħedna tgħin ħafna wkoll.

Issieħeb ma’ dawn il-gruppi billi tikkuntattja lil Willingness fuq 79291817 jew fuq info@willingness.com.mt biex tieħu ħsieb is-saħħa mentali tiegħek aħjar.

Enable Notifications OK No thanks