Select Page
Dak Li Nsejt (It-tielet parti minn erbgħa) – Rakkont minn Dr Sharon Calleja

Dak Li Nsejt (It-tielet parti minn erbgħa) – Rakkont minn Dr Sharon Calleja

U eżatt malli kont se nkompli nimxi, qalbi għamlet tikk.
André.
Kien qiegħed hemm, miexi fuq il-bankina tan-naħa l-oħra tat-triq, għaddej labranzetta ma’ oħra, jidħaq kemm jiflaħ. U anke hi…………anke hi kienet qiegħda ċċarrat xufftejha.
Għal mument, kont se naqsam it-triq u nagħtih ħasla!
Mhux sew telaqni hekk mingħajr ma tani raġuni għalfejn, kif u x’fatta! Dan x’ħasibni lili? Xi pupazz li tista’ tużah imbagħad tarmih hekk, mingħajr valur? Mingħajr qalb? Mingħajr emozzjonijiet?
U hekk malli daru t-tnejn lura jħarsu lejja, indunajt li ma’ kienx hu. Ma kienx André.
Kont qiegħda nimmaġina.
Kont qiegħda nimmaġinah kullimkien.
U żammejt ruħi komposta ħalli ma ninfaqax nibki quddiem dawn iż-żewġ stranġieri li kienu nnotawni niskanta nħares lejhom minn wara.
Baxxejt rasi u tlaqt lejn id-dar.
Ma ridtx nerġa’ naħseb fuqu.
Iżda kont qiegħda nħossni skomda. Mhux minħabba André biss. Imma kelli preżentiment qawwi li kont insejt xi ħaġa warajja l-uffiċju.
Tgħid indur lura?
Tgħid immur niċċekkja ħallejtx xi ħaġa warajja hemm?
Imma xi stajt insejt?
Kollox donnu kont poġġejt fil-basket.
Forsi xi proġett? Kont ħallejt xi proġett nofs leħja?
Imma kif jista’ jkun! Jien is-soltu niċċekkja kollox darba, darbtejn, tlieta.
Imma hekk malli wasalt fi triqti, daħħalt iċ-ċavetta fil-bieb tal-komun, tlajt it-taraġ u ersaqt lejn il-bieb tal-appartament, dan is-sens li kont insejt xi ħaġa warajja donnu aktar beda jikber.
Ħadt nifs twil u dħalt ġewwa.
Mort nixgħel id-dawl. Iżda donnu l-iswiċċ ma kienx qed jaħdem sew.
Ajma ħej! Issa x’kien ġara?
Poġġejt bilqiegħda fuq is-sufan u ħarist lejn ir-ritratti li kelli mdendla mal-ħajt.
Wieħed kien tal-gradwazzjoni, ieħor mal-ħbieb, ieħor ma’ tal-familja………….
Kemm kont ilni ma nkellimhom. Jew niltaqa’ magħhom. Minħabba André lil kulħadd kont qtajt. Kont sirt ngħix għalih biss.
U f’dak il-mument, bdejt naħseb li l-ħajja kienet sabiħa. Il-ħajja kienet wisq sabiħa biex taħliha toqgħod imdejqa fuq persuna waħda.
Kelli aptit noħroġ. Immur niltaqa’ ma’ tal-familja, mal-ħbieb………

Il-ġimgħa d-dieħla…ir-raba’ u l-aħħar parti ta’ dan ir-rakkont…

Dak Li Nsejt (L-ewwel parti minn erbgħa) – Rakkont minn Dr Sharon Calleja

Dak Li Nsejt (L-ewwel parti minn erbgħa) – Rakkont minn Dr Sharon Calleja

U hekk malli bdejt nisma’ l-ħoss tat-takkuna taż-żarbun tiegħi stess ittakkan bil-qalb fuq il-madum abjad tal-kuritur, l-istess ħsieb reġa’ beda jberren f’moħħi.
Tajt daqqa t’għajn ħafifa lejn il-veduta urbana, mimlija bini mdaqqas mit-twieqi kbar tal-istess kuritur hekk kif kont għaddejja b’pass mgħaġġel lejn il-lift forsi finalment nerġa’ nara l-arja ta’ barra wara ġurnata sħiħa xogħol. Ma ridtx noqgħod naħli ħini nerġa’ nħares lejn dawk il-blokok kbar tal-konkrit li kont naf eżatt kif kienu. Il-veduti li kienu joffru dawn il-kurituri bla kulur, kont nafhom iżjed milli bl-amment. Kont naf kull kantuniera, kull angolu, kull tabella, il-lampi tad-dawl u l-ħbula mdendlin magħhom kollha……….kollox. Saħansitra kont drajt anke fejn kienu jpoġġu l-ħamiem u l-għasafar tal-bejt biex joqogħdu jnemmsu t-toroq mimlija traffiku t’hemm taħt u jagħmlu xogħolhom.
U dak il-ħin waqaft.
Il-ħsieb.
Dak il-ħsieb li dejjem kien iberren f’moħħi, reġa’ ġie u ħa kontroll ta’ dak il-mument. Għalaqt għajnejja, ippruvajt nieħu nifs fit-tul iżda ma stajtx.
Kontra qalbi, erġajt ftakart.
André.
André kien telaqni.
Hekk.
Mingħajr rimors. Mingħajr ebda tip ta’ spjegazzjoni.
Xejn.
Ħalla warajh baħħ kbir.
Solitudni.
Uġigħ li trid tkun għaddejt minnu biex tkun taf xi jfisser.
Kultant, meta kont niftakar fih, kont inħoss l-intern ta’ ġismi kollu juġagħni. Qisu jsir parti għalih. Qisu ma jibqax jappartjeni lil ġismi. Isir parti minn vojt kbir. Vojt insapportabbli.
Kont ħabbejtu.
Ħabbejtu ta’ veru. U kieku stajt kont nagħtih id-dinja. Id-dinja kollha.
Imma kont naf…………
Kont naf li ma riedx dak li stajt noffrilu jien.
Ried iżjed.
Ried lil ħaddieħor.
U għal mument xtaqt nikkalma lili nnifsi bil-ħsieb li ħadd ma seta’ jħobbu kif kont ħabbejtu jien.
Kemm xtaqt………

Ir-rakkont ikompli l-ġimgħa d-dieħla…

Kemm int konxju mit-tniġġis tad-dawl? U x’tista’ tagħmel dwaru? – Loriana Mazzonello

Kemm int konxju mit-tniġġis tad-dawl? U x’tista’ tagħmel dwaru? – Loriana Mazzonello

Meta wieħed isemmi tniġġis, in-nies ġeneralment jaħsbu fuq tniġġis tal-ilma u tal-arja. Iżda hemm tip ta’ tniġġis ieħor li jagħmel daqstant ħsara.

L-assoċjazzjoni internazzjonali tas-sema skur (IDA – International Dark-Sky Association) tgħid li kull dawl artifiċjali li mhux meħtieġ huwa tniġġis li għandu konsegwenzi serji u hu ta’ ħsara.

Skont l-IDA, it-tniġġis tad-dawl jista’ jfixkel l-annimali selvaġġi, ikollu impatt fuq is-saħħa tal-bniedem, ħela ta’ enerġija u flus, jikkontribwixxi għat-tibdil fil-klima, u jfixkel dak li naraw fl-univers.

Biex tgħin tindirizza din il-problema, l-Assoċjazzjoni Internazzjonali tas-Sema Skur, kull April tospita dik li hi magħrufa bħala l-Ġimgħa Internazzjonali tas-Sema Skur, magħrufa ukoll bħala International Dark Sky Week, biex tqajjem kuxjenza dwar l-effetti ta’ ħsara tat-tniġġis tad-dawl. Il-Ġimgħa Internazzjonali tas-Sema Skur tibda fit-22 ta’ April biex tikkoinċidi ma’ Jum id-dinja u testendi sat-30 ta’ April.

L-IDA tistima li t-tniġġis tad-dawl qed jiżdied b’rata doppja tat-tkabbir tal-popolazzjoni u 83% tal-popolazzjoni hija esposta għall-konsegwenzi kkawżati mit-tniġġis tad-dawl.

Meta d-dawl ta’ barra jintuża b’mod effettiv jista’ jnaqqas it-tniġġis u hekk iwassal għal kwalita’ ta’ ħajja aħjar. Id-dawl ta’ barra jista’ jintuża b’mod responsabbli billi tużah biss fejn ikun meħtieġ, meta jkun meħtieġ u fl-ammont meħtieġ.

Metodi ohra jinkludu li tuża l-inqas livell ta’ dawl meħtieġ, tutilizza kontrolli (bħal timers jew sensors tal-moviment), u uża lqugħ biex timmira d-dawl, sabiex tevita milli jinħela dawl fejn m’hemmx bżonn.

Fuq is-sit elettroniku tagħha Home – International Dark Sky Week, l-IDA toffri informazzjoni dwar kif tista’ tagħti sehmek fit-tnaqqis tat-tniġġis tad-dawl b’dawn is-sitt metodi differenti ta’ azzjoni:

  • Issir xjenzat komunitarju li jkejjel u jissottometti osservazzjonijiet lokali tal-luminożità tas-sema bil-lejl.
  • Inventarju tad-dawl tad-dar tiegħek biex tiżgura li int effiċjenti fl-enerġija.
  • Ingħaqad mad-Dark Sky Advocate Network u kun parti mill-edukazzjoni tal-pubbliku u tippromwovi l-leġiżlazzjoni.
  • Organizza mixja bil-lejl biex tgħallem lill-membri tal-komunità tiegħek dwar prattiki tajbin tad-dawl u l-ħsara tat-tniġġis tad-dawl.
  • Issieħeb ma’ organizzazzjonijiet oħra biex ixxerred il-kelma dwar il-Ġimgħa tas-Sema Skur.
  • Ingħaqad u agħti s-sehem tiegħek għal dan l-għan globali tal-IDA.

Il-midja soċjali huwa mezz tajjeb ħafna sabiex titgħallem aktar dwar x’inhu jagħmel ħaddiehor biex jiċċelebra l-Ġimgħa Internazzjonali tas-Sema Mudlama, partikolarment billi tfittxu l-hashtags #IDSW2022, #DarkSkyWeek, jew #DiscoverTheNight.

Kun parti mis-soluzzjoni u mhux mill-problema!

Qlub Imwennsa (It-tieni parti minn erbgħa) – Rakkont minn Dr Sharon Calleja

Qlub Imwennsa (It-tieni parti minn erbgħa) – Rakkont minn Dr Sharon Calleja

“Toni……” beda jgemgem waħdu hekk kif ħaffef mal-liwja tat-triq u wasal eżatt quddiem il-bank fejn kienu jiltaqgħu ta’ kull sena.
Ta’ kull sena.
Kienu ltaqgħu xi għaxar snin ilu.
Dakinhar, Karistu kien qed jibki xortih fuq il-bank li kien biswit daru, eżatt quddiem il-gabbana, bil-veduta tal-baħar, taħt siġra kbira tar-rummien. Fil-bidu, eżatt għaxar snin ilu, lanqas biss kien induna bih.
“Antonio Galea Sciortino jisimni,” kien qallu l-ġentlom li kien poġġa ħdejh snin ilu.
“Jien Karistu,” kien wieġbu b’leħen maħnuq. Dakinhar kien jiftakar li kellu ġuħ ta’ kelb. Kieku sab xi ħaġa f’xi tank taż-żibel żgur kien iniżżilha wkoll!
“Tista’ ssejjaħli Toni…..”
Dak il-ħin kien ħares f’għajnejh għall-ewwel darba. Għalkemm kien raġel liebes ilbies sabiħ, xagħru ppettnat b’mod perfett u kellu l-fwieħa kważi tistordik, Karistu kien ħa grazzja miegħu. U mid-dehra anke Antonio Galea Sciortino, jew insomma Toni! Għax kien qed jitbissimlu u jiggustah!
“Fejn toqgħod?” kien staqsih.
“Hawn wara. Żewġt ikmamar se jaqgħu. Waħdi. Jien noqgħod waħdi. Familja m’għandix. Flus lanqas.”
“Ejja miegħi. Il-familja tiegħi ma jiġux bħal dalgħodu. Nieklu ikla flimkien f’ristorant tajjeb!”
Għajnejn Karistu kienu xegħlu aktar mid-dawl li kien jarmi l-fanal tal-Għasri fi żmienu!
Pinu, li kien ibiegħ fil-gabbana, kien jiftaħ bħal lum ukoll. Kull nhar l-ewwel tas-sena filgħodu kien jiftaħ, iħabbru r-rebbieħ tal-lotterija l-kbira u jerġa’ jagħlaq minnufih ħalli jkompli mal-familja. Karistu tista’ tgħid, kull sena kien jiġbor xi ħaġa tal-flus għal biljett, bit-tama li jirbaħha hu. Kieku jirbaħ dik iċ-ċifra, kieku żgur kien jgħix komdu! Iżda b’xorti ħażina, Karistu qatt ma kien rebaħha. Dik is-sena li kienu ltaqgħu Toni u Karistu flimkien, Pinu kien ħassu sorpriż hekk kif rahom iqumu minn fuq il-bank u jitilqu flimkien. L-għada kien sar jaf illi milli jidher, dik is-sena Karistu kien kiel xi ikla kbira minn fuq dahar Toni!
“Hekk trid!” kien qallu.
Imma issa kien drahom. Kienu jiltaqgħu kull filgħodu, kull nhar l-ewwel tas-sena. Toni u Karistu.
Is-sinjur u l-fqir kienu jsejħulhom. Kulħadd kien jiggustahom u kienu saru s-sensazzjoni tar-raħal!

Ir-rakkont ikompli l-ġimgħa d-dieħla…

Evidenza (It-tielet parti minn erbgħa) – Rakkont minn Dr Sharon Calleja

Evidenza (It-tielet parti minn erbgħa) – Rakkont minn Dr Sharon Calleja

Iżda saqajja kont qed inħosshom wisq tqal u ġismi kien qed jiġbidni lura.
Ħassejt idejn il-gwardjan fuq spallti.
Ħarist lejh u rajtu jagħmilli mossa ta’ kuraġġ.
Forsi kulħadd bħali kien jagħmel.
Forsi kulħadd kien jibża’ xi ftit wara dawk is-snin kollha hemm ġew.
Ħadt nifs profond, poġġejt idi fuq sidri, sellimt lill-gwardjan u bdejt miexi b’mod aktar prattikabbli lejn il-bieb prinċipali.
Smajt il-ħoss tal-bieb jinfetaħ b’mod aktar qawwi milli kien suppost.
Daħal raġġ ta’ dawl minn bejn il-bexqa tal-bieb kbir magħmul minn injam mastizz u oħxon.
Bexxaqt għajnejja għax tant kemm kienu draw id-dawl fittizju ta’ hawn ġew, li kienu diġà bdew jaħarquni.
U ħassejtni liberu.
Iva, liberu.
Dak il-ħin.
Dak il-propju mument qabel ħriġt bilmod ‘il barra.
U għamilt l-arja. Ersaqt lejn il-bieb u ħriġt hemm barra fix-xemx, inħoss iż-żiffa fietla tas-sajf, tmellisli wiċċi u twennisni.
U rajt persuna bilwieqfa tħares lejja eżatt minn quddiem il-kanċell tan-naħa ta’ barra.
“Jonas?” ħarġitli b’mod sorpriż, hekk kif indunajt li ħija kien ġie għalija!
Ħarist lura lejn il-gwardjan li kien għadu jiffolowjani eżatt mal-kanċell, fetaħuli u reġa’ għalqu warajja biż-żaqżiq.
Mort inħaffef ngħannaq lil ħija, li dawn l-aħħar sentejn kien reġa’ beda jiġi jżurni.
Kont għamilt żmien twil, lanqas biss nisma’ b’aħbaru.
Imma donnu dan l-aħħar kien ħafirli ta’ dak li kont wettaqt.
“Int ħammiġtilna unurna!” kien akkużani Jonas, meta kien ġie jarani l-ewwel darba.
Jonas kien it-tewmi tiegħi.
Ħija.
L-unika familja li kelli.
“Aħfirli Jonas, inti kont miegħi dakinhar. Taf li konna xrobna!” kont krabtlu, qabel kont ġejt eskortat mill-pulizija.
U issa kont qed nistħi minnu.
Ħija t-tewmi.
X’differenza kien hemm bejnietna!
Jien kelli xagħri nofsu mwaqqa’ bl-inkwiet kollu li kien għadda mingħalija, wiċċi mimli tikmix u linji ta’ maturità esaġerata. Kont liebes biċċa flokk iffejdjat u xi ftit mikul. Qalziet li kien kiber miegħi, leħja mteftfa u kont ġejt niexef għuda.

Il-ġimgħa d-dieħla…ir-raba’ u l-aħħar parti ta’ dan ir-rakkont…

Enable Notifications OK No thanks