Select Page
Evidenza (It-tielet parti minn erbgħa) – Rakkont minn Dr Sharon Calleja

Evidenza (It-tielet parti minn erbgħa) – Rakkont minn Dr Sharon Calleja

Iżda saqajja kont qed inħosshom wisq tqal u ġismi kien qed jiġbidni lura.
Ħassejt idejn il-gwardjan fuq spallti.
Ħarist lejh u rajtu jagħmilli mossa ta’ kuraġġ.
Forsi kulħadd bħali kien jagħmel.
Forsi kulħadd kien jibża’ xi ftit wara dawk is-snin kollha hemm ġew.
Ħadt nifs profond, poġġejt idi fuq sidri, sellimt lill-gwardjan u bdejt miexi b’mod aktar prattikabbli lejn il-bieb prinċipali.
Smajt il-ħoss tal-bieb jinfetaħ b’mod aktar qawwi milli kien suppost.
Daħal raġġ ta’ dawl minn bejn il-bexqa tal-bieb kbir magħmul minn injam mastizz u oħxon.
Bexxaqt għajnejja għax tant kemm kienu draw id-dawl fittizju ta’ hawn ġew, li kienu diġà bdew jaħarquni.
U ħassejtni liberu.
Iva, liberu.
Dak il-ħin.
Dak il-propju mument qabel ħriġt bilmod ‘il barra.
U għamilt l-arja. Ersaqt lejn il-bieb u ħriġt hemm barra fix-xemx, inħoss iż-żiffa fietla tas-sajf, tmellisli wiċċi u twennisni.
U rajt persuna bilwieqfa tħares lejja eżatt minn quddiem il-kanċell tan-naħa ta’ barra.
“Jonas?” ħarġitli b’mod sorpriż, hekk kif indunajt li ħija kien ġie għalija!
Ħarist lura lejn il-gwardjan li kien għadu jiffolowjani eżatt mal-kanċell, fetaħuli u reġa’ għalqu warajja biż-żaqżiq.
Mort inħaffef ngħannaq lil ħija, li dawn l-aħħar sentejn kien reġa’ beda jiġi jżurni.
Kont għamilt żmien twil, lanqas biss nisma’ b’aħbaru.
Imma donnu dan l-aħħar kien ħafirli ta’ dak li kont wettaqt.
“Int ħammiġtilna unurna!” kien akkużani Jonas, meta kien ġie jarani l-ewwel darba.
Jonas kien it-tewmi tiegħi.
Ħija.
L-unika familja li kelli.
“Aħfirli Jonas, inti kont miegħi dakinhar. Taf li konna xrobna!” kont krabtlu, qabel kont ġejt eskortat mill-pulizija.
U issa kont qed nistħi minnu.
Ħija t-tewmi.
X’differenza kien hemm bejnietna!
Jien kelli xagħri nofsu mwaqqa’ bl-inkwiet kollu li kien għadda mingħalija, wiċċi mimli tikmix u linji ta’ maturità esaġerata. Kont liebes biċċa flokk iffejdjat u xi ftit mikul. Qalziet li kien kiber miegħi, leħja mteftfa u kont ġejt niexef għuda.

Il-ġimgħa d-dieħla…ir-raba’ u l-aħħar parti ta’ dan ir-rakkont…

Xi jfisser l-isem tal-grupp mużikali Skald? U x’hemm ippjanat għal din is-sena?

Xi jfisser l-isem tal-grupp mużikali Skald? U x’hemm ippjanat għal din is-sena?

Nitkellmu mal-membri tal-grupp mużikali Malti SKALD

Se tkunu qed ittellgħu żewġ kunċerti fi Spazju Kreattiv nhar il-Ġimgħa t-28 u s-Sibt id-29 ta’ Jannar. Kif wasaltu għall-pjan li ttellgħu dawn il-kunċerti? U x’għandhom jistennew mis-serata dawk li se jattendu?

Ġejna mistiedna biex intellgħu dan il-kunċert minn Spazju Kreattiv. Kull membru kien ilu bix-xewqa li jdoqq fi Spazju Kreattiv għal żmien twil. Il-post huwa wieħed intimu u laqa’ diversi passjonijiet artistiċi u xogħlijiet teatrali differenti bħal reċti, kunċerti u pantomimi. Ma naħsibx li qatt kellna l-opportunità li ndoqqu f’sala ċirkolari fejn l-ispettaklu jingħata ċ-ċentru tal-attenzjoni b’mod mhux biss figurattiv iżda letterali. Iddedikajna ħafna ġimgħat ta’ prattika akkost tar-restrizzjonijiet u intoppi li esperjenzajna minnħabba l-pandemija. Għandkom tistennew tnedija ta’ xogħol ġdid minn Skald u wirja t’iżjed talenti lokali bħal m’huma ta’ Rea u Ċikku l-Poplu.

Xi jfissru dawn il-kunċerti għal Skald? U għalikom personali?

Nixtiequ li nżommu l-kuntatt mal-pubbliku f’dawn iż-żminijiet tant diffiċli għall-arti. Nerġgħu ntennu li kienet ilha x-xewqa li niġu milqugħa fil-palk ta’ dan it-teatru żgħir. Inħossu li l-atmosfera sferika mudlama se tkun ta’ benefiċċju għall-għan li nerġgħu nolqtu l-udjenza fil-qalb u l-laħam il-ħaj.

Tistgħu tiżvelaw xi ħaġa dwar il-kunċerti?

Se nkunu qiegħdin nużaw ‘props’ li jorbtu mas-sinifikat ta’ kull diska. Preparajna xogħol ġdid kif ukoll xogħol li diġà ssemma’ qabel. L-aħħar diski li nkitbu se jħejju d-direzzjoni għall-album li jmiss, dejjem jekk id-destin jippermetti.

Kif oriġina l-grupp mużikali SKALD? Kif ingħaqadtu u kif ġiet l-idea għall-isem?

Nixtiequ li nistgħu nirrakkuntawlek xi storja drammatika imma r-realtà hi li ma kellniex ħsieb li ningħaqdu għal tul ta’ żmien. Kien ġie avviċinat wieħed minna biex jgħaqqad grupp malajr ħalli ninterpretaw xi kitbiet ta’ Dun Karm Psaila u ġejna mitlubin nipprovdu isem ta’ band biex ikun jista’ jiġi inkluż fil-programm ta’ dakinhar.

Diġà ma konniex komdi bil-ħin li kellna għall-prattika allura ħriġna b’wieħed ta’ malajr, “Skald”. Ma kellu l-ebda sinifikat ħlief li konna qed indoqqu f’garaxx mimli injam u wieħed kellu joqgħod attent ma jdaħħalx skalda f’subgħajh.

Ftit wara sirna nafu li b’kumbinazzjoni, il-kelma ‘skald’ għandha sinifikat fl-Iskandinavja fejn kienet tiddeskrivi mużiċist jew għannej li kien jirrakkonta poeżiji fuq l-istejjer erojċi ta’ xi persuna.

Koinċidentalment, din kienet r-raġuni għaliex iltqajna, biex indoqqu poeżiji ta’ Dun Karm li fosthom kienu jfaħħru personaġġi bħal Mikiel Anton Vassalli. Meta eventwalment iddeċidejna nkomplu, żammejna l-isem.

Ġeneralment, minn fejn tkun ispirata l-mużika tagħkom?

Hija wisq varjata biex inpoġġuha f’qoffa waħda. Hemm diski li damu ġimgħat biex inkitbu. Hemm diski fejn il-maġġorparti tax-xogħol ikun tlesta waqt estru fis-sagħtejn ta’ filgħodu mill-kantant. Hemm diski li ġew maħsuba fis-sewqan lejn id-dar waqt li konna mwaħħlin fit-traffiku.

L-ispirazzjoni tiġi minn kullimkien. Esperjenzi personali, l-ambjent, l-istorja Maltija, il-letteratura, il-lingwa u anki xogħol artistiku. Il-kitba wkoll tista’ tiġi minn kull wieħed minna.

X’messaġġ tippruvaw twasslu permezz tal-mużika tagħkom?

Kull diska hija differenti imma fl-aħħar mill-aħħar, naħsbu li kollox jorbot mat-tama. Jekk nirrakkuntaw xi storja daqsxejn kiefra, hija dejjem bl-intenzjoni li ma jiġix ripetut l-iżball.

Liema tqisu li kienu l-isbaħ mumenti ta’ Skald s’issa?

Wieħed mill-akbar mumenti ta’ tferfir kien meta ġejna mwiegħda sapport biex naħdmu u eventwalment invaraw l-ewwel album tagħna. Ma nistgħux nenfasizzaw biżżejjed kemm hu diffiċli tipproduċi album u kemm hemm bżonn paċenzja, dedikazzjoni u investiment qawwi biex iseħħ kollox.

L-istess tferfir reġa’ tfaċċa meta ġietna l-opportunità li ndoqqu l-Portugal flimkien. Hija wisq sabiħa u t’unur li tkun tista’ tagħti wirja ta’ mużika Maltija ‘l barra minn xtutna.

Mument ieħor li jibqa’ ankrat fil-memorja hu l-kunċert li rrekordjajna ġewwa l-Manoel, Skaldatura. Kellna l-opportunità li npoġġu xogħlijiet tagħna maġenb dawk ta’ Trevor Zahra taħt l-istess bozza. Minħabba l-pandemija, ma setax ikollna udjenza preżenti, iżda jekk hemm post wieħed f’Malta fejn artist għandu jdoqq f’post baħħ bil-qalb kollha, dak il-post huwa l-Manoel. Il-maesta tat-teatru kienet l-unika spettatriċi tagħna, u kien privileġġ li ndoqqu għaliha.

Tħossu li l-mużika Maltija hija apprezzata biżżejjed?

Kunfidenti ngħidu li s-sitwazzjoni sejra għall-aħjar. Kien hemm żmien fejn il-Malti ma kienx ikollu lanqas ċans imiss mar-radju popolari. Illum il-ġurnata, l-affarijiet inbidlu. Hemm ħafna iżjed gruppi li jkantaw bil-Malti. Hemm ħafna iżjed kittieba li jiktbu bil-Malti. Hemm kunċerti ferm akbar bħal mhu dak ta’ Mużika Mużika. Hemm opportunitajiet biex tirbaħ investiment għal kontribuzzjoni kulturali bħal mhu album bil-Malti jew filmat mużikali ta’ diska Maltija. Hemm artisti li huma diġà stabbiliti li qiegħdin joħorġu u jipproduċu iżjed mużika bil-Malti. Mexjin ‘il quddiem.

Liema mill-kanzunetti li ħriġtu s’issa tħossu li ħalliet impatt l-aktar?

Probabbilment hija Kura peress li kienet il-kavallier fuq quddiem tal-album tagħna. Hija l-iżjed diska minn tagħna li nstemgħet fuq radju, YouTube u anki Spotify. Kura hija diska pjuttost sempliċi li tittratta fuq tradiment romantiku. Madanakollu, dan hu suġġett li jolqot ħafna nies. Anki min m’għaddiex minnha kapaċi jifhem il-kuntest u jpoġġi ruħu fl-istess sitwazzjoni.

Għandkom xi pjanijiet oħra għax-xhur li ġejjin?

Hemm lok li naqgħu ftit kwieti immedjatament wara l-kunċert ġewwa Spazju Kreattiv minnħabba li hemm xi membri għandhom bżonn jiffukaw fuq il-ħajja personali. Iżda malli joqrob is-sajf, ħa nkunu qed noħorġu mużika ġdida. Hija x-xewqa tagħna li terġa’ tiġi opportunità biex nipproduċu album ieħor. Din id-darba, il-kontenut jirrifletti iżjed ideat ġodda wara l-ewwel album Kura. Qed nesperimentaw bi strumenti u tekniki ġodda li se rrendu materjal li joħloq kuntrast ma’ dak li ħdimna fuqu s’issa.

X’messaġġ tixtiequ twasslu lil min qed jaqra din l-intervista?

Sabiex jinkiteb album, ikun hemm bżonn li numru ta’ mużiċisti jiltaqgħu regolarment għal żmien twil ħafna. Dan kollu mill-ħin personali tagħhom. Biex il-mużika toħroġ sabiħa, qed jintużaw strumenti li jiswew l-eluf. Biex jinkera studjo u jiġi rrekordjat, hemm bżonn ġranet sħaħ ta’ xogħol u iżjed eluf. Hemm bżonn flus biex jipproduċu d-diski, biex jiġu ppublikati onlajn u biex jiġu reklamati fuq midja soċjali. Hemm bżonn l-eluf biex jittella’ kunċert sabiex tikri post, tikri d-dawl, tikri l-makkinarju u tqabbad id-diversi inġiniera, ħaddiema u nies tekniċi biex jarmaw kollox.

Appoġġjaw l-artisti lokali bil-but. Hija inutli li wieħed igerger fuq in-nuqqas ta’ mużika Maltija jekk iqarras wiċċu meta jara li jrid joħroġ karta t’għaxar ewri biex jixtri CD jew jara kunċert. Kunu afu li fil-maġġor parti tad-drabi, il-mużika mhi trendi kważi xejn lill-artist, anzi, tipikament jiġri bil-kontra u jispiċċaw jinħarġu flus mill-but. Iċ-ċirkostanzi li ġabet magħha l-pandemija għamlet l-affarijiet ħafna iżjed diffiċli. L-affarijiet iggravaw u l-artisti lokali għandhom bżonn il-pubbliku iżjed minn qatt qabel.

Il-VCA b’Wirja ta’ Patrick Dalli fil-Mużew tal-Arkeoloġija – Miftuħa sad-9 ta’ Jannar 2022

Il-VCA b’Wirja ta’ Patrick Dalli fil-Mużew tal-Arkeoloġija – Miftuħa sad-9 ta’ Jannar 2022

L-Aġenzija Kulturali għall-Belt Valletta (VCA) għandha l-pjaċir tippreżenta wirja b’xogħolijiet riċenti tal-artist figurattiv magħruf Patrick Dalli, bħala parti mill-Programm Kulturali tagħha. Il-wirja bit-titlu The Journey ser titellà fil-Gran Salon tal-Mużew tal-Arkeoloġija, fi Triq ir-Repubblika il-Belt Valletta, mill-4 ta’ Diċembru 2021 sad-9 ta’ Jannar 2022. Din tinkludi xejn inqas minn 34 pittura fosthom bozzetto u hija bbażata fuq l-esplorazzjoni tal-figura umana.

Spiss deskritt bħala ‘Imgħallem tal-Arti Figurattiva’, l-għan ta’ Dalli mhux li jevoka is-senswalità u s-sesswalità bil-pitturi tiegħu, izda li jikkonċentra fuq is-sbuħija u s-sensittività tal-figura umana nuda. L-istil Barokk tal-Gran Salon, fejn ser tkun qed titella’ l-wirja, jinkludi affreski rikki, ċikli arabeski spettakolari, gallerija tal-mużiċisti u saqaf bi travi tal-injam li se jservi bħala sfond għal din il-wirja.

Patrick Dalli jikkonferma li n-nudiżmu għadu detonatur rivoluzzjonarju anke jekk minn dejjem kien parti min-natura artistika.

Imwieled Malta fl-1955, Dalli kien interessat primarjament l-aktar fil-pajsaġġ, still life, u s-sengħa tal-pittura. Fl-1995, beda t-taħriġ formali ma’ Anton Calleja (t.1955-) fejn eżerċita l-aktar l-istudju tal-figura umana. Huwa f’dawn is-snin li Dalli kkonċentra l-prattika tiegħu fuq in-nud. Fis-snin ta’ wara, flimkien ma’ artisti oħra, Dalli pprattika b’mod intens f’sessjonijiet live u pparteċipa f’wirjiet kollettivi f’Malta u barra, fejn esebixxa nudi, pajsaġġi, u pitturi still life.

Ix-xogħlijiet tiegħu ġew esebiti fil-Kavallier ta’ San Ġakbu (2010), fil-Mużew tal-Arti (2010) f’Palazzo Collicola, Spoleto, l-Italja (2015) u fil-Kamra ta’ Fuq (2021).

Dalli ħareġ diversi publikazzjonijiet fosthom Demografie, Gutenburg Press 2015; the human figure, Gutenburg Press 2010; Nudes, Midesea Books 2008 u 2004 u The Human Figure 2002.

Il-katalgu tal-wirja, b’introduzzjoni mil-pinna tal-Profs Vittorio Sgarbi, u essay kritika ta Dr. Charlene Vella, ġie ppubblikat minn La Nave di Teseo, bi drittijet tal-Copyright tal-Agenzija Kulturali għall-Belt Valletta. Il-katalgu huwa taħt il-kurazija ta’ Elisabetta Sgarbi, pubblikatriċi ta’ La Nave di Teseo. Il-wirja hija kkordinata minn Valerio Ballotta (GBK Malta Ltd), flimkien ma’ Stefano Losani u Elisabetta Sgarbi.

Ibbażata fuq il-legat tal-Fondazzjoni Valletta 2018, l-Aġenzija Kulturali għall-Belt Valletta tippromwovi l-kultura u l-wirt artistiku tal-Belt Kapitali permezz tal-ħolqien ta’ programm ta’ avvenimenti li huma aċċessibbli għal kulħadd.

It-Tazza tal-Ilma (It-tieni parti minn erbgħa) – Rakkont minn Dr Sharon Calleja

It-Tazza tal-Ilma (It-tieni parti minn erbgħa) – Rakkont minn Dr Sharon Calleja

“Għal daqshekk?” dħaqtlu u kxift xedaq snien bojod sbieħ. Jekk ma kelli xejn sew, kelli snieni perfetti. “Tħallas int imma hux?”
“Mhux hekk………” weġibni.
Tajtu daqqa t’għajn ħafifa biex naċċerta ruħi li ma kienx qed jiċċajta.
“Tajjeb hekk.”
“Grazzi.”
Il-ġurnata li kellna mmorru Londra kienet waslet malajr. Peress illi kulħadd kien jgħid li hemm kien jagħmel ħafna ksieħ, ommi tgħidx kif kienet geżwritna f’xalel u ġkieket u kalzetti u qliezet fuq xulxin……..ħassejtni miexi lejn l-ajruport qisni robot. U lil ħija bilkemm kont qed narah fil-ħwejjeġ……..peress illi hu ma fih xejn.
Skont ħija, kien sab xi lukanda prima. Kelli seba’ mitt sena sakemm naraha.
Iżda malli wasalna Londra, qbadna karozza tal-kiri u wasalna quddiem ‘il-lukanda’. Jien xejn ma ħassejtni impressjonat. Anzi, għall-kuntrarju, ħarist minn fuq għal isfel u minn isfel għal fuq tal-lukanda u kelli aptit nitlaq niġri lura lejn l-ajruport u naqbad l-ewwel ajruplan lura lejn Malta.
“Sabiħa?” staqsieni ħija Leonard.
Bilkemm flaħt inwieġbu. Ħassejt għajnejja joħorġu xiber minn ġo rasi, xufftejja tkemmxu waħedhom u saqajja baqgħu stirati bi dritt.
“U ejja Mike, naf li stennejt aħjar. Imma ma kellix flus għal-lussu. U aħna mhux kemm norqdu?” qalli, hekk kif ħataf il-bagalja żgħira li kien ġab miegħu u telaq jimxi lejn ‘il-lukanda’ ħalli ma jagħtinix ċans neqred u ngerger.
“Kerha. Se taqa’ biċċiet. Il-ħġieġ tat-twieqi maħmuġ. U jekk hemm xi nsetti? Jien nibża’. Taf inti…….U tidher qadima. Donnu hawn………donnha waħda minn dawk il-lukandi li tara f’xi film tal-biża!” ridt ngħidlu.
Iżda gdimt ilsieni, berraqt għajnejja u dħalt warajh. Ir-riħa ta’ umdu li laqgħetni, ħassejtha nieżla sa griżmejja u terġa’ titla għal widnejja.
Iż-żebgħa tal-ħitan kienet imqaxxra kollha. L-injam tal-art kien qed jagħmel ħsejjes ta’ żaqżiq kontinwu. It-tfajla li kien hemm wara l-iskrivanija kienet tidher xi ftit imdellka u kellha ċ-ċrieki suwed taħt għajnejha.
“Kemm ilek ma torqod?” kelli aptit nistaqsiha iżda tbissimtilha għax kont qed nibża’.
Malli dħalt fil-kamra fejn konna se nqattgħu l-lejl ħassejt is-suf ta’ dahri jitla’ xewk, xewk ‘il fuq.

Ir-rakkont ikompli l-ġimgħa d-dieħla…

Il-Lejl Li Kienet Għamlet ix-Xita (Ir-raba’ u l-aħħar parti) – Rakkont minn Sharon Calleja

Il-Lejl Li Kienet Għamlet ix-Xita (Ir-raba’ u l-aħħar parti) – Rakkont minn Sharon Calleja

Wara l-bieb dehret mara kemmxejn irqiqa żżejjed, b’karnaġġjon ċar u b’għajnejn żgħar skuri, tħares lejh.
Axel sogħol ftit ħalli jkun jista’ jitkellem ċar.
“Ġejt………..ġejt biex inkellem lil Nadia.”
Il-mara ma ċċaqalqitx. Induna li bdiet tagħfas subgħajha mal-bieb għax bjadu.
“Skużi……….ġejt biex……….” reġa’ qalilha bil-mod.
“Int trid tiċċajta jaqaw?” staqsietu.
“Sinjura……..jaqaw ma toqgħodx hawn Nadia?” infixel.
“It-tifla ilha mejta diġà sentejn,” qaltlu bla ma qagħdet togħmodha.
Kesaħ.
Immuta.
Beda jżomm mal-ħajt għax saqajh ħasshom jinqatgħu minn ġewwa.
“Naħseb għandek żball……” qalilha. “Ilbieraħ iltqajt magħha, qaltli li toqgħod hawn u jien tajtha l-ġakketta tiegħi. U qaltli biex niġi neħodha lura llum!”
“Ma jistax ikun,” qaltlu, wiċċha abjad karti. “Ejja miegħi.”
Daħlet fid-dar b’Axel warajha. Imxiet tul kuritur twil u waslet quddiem bieb. Għalkemm id-dar kienet tidher klassika u armata b’għamara sabiħa, malli fetħet dan il-bieb, li beda jżaqżaq, kull ma ra kienet kamra vojta b’ kaxxa kbira tal-injam fin-nofs, b’riħa ta’ moffa taqsam ma’ kullimkien, trab u ħmieġ.
“Din kienet il-kamra tagħha. Dak kollu li kellha, qiegħed f’dik il-kaxxa,” qaltlu. “Ma niflaħx nara………..memorji………” Daħlet fil-kamra mdallma. Axel mar warajha.
Il-kaxxa kienet magħluqa.
“L-aħħar li dħalt hawn, dakinhar tal-funeral……….” qaltlu mbikkma.
Fetħet l-għatu tal-kaxxa u Axel resaq ‘il quddiem. Ħarġet album tar-ritratti u tatulu. Għal mument ħass għoqla fi griżmejh u xtaq li r-ritratti kien fihom persuna oħra. Persuna oħra li ma kienx iltaqa’ magħha l-lejl ta’ qabel.
B’idu tirtogħod beda jiftaħ l-album.
Nadia.
Kienet hemm.
Titbissem fir-ritratti, isbaħ milli kien qatt immaġina! Ta’ etajiet differenti, f’sitwazzjonijiet differenti. Ma’ nies differenti.
“Biex mietet?” Kellu jistaqsiha. Ried ikun jaf.
“Inċident tat-traffiku. Tajritha karozza waqt maltempata bħal tal-bieraħ………” bdiet tgħidlu ommha.
U dak il-ħin raha.
Resaq ‘il quddiem u ħass nifsu jinqata’.
Il-ġakketta tiegħu.
Il-ġakketta tiegħu kienet mitwija pulita fil-wiċċ tal-kaxxa, fost oġġetti oħra. U malli qabadha b’idejh tirtogħod induna li kienet għadha niedja.
“Isma……….għada ejja għaliha, ejja u ħudha lura,” sema’ leħinha jidwi f’widnejh.
Tgħid x’kien ġara eżatt? X’kien ġara, f’dak il-lejl li kienet għamlet ix-xita?
“Nadia,” lissen minn taħt u waqgħet demgħa minn ma’ wiċċu għal fuq ir-ritratt tagħha.

Enable Notifications OK No thanks