Select Page
Meta u kif oriġina l-isem ta’ Casal Paola?

Meta u kif oriġina l-isem ta’ Casal Paola?

Il-Gran Mastru Fra. Antoine de Paule kien it-13-il Gran Mastru ta’ Malta u laħaq f’din il-kariga nhar l-10 ta’ Marzu 1623. Hu kien is-Sultan ta’ Malta u Kap tal-Ordni Sovrana ta’ San Ġwann il-Battista.

Fi żmienu kien bena l-palazz ta’ San Anton u l-ġonna tiegħu. Imma hu kellu xewqa li ismu jibqa’ għal dejjem u għalhekk ried iwaqqaf raħal li jġib ismu.

Kienet din ix-xewqa tal-eċċelenza tiegħu l-Gran Mastru De Paule li jara li fuq din l-art fid-daħla ġewwinija tal-port ta’ Malta tiġi imsawra komunità u li l-istess art tibda ġġib isem il-Gran Mastru.

Dan kollu għandu l-għan li jtaffi mill-espansjoni bla waqfien tal-popolazzjoni tat-tlett ibliet tal-Kottonera fuq din l-isfonda tal-port ta’ Malta.

Din il-popolazzjoni dejjem tikber qiegħda tkun ta’ dannu għas-saħħa tal-poplu kien għalhekk li l-Gran Mastru fil-ġenerożità kbira tiegħu ħaseb biex joffri din l-art bejn l-Għolja tal-Ħorr u l-Għolja ta’ Kordin biex fuqha jinbena Raħal Ġdid li ikun jista’ jilqa’ lill-poplu li dejjem jikber fl-inħawi tal-Port.

Għalhekk dan ir-Raħal Ġdid kellu jkun iġib isem is-Sultan, dak ta’ Casal Paola u dawk li jabitaw fih ikunu msejħa Pawlisti. Il-Gran Mastru ħabbar ukoll li kien se joffri fondi biex f’dan ir-raħal tinbena knisja għas-servizz tal-poplu li jammar f’dan il-post u kienet iddedikata lil Santa Ubaldeska, waħda mill-padruni tal-Ordni Ospidaljer ta’ San Ġwann il-Battista.

Il-Gran Mastru kien ħabbar ukoll li dawk li jagħżlu li jmorru jgħixu f’dan ir-raħal kienu se jkunu eżentati milli jiġu mfittxija għal xi kreditu jew djun li seta’ kellhom.

Minkejja dan kienu ftit dawk li marru jgħixu f’Raħal Ġdid fi żmien il-Kavallieri u kellu jgħaddi naqra żmien mhux ħażin biex dan ir-raħal beda jikber sewwa. Meta fi żmien l-Ingliżi l-attività madwar il-port u t-tarznari kibret ħafna, Raħal Ġdid far bin-nies. Il-knisja ta’ Santa Ubaldeska tkabbret u ġiet iddedikata lil Qalb ta’ Ġesù. Fil-bidu tas-seklu 20 bdiet tinbena l-knisja monumentali ta’ Kristu Re li hija l-parroċċa tal-lum. Wara l-gwerra, raħal Casal Paola kompla kiber u llum huwa wieħed mill-iktar irħula popolari f’Malta.

Il-knisja ta’ Kristu Re hija l-ikbar knisja ta’ Malta u llum ġiet mgħollija għad-dinjità ta’ Bażilika.

Il-Ġnien tal-Mall – Mario Coleiro

Il-Ġnien tal-Mall – Mario Coleiro

Il-Mall fil-Furjana, ġnien sabiħ li jaf il-bidu tiegħu fil-1656 meta l-Gran Mastru Lascaris ried joħloq ġnien biex fih il-Kavallieri jkollhom post ta’ passatemp u jilagħbu l-logħba dak iż-żmien tant popolari tal-Palla Malio. Ir-raġuni prinċipali li kellu Lascaris wara dan il-proġett kienet li żżomm lil Kavallieri żgħażagħ aljenati b’din il-logħba u għalhekk joqogħdu mbiegħda miż-żina tad-dinja.

Fuq id-daħla ta’ dan il-ġnien il-Gran Mastru kien qiegħed din l-iskrizzjoni:

“Għall-qirda tal-għażż u tal-vizzju

Lilkom, o Kavallieri, din

Il-pjazza tingħata

Ilagħbu

Hekk eħfef fil-gwerra dan

Il-logħob jagħmikom

Inaqqas is-saħħa

lil-logħob tal-azzard, l-inbejjed u l-ġibdiet ħżiena”

Fi żmien il-Gvernatur Sir Alexander Ball dan il-post inbidel fi ġnien pubbliku u l-ħitan għoljin li kienu jdawruh twaqqgħu. Iżejjen bis-siġar u fewwaħ bil-fjuri u minn post Riservat għal ftit Kavallieri sar post pubbliku. Fuq id-daħla tqiegħdet din il-iskrizzjoni:

“Dan il-ġnien inbena u kien lest taħt l-Amministrazzjoni tal-Kavallier Baruni Alexander Giov. Ball f’isem Gorg III, Re tal-Gran Brittanja, Gvernatur tal-Gżejjer ta’ Malta u Għawdex. Dan il-lok għad-divertiment pubbliku hu mħolli.”

F’nofs dan il-ġnien insibu l-funtana sabiħa li Qabel kienet fil-ġnien li kien hemm quddiem il-bini tal-Bibjoteka fil-Belt Valletta. Meta dak il-ġnien tneħħa biex saret pjazza din il-funtana nġiebet f’dan il-ġnien dan kien fl-1891.

Il-Mall kompla jiżżejjed bil-monumenti ta’ nies illustri li ngħataw ġieħ għal xogħolhom fis-soċjeta ta’ pajjiżna. Fost dawn insibu lil Markiż Vincenco Bugeja, Sir Ugo Mifsud, Sir Adrian Dingli, il-Markiż Ġużeppi Scicluna, it-Tabib Prinċipali Luiġi Pisani u oħrajn.

Dawn il-monumenti mhux biss qegħdin jagħtu ġieħ lil min jirrappreżentaw imma huma wkoll kollezzjoni sabiħa għall-apert ta’ xogħlijiet ta’ skultura fl-irħam u fil-bronż. Dawn ix-xogħlijiet artistiċi ħarġu minn Idejn magħrufin bħal Antonio Sciortino, Vincenzo Apap, Ġanni Darmanin u oħrajn.

Dan huwa l-ġnien tal-Mall mibni mill-Kavallieri mżejjen b’opri tal-arti, iħaddar bis-siġar kbar u sbieħ, ifewwaħ bil-fjuri kkuluriti u joffri arja friska u ambjent trankwill. Dan kollu qiegħed hemm għalik Biex tgawdieh u tapprezzah u dan jibqa’ hekk sakemm tibża’ għalih int.

Dettalji li ma kontx taf dwar il-gallarija tal-Palazz Presidenzjali…

Dettalji li ma kontx taf dwar il-gallarija tal-Palazz Presidenzjali…

Il-gallarija tal-Palazz Presidenzjali jew aħjar tal-Palazz tal-Gran Mastru hija waħda mill-ikbar gallariji li nsibu fil-Mediterran. Din insibuha fuq il-ġnub u tkompli fil-faċċata tal-palazz fuq iż-żewġ naħat tiegħu. Is-saljaturi tagħha huma magħmulin minn injam u stukko u oħrajn huma skolpiti fil-ġebel. Fihom naraw l-istremma tal-Ordni ta’ San Ġwann u oħrajn l-istemma ta’ xi Gran Mastri. L-oħrajn għandhom disinn verament interessanti.

L-iktar waħda li tispikka hija dik li naraw fil-kantuniera bejn Triq l-Arċisqof u Pjazza San Ġorġ. Din is-saljatura partikolari tiġbed l-attenzjoni għall-forma kurjuża li fiha. Hawn naraw żewġ figuri li jinsabu wieħed fuq spallejn l-ieħor b’idejhom miftuħin. Taħthom naraw wiċċ grottesk li huwa influwenzat mill-maskli drammatiċi tal-Greċja l-antika. Dawn il-maskli kienu u għadhom jissimbolizzaw it-Teatru. Dawn kienu jsiru l-iktar biex ibiegħdu l-għajn u kull saram mir-residenti li kienu joqogħdu f’dak il-bini fejn ikunu. Il-figura ta’ fuq qiegħda tgħajjeb b’ilsienha lil min iħares lejn il-gallarija.  

Din is-saljatura kienet interpretata kemm-il darba li setgħet saret biex tissimbolizza l-bluha tal-Karnival li fi żmien il-Kavallieri kien jilħaq il-qofol tiegħu f’din il-pjazza. Iżda l-aktar teorija plawsibbli hija li din saret hekk biex tkun tista’ tbiegħed l-għajn ħażina mill-istess bini. Din il-ħaġa hija preżenti ħafna fil-kultura antika speċjalment fl-Amerika t’Isfel u fl-Asja Ċentrali li meta bniedem jgħajjeb b’ilsienu jkun qiegħed ibiegħed l-għajn ħażina. 

Enable Notifications OK No thanks