Select Page
Il-Kap tal-WHO jgħid li l-agħar stadju tal-pandemija jista’ jispiċċa fl-2022

Il-Kap tal-WHO jgħid li l-agħar stadju tal-pandemija jista’ jispiċċa fl-2022

F’messaġġ lejlet l-Ewwel tas-Sena, il-Kap tal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa, Tedros Adhanom Ghebreyesus, ta tama li l-agħar stadju tal-pandemija jista’ jispiċċa fl-2022.

Huwa qal li d-dinja għandha l-għodda biex ittemm din il-pandemija anke jekk il-każijiet ġodda tal-Covid-19 madwar id-dinja qed jilħqu rekords kbar. Huwa qal li dan jiddependi jekk ikunx possibbli li sal-bidu ta’ Lulju, kull pajjiż fid-dinja ikollu 70 fil-mija tal-popolazzjoni imlaqqam.

Żied jgħid li dan hu l-mument li l-mexxejja jwarrbu l-politika tal-populiżmu u l-interess personali, li qed itellfu milli jittieħdu l-azzjonijiet neċessarji għall-ġlieda kontra l-pandemija.

Joħloq grupp biex jesponi l-abilità u mhux id-diżabilità tal-persuna

Joħloq grupp biex jesponi l-abilità u mhux id-diżabilità tal-persuna

Nitkellmu ma’ JeanFred Agius

JeanFred, għidilna ftit dwarek. Min hu JeanFred Agius?

Jisimni JeanFred (jgħajtuli Jean), għandi 20 sena u qed nistudja l-psikoloġija l-Universita’ ta’ Malta. Xi passatempi tiegħi huma l-prattikar tal-”fitness” u l-arti. Xi għanijiet minn tiegħi huma li niggradwa bħala psikologu, li niġbed aktar attenzjoni fuq l-effett tad-diżabilità fuq is-saħħa mentali tal-persuna, u li naħdem biex il-persuni b’diżabilità jiġu preżentati minn lenti aktar pożittiva. L-aktar ħaġa li tagħtini sodisfazzjon hija li nara lil xi ħadd jagħraf u jsaħħaħ l-abilitajiet tiegħu/tagħha, biex illum ikun aħjar milli kien ilbieraħ.

Kif nibtet l-idea biex toħloq il-grupp DIS/ABILITY?

L-idea ta’ DIS/ABILITY nibtet għax ma kontx kuntent bil-mod kif il-persuni b’diżabilità kienu qed jiġu mpenġijin fuq il-midja. Dak iż-żmien, ħassejt li għandna tendenza li nitkellmu fuq il-persuni b’diżabilità wisq fil-kuntest tad-diżabilità tagħhom, u ftit li xejn fuq l-aspetti l-oħra li jagħmlu l-persuna min hu/hi.

Xtaqt noħloq pjattaforma li tagħti lill-persuni b’diżabilità l-opportunità li jaqsmu l-abilitajiet tagħhom ma’ ħaddieħor, bl-għan li jpinġu lilhom infushom b’mod aktar komplut. Fil-bidu kelli ħsieb li nagħmel sit elettroniku biex nilħaq dan il-għan. Però ngħatajt parir li grupp fuq Facebook ikun aħjar għax jippermetti li l-membri jaqsmu u jiddiskutu l-abilitajiet tagħhom ma’ ħaddieħor bl-inqas diffikultà.

X’rispons kellek s’issa? Kien dak li ħsibt jew xtaqt?

Kuntent bir-rispons lejn il-grupp, u l-membri qed jiżdiedu ġurnata b’ġurnata. Għall-bidu attività ma’ tantx kellna fil-grupp, probabbli minħabba li kien għadu ambjent ġdid u mhux kulħadd ħassu komdu jitkellem fuqu nnifsu. Però, aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar inħoss li qed jinbena sens ta’ komunità. Li xi ħadd iħossu komdu jaqsam magħna l-abilitajiet u esperjenzi tiegħu/tagħha timlina bil-kuraġġ. Irċevejt bosta pariri wkoll. Din hija xi ħaġa tajba ħafna għax tgħini nserraħ moħħi li leħen il-membri qed tiġi trażmessa fil-grupp.

X’miri tixtieq tilħaq permezz ta’ dan il-grupp?

Permezz ta’ dan il-grupp nixtieq nibbilanċja l-mod kif qed jiġu preżentati il-persuni b’diżabilità fuq il-midja. Xtaqt li n-nies jisimgħu mhux biss fuq dak li ma nistgħux nagħmlu, iżda wkoll fuq dak li nistgħu nagħmlu, u li bih nistgħu nikkontribwixxu fis-soċjetà. Xtaqt li l-poplu jiġi espost għal verżjoni aktar kompluta tal-persuni b’diżabilità.

Ridt nikkumbatti l-fatt li f’kull ħin u f’kull mument, is-soċjetà tfakkarna li għandna diżabilità. B’kuntrast jien nixtieq infakkar li għalkemm għandna diżabilità, għandna wkoll abilitajiet li jekk nagħrfuhom u nħaddmuhom xorta nistgħu nikkontribwixxu.

Liema mentalità li teżisti bħalissa qed taspira li permezz tal-grupp issir differenza għall-aħjar?

Mentalità li osservajt riċentament fil-grupp hija li persuna m’għandhiex turi l-abilitajiet tagħha lil ħaddieħor, għax ma’ tħosshiex speċjali. Din il-mentalità ma togħġobnix, għax timplika li trid tkun speċjali biex taqsam il-kapaċitajiet tiegħek ma’ ħaddieħor.

Fil-qofol tal-grupp hemm it-twemmin li kulħadd għandu xi ħaga x’joffri, abilitajiet ta’ kull qies u għamla. M’iniex qed infittex nies speċjali jew supereroj. Qed infittex nies li lesti li juru karatteristiċi u abilitajiet li jagħmluhom min huma.

Sfortunatament, hemm tendenza li n-nies jaraw id-diżabilità l-ewwel u qabel kollox, u din xi kultant tgħatti karatteristiċi oħra tal-persuna.

Din hija r-raġuni għalfejn qegħdin ninkoraġġixxu persuni b’diżabilità biex jiffukaw fuq l-abilitajiet tagħhom. Għax jekk ma nagħmluhiex aħna ħadd mhu se jagħmilha għalina.

Għaliex huwa importanti li fi grupp bħal ma tmexxi int, ma jkunx hemm biss persuni li jgħixu b’xi tip ta’ diżabilità?

Huwa importanti għaliex il-grupp xtaqtu jkun wieħed fejn l-abilitajiet tal-persuni b’diżabilità jinqasmu ma’ kulħadd, anke dawk li m’għandhomx diżabilità. Il-fatt li l-grupp miftuħ għal kulħadd ifisser li aktar nies se jkunu qegħdin jisimgħu l-vuċi diretta tal-persuni b’diżabilità.

Xtaqt ukoll li l-komunità tkun rappreżentazzjoni ta’ soċjetà inklużiva, li tinkludi kemm persuni b’diżabilità, kif ukoll dawk li m’għandhomx diżabilità.

Fl-aħħar mill-aħħar, ma xtaqtx nagħlaq il-grupp għall-persuni b’diżabilità biss, għax inkella nkompli nsaħħaħ l-idea ta’ “aħna” u “huma”.

Tħoss li għad hawn il-mentalità li persuni b’diżabilità jiġu mistennija li jitkellmu dwar suġġetti relatati ma’ diżabilità biss?

Iva, u sfortunatament din issaħħaħ l-opinjoni tiegħi li meta persuna tara persuna oħra li għandha diżabilità, taraha l-ewwel u qabel kollox mill-aspett tad-diżabilità. Din hija reazzjoni naturali, fejn l-ewwel ma nagħrfu f’persuna huwa dak li jagħmilha differenti jew unika.

Min-naħa waħda, jeħtieġ li ma nitkellmux fuq diżabilitá biss, għax inkella l-karatteristiċi u l-interessi oħra tagħna jinħbew wara d-diżabilità tagħna.

Min-naħa l-oħra, hija importanti li aħna nitkellmu fuq l-esperjenzi tagħna bħala persuni b’diżabilità (b’mod moderat). Jekk nitkellmu fuq l-esperjenzi u x-xewqat tagħna, tagħmilha aktar faċli biex persuni oħra jifhmuna. Meta nitkellmu, nesponu diversi problemi jew bżonnijiet, bħal aċċessibilità. Fil-fatt, jien inħossni li bħala persuna b’diżabilità għandi nsemma’ leħni u naħdem kemm nista’ biex kulħadd igawdi dinja aktar inklużiva.

Tħoss li l-inklużjoni qed tiġi verament ipprattikata kif suppost f’pajjiżna? Fejn tħoss li hemm bżonn isir aktar?

Naħseb li l-inklużjoni qed tiġi prattikata, però mhux f’kull qasam. Inħoss li l-aktar inklużjoni li tiġi prattikata hija l-inklużjoni fiżika (jiġifieri aċċessibilità eċċ). Però hawnhekk fadal ħafna x’jista’ jsir ukoll.

Jiena nemmen li l-inklużjoni tmur lil hinn minn dik fiżika biss. Nemmen li għandha tiġi prattikata fid-dinja soċjali ukoll. Li tipprattika l-inklużjoni ma tfissirx biss aċċessibilità. Tfisser ukoll li nagħrfu u nħaddmu l-abilitajiet ta’ kull persuna, u nagħtuhom l-opportunità biex jikkontribwixxu fis-soċjetà. Fi kliem ieħor, irridu naħdmu biex kull individwu b’diżabilità ikun ħolqa f’katina soċjali akbar.

Taħseb li xi drabi l-imġiba tal-persuna b’diżabilità nnifisha taffettwa l-mod ta’ kif is-soċjeta’ tħares lejha?

Xi ftit iva. Però li n-nies jagħmlu inferenzi mill-imġiba ta’ xi ħadd hija xi ħaga kompletament normali. Hija normali li meta tara xi ħaġa li ma’ tifhimx timla l-vojt waħdek.

Min-naħa waħda, jeħtieġ li l-persuni b’diżabilità joqgħodu attenti kif jippreżentaw lilhom infushom, biex nillimitaw dawn l-inferenzi. Għalhekk irridu nagħmlu ħilitna biex nippreżentaw lill-persuni b’diżabilità b’mod komplut.

Min-naħa l-oħra, li toqgħod attent kif tippreżenta lilek innifsek m’għandhiex tieħu post li tgħix ħajja komda u kuntenta.

Bħal ħafna affarijiet, nemmen li din hija kwistjoni ta’ bilanċ.

X’inhi lakbar ħolma tiegħek?

L-akbar ħolma tiegħi hija li nħalli xi forma ta’ impatt fuq ħaddieħor. Jekk ma’ jirnexxili nagħmel xejn f’ħajti, ikun biżżejjed li kont parti mill-ġlieda għal dinja aktar inklużiva.

Barra minn hekk, nixtieq li ‘l quddiem ma tkunx daqsekk diffiċli biex l-abilitajiet u l-potenzjal tal-persuni b’diżabilità jiġu rikonuxxuti. Dan sabiex il-persuni b’diżabilità ma’ jkunux biss preżenti fis-soċjetà, iżda kontributuri tagħha wkoll.

Il-persuni b’diżabilità għandhom ikunu ħolqa f’katina soċjali.

Bħal-lum 103 snin ilu twieled Nelson Mandela

Bħal-lum 103 snin ilu twieled Nelson Mandela

Nelson Mandela kien l-ewwel President Afrikan ta’ karnaġġjon skur, tal-Afrika t’isfel mill-1994 sal l-1999. Huwa serva biss bħala president għal mandat wieħed.

Huwa magħruf partikolarment għas-sehem tiegħu fil-moviment li ġġieled biex itemm l-apartheid fl-Afrika t’Isfel.

Nelson Mandela kien determinat li jagħti l-kontribuzzjoni tiegħu stess fil-ġlieda għal-libertà tal-poplu tiegħu minn meta kien għadu tifel żgħir.

Bħala politiku u attivist tad-drittijiet soċjali, Mandela nvolva ruħu f’attiviżmu tad-drittijiet tal-bniedem waqt li kien fil-Kulleġġ tal-Università ta’ Fort Hare u ġie mkeċċi talli ħa sehem fi protesta.

Ħafna minna familjari mal-priġunerija ta’ Nelson Mandela u x-xogħol tiegħu kontra l-apartheid, imma skoprejna ftit affarijiet li forsi ma tafx dwar dan il-mexxej dinji ta’ ispirazzjoni, li twieled proprju fit-18 ta’ Lulju tal-1918.

  • Nelson Mandela għamel 18-il sena ħabs solitarju.

Huwa kien il-ħabs mill-1962 sal-1990 għal tradiment u konspirazzjoni kontra l-gvern. Ġie kkundannat għall-għomor il-ħabs, iżda ġie meħlus kmieni meta l-ANC reġgħet saret legali. Huwa qatta’ 18-il sena fil-ħabs ta’ Robben Island, u 9 snin il-ħabs ta’ Pollsmoor f’Tokai, Cape Town. Il-kundizzjonijiet kienu aħjar f’Cape Town.

  • In-numru tal-ħabs ta’ Nelson Mandela kien 46664.

In-numru jindika li kien il-466 priġunier tal-1964. Huwa kien jgħożż dan in-numru tant li għamlu l-isem tal-kampanja tiegħu ta’ għarfien dwar l-HIV/AIDS u l-isem ta’ sensiela ta’ kunċerti tal-karità.

  • Nelson Mandela pparteċipa fil-ġlieda kontra l-HIV/AIDS fl-Afrika t’Isfel.

L-imwiet u l-infezzjonijiet tal-HIV/AIDS kienu qed jiżdiedu fl-Afrika t’Isfel fil-bidu tad-disgħinijiet meta Mandela ħa t-tmexxija tal-pajjiż.

Fl-1998, 2,0 miljun Sud Afrikani kienu ġew infettati bil-virus.

Il-mewt tal-uniku tifel tiegħu, Makgatho, b’din il-kawża ħeġġeġ aktar lil Mandela biex jaghti s-sehem tiegħu f’kampanji ta’ saħħa pubblika mmirati biex jaħdmu għall-prevenzjoni tal-virus.

  • Nelson Mandela kien ħarab mid-dar!

Huwa u l-kuġin tiegħu Justice kienu ħarbu mid-dar fl-1941 biex jevitaw żwieġ irranġat.

  • Kellu jikkumbatti ma’ ħafna traġedji personali.

Fl-aħħar huwa rnexxielu jiżżewweġ għall-imħabba fl-1944, ma’ Evelyn Mase, iżda r-relazzjoni tagħhom ma damitx ma kellha tiffaċċja traġedja. It-tieni tifel tagħhom, Makaziwe, miet ta’ 9 xhur biss. Huma kellhom żewġt itfal oħra: Madiba Thembekile (Thembi), li mietet f’ħabta ta’ karozza waqt li Mandela kien il-ħabs fl-1969, u Makgatho Lewanika, li miet bl-AIDS fl-2005. Mandela kellu żewġt itfal oħra mat-tieni mara tiegħu Winnie u bosta neputijiet.

  • Nelson Mandela għandu din il-ġurnata ddedikata għalih.

F’Novembru tal-2009, l-Asaemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti ddikjarat it-18 ta’ Lulju, il-jum t’għeluq sninu bħala l-“Jum Mandela’. Hija ċelebrazzjoni nazzjonali u rikonoxximent tal-kontribuzzjoniijiet ta’ Mandela għal-libertà.

  • L-elezzjoni ta’ Mandela bħala l-President tal-Afrika t’Isfel kisret diversi rekords.

L-inawgurazzjoni ta’ Mandela bħala president fl-1994 kienet storika għal mill-inqas erba’ raġunijiet (u probabilment ħafna aktar). Huwa kien l-ewwel President elett demokratikament tal-Afrika t’Isfel. Huwa kien ukoll l-ewwel president ta’ karnaġġjon skur tal-pajjiż, u l-akbar persuna eletta għall-kariga. L-inawgurazzjoni tiegħu għaqqdet l-akbar numru ta’ kapijiet ta’ stat mill-funeral tal-President tal-Istati Uniti John F. Kennedy fl-1963.

  • L-ewwel isem ta’ Nelson Mandela ma kienx fil-fatt Nelson.

L-isem mogħti ta’ Mandela kien Rolihlahla, li l-għalliema tiegħu ma setgħux jippronunzjaw. Wieħed minnhom beda jsejjaħlu Nelson wara l-ammirall Ingliż Horatio Nelson, u l-isem ovvjament baqa’.

  • Aktar tard kien ingħata l-laqam ta’ “mkhulu”.

L-Afrikani t’Isfel ġeneralment kienu jsejħu lil Mandela “mkhulu” li tfisser “nannu”, jew Madiba, l-isem tal-familja Mandela għal anzjan rispettat

  • Kien jinteressah sport partikolari.

Minbarra l-politika, il-passjoni l-oħra ta’ Mandela kienet il-boxing. “Ma kienx jogħġobni l-vjolenza tal-boxing. Jien kont aktar interessat fix-xjenza tiegħu, kif tmexxi ġismek biex tipproteġi lilek innifsek, kif tuża pjan biex tattakka u ċċedi, u kif tmexxi lilek innifsek fil-ġlieda,” huwa jgħid fil-bijografija tiegħu.

Kont taf?

Li minkejja li Mandela dejjem ċaħad, għal raġunijiet politiċi, li qatt kien membru tal-Partit Komunista, riċerka storika ppubblikata fl-2011 evidentament turi li huwa kien ingħaqad fl-aħħar tas-snin 50 jew fil-bidu tas-sittinijiet. Dan ġie kkonfermat kemm mis-SACP kif ukoll mill-ANC wara l-mewt tiegħu.

  • Nelson Mandela kien fuq il-lista ta’ sorveljanza tat-terroriżmu tal-Istati Uniti għal 47 sena.

Il-President tal-Istati Uniti Ronald Reagan qies lil Nelson Mandela bħala terrorist u poġġih fuq il-lista ta’ sorveljanza tat-terroriżmu.

Il-President Reagan ma kienx waħdu, l-eks Prim Ministru tar-Renju Unit Margaret Thatcher kienet tqisu bħala persuna b’moħħ magħluq u li l-ANC kienet magħmula minn terroristi u komunisti.

Fl-1986, il-President Reagan ġie kkwotat jgħid li l-gvern tal-Afrika t’Isfel ma kienx obbligat li jinnegozja futur tal-pajjiż ma’ organizzazzjonijiet komunisti li użaw it-terroriżmu u l-vjolenza

Ismu tneħħa millista fl-2008.

  • Ivvota għalll-ewwel darba ta’ 76 sena.

Qabel l-1994, il-biċċa l-kbira tal-Afrikani t’Isfel ta’ karnaġġjon skur ma kinux jipparteċipaw fl-elezzjoni demokratika tal-mexxejja tagħhom.

Fl-elezzjoni tal-1994 fl-Afrika t’Isfel kien hemm ammont kbir ta’ votanti ta’ karnaġġjon skur li ħarġu biex jitfgħu l-vot tagħhom għall-ewwel darba.

Iktar minn 17-il miljun votant ta’ karnaġġjon skur minn 18-il sena ‘l fuq ħadu sehem fl-elezzjoni demokratika.

Kienet dik is-sena li Nelson Mandela wkoll ivvota għall-ewwel darba. Huwa ġie wkoll elett b’mod demokratiku bħala l-ewwel president ta’ karnaġġjon skur tal-Afrika t’Isfel.

Ix-xogħol ta’ Nelson Mandela ġie rikonoxxut madwar id-dinja.

Matul ħajtu, Mandela rċieva aktar minn 695 premju, inkluż il-Premju Nobel għall-Paċi fl-1993.

  • Isem Nelson Mandela jibqa’ mfakkar sal-lum.

In-nies kienu jħobbu jonoraw ix-xogħol ta’ Mandela għal-libertà u d-drittijiet tal-bniedem. Bħallikieku dawk is-695 premju ma kinux biżżejjed, aktar minn 25 skola, università, u istituzzjonijiet edukattivi ġew imsemmija għalih. Mill-inqas 19-il scholarship u fondazzjonijiet għandhom l-isem Nelson Mandela, u saru iktar minn 95 skultura, statwi, jew biċċiet tal-arti tiegħu jew ġew iddedikati lilu.

Mandela miet fil-5 ta’ Diċembru tal-2013, fl-età ta’ 95 sena fid-dar tiegħu f’Johannesburg, l-Afrika t’Isfel. Huwa ngħata funeral statali li għalih attendew mexxejja globali. Huwa ġie midfun fid-dar rurali tiegħu f’Qunu, l-Afrika t’Isfel.

Enable Notifications    OK No thanks