Lulju – X’nafu dwar dan ix-Xahar?

Lulju – X’nafu dwar dan ix-Xahar?

Wara x-xahar sħun ta’ Ġunju, fejn speċjalment f’dawn l-aħħar ġranet il-heatwave baqgħet tippersisti, issa wasalna fix-xahar ta’ Lulju.

Lulju huwa s-seba’ xahar tal-kalendarju Gregorjan u l-bidu tat-tieni nofs tas-sena.

Bħal kull xahar ieħor, hemm ukoll ukoll kurżitajiet u fatti interessanti x’niskopru dwar Lulju.

Lulju ġie msemmi għall-famuż ġeneral Ruman Ġulju Ċesari; peress li kien ix-xahar li twieled fih. Ġulju Ċesari kien ġeneral militari formidabbli u statista li kien fil-parti l-kbira responsabbli biex ibiddel ir-Repubblika Rumana fl-Imperu Ruman. Dan ix-xahar qabel kien jissejjaħ Quintilis, kelma Latina li tfisser il-ħames, peress li kien il-ħames xahar minn għaxar xhur tal-kalendarju Ruman tal-qedem.

Bħala t-tieni xahar tas-sajf, Lulju huwa wieħed mill-aktar xhur sħan tas-sena fl-emisfera tat-Tramuntana filwaqt li fl-emisfera tan-Nofsinhar, huwa l-aktar xahar kiesaħ tas-sena billi jkun it-tieni xahar tax-xitwa.

Fil-bidu ta’ Lulju, jibda perjodu ta’ żmien imsejjaħ bħala “il-ġranet tal-klieb tas-sajf”. Storikament kienu osservati fl-astroloġija antika Rumana u Griega u kienu konnessi ma’ xorti ħażina, attakki mill-klieb, maltempati bir-ragħad mhux mistennija, sħana u nixfa. L-isem ġie minħabba li kienu konnessi mal-istilla Sirius, li hija parti mis-sistema tal-istilel Canis Major (Greator Dog). Illum il-ġurnata dan il-perjodu huwa meta jibdew jibdew l-aktar ġranet sħan tas-sajf.

Kumbinazzjoni, kien f’Lulju li l-vaċċin kontra r-rabbja ingħata b’suċċess lil pazjent. Il-mikrobijologu Franċiż Louis Pasteur amministra l-vaċċin lil tifel ta’ disa’ snin, Joseph Meister fis-6 ta’ Lulju tal-1885. It-tifel kien gidmu kelb rabid, u Louis Pasteur, mhux ċert jekk il-vaċċin kienx se jirnexxi, iddeċieda li xorta waħda jieħu riskju u jittestja dan il-vaċċin. Fortunatament għat-tifel, il-vaċċin ħadem!

Fil-5 ta’ Lulju tal-1946, ġiet introdotta l-ewwel bikini fid-dinja, fil-famuża pixxina Piscine Molitor f’Pariġi. Eżatt fil-ħin għas-sħana tas-sajf, il-bikini kienet immudellata mix-showgirl Micheline Bernardini. Filwaqt li preċedentament kienu jeżistu forom ta’ żewġ biċċiet ta’ lbies tal-għawm, l-ebda waħda ma ntuża ftit drapp għaliha daqs il-bikini.

Ġulju Ċesari ma kienx l-uniku ġenju militari li twieled f’Lulju. Alessandru l-Kbir kien figura storika oħra importanti li biddel il-forma tad-dinja u twieled x’imkien madwar l-20 ta’ Lulju, 365 QK. Persuni famużi oħra li twieldu f’Lulju jinkludu Frida Kahlo, Franz Kafka, Marcel Proust, u Nelson Mandela.

Fl-4 ta’ Lulju, 1776, it-13-il kolonja Amerikana ddikjaraw l-indipendenza tagħhom mill-monarkija Ingliża. L-4 ta’ Lulju, magħruf formalment bħala Jum l-Indipendenza, u ilu meqjus bħala festa pubblika mill-1870 fl-Istati Uniti tal-Amerika.

Fil-25 ta’ Lulju tal-1909, Louis Bleriot sar l-ewwel raġel li tajjar ajruplan minn pajjiż għal ieħor b’suċċess. Huwa telaq mill-kosta ta’ Franza u niżel madwar il-kanal qrib Diversi, l-Ingilterra.

Fit-12 ta’ Lulju tal-1953 kienet ġurnata splussiva. F’dan il-jum, il-forzi Russi u Ġermaniżi ġġieldu l-akbar battalja ta’ tankijiet fl-istorja, b’900 rank fuq kull naħa jattakkaw lil xulxin mill-viċin. Wara li ġie ordnat waqfien mill-ġlied, kien hemm biss 300 tank Ġermaniż li baqgħu wieqfa.

Il-ġilju u l-larkspur huma ż-żewġ fjuri assoċjati max-xahar ta’ Lulju.

Lulju kien żmien importanti għad-dinja spazjali tas-snin 60. L-ewwel missjoni ekwipaġġata fuq il-qamar, il-missjoni Apollo 11, kienet imnedija fis-16 ta’ Lulju tal-1969. Erbat ijiem wara, fl-20 ta’ Lulju, Neil Armstrong tniżżel fl-istorja billi ħa l-ewwel pass fuq il-qamar waqt li ddikjara, “Dak hu pass wieħed żgħir għall-bniedem, qabża waħda ta’ ġgant għall-umanità!”.

Min kienet Florence Nightingale u x’impatt għamlet fuq l-Infermerija?

Min kienet Florence Nightingale u x’impatt għamlet fuq l-Infermerija?

Florence Nightingale, magħrufa bħala The Lady With the Lamp, kienet infermiera Ingliża, riformatriċi soċjali u statitriċi magħrufa l-aktar bħal l-fundatriċi tal-infermerija moderna. L-esperjenzi tagħha bħala infermiera matul il-Gwerra tal-Krimea kienu fundamentali fil-fehmiet tagħha dwar is-sanità. Hija waqqfet St. Thomas’ Hospital u Nightingale Training School għall-infermiera. L-isforzi tagħha biex tirriforma l-kura tas-saħħa influwenzaw ħafna l-kwalità tal-kura fis-sekli 19 u 20.

Florence Nightingale twieldet fit-12 ta’ Mejju tal-1820, ġewwa Firenze, l-Italja. Hija kienet l-iżgħar minn żewġt itfal u ġejja minn familja sinjura. Ommha, Frances Nightingale, kienet ġejja minn familja ta’ negozjanti u ta’ spiss kienet tissoċjalizza ma’ nies ta’ pożizzjoni soċjali prominenti. Minkejja dan, Florence, kienet ferm differenti minn ommha u kienet tkun ferm skomda f’sitwazzjonijiet soċjali. Hija kienet tippreferi li tevita li tkun fiċ-ċentru tal-attenzjoni kull meta kien ikun possibbli.

Missier Florence kien William Shore Nightingale, sinjur u sid ta’ art. Huwa kien wiret żewġ patrimonji, waħda f’Lea Hurst, Derbyshire, u l-oħra f’Hampshire, Embley Park, meta Florence kellha 5 snin. Florence trabbiet fil-propjetà tal-familja f’Lea Hursr, fejn missierha pprovdilha edukazzjoni klassika, inklużi studji bil-Ġermaniż, bil-Franċiż u bit-Taljan.

Minn età żgħira ħafna, Florence Nightingale kienet diġà attiva fil-filantropija, taqdi lin-nies morda u foqra fil-villaġġ ġirien tal-patrimonju tal-familja tagħha. Sakemm kellha 16-il sena, kienet ċara għaliha li l-infermerija kienet is-sejħa tagħha. Hija kienet temmen li dan kien l-iskop divin tagħha.

Meta Nightingale avviċinat lill-ġenituri tagħha u qaltilhom dwar l-ambizzjoni tagħha li ssir infermiera, ma kinux kuntenti. Fil-fatt, ipprojbewha li ssegwi x-xewqa tagħha. Matul l-era Vittorjana, tfajla tal-istatura soċjali bħal ta’ Nightingale kienet mistennija li tiżżewweġ raġel sinjur, u mhux tidħol għal xogħol li mill-klassijiet soċjali ta’ fuq kien meqjus bħala wieħed li d-dħul tiegħu kien baxx ħafna. Meta kellha 17-il sena, hija rrifjutat proposta taż-żwieġ, u r-raġuni tagħha kienet proprju li l-unika ambizzjoni tagħha kienet li ssir infermiera.

Determinata li ssegwi s-sejħa vera tagħha minkejja l-oġġezzjonijiet tal-ġenituri tagħha, fl-1844, Nightingale rreġistrat bħala studenta tal-infermerija f’Lutheran Hospital of Pastor Fliedner f’Kaiserwerth, il-Ġermanja.

Fil-bidu tas-snin 1850, Nightingale irritornat Londra, fejn ħadet xogħol ta’ infermiera fi sptar f’Middlesex għal governanti morda.il-ħidma tagħha hemmhekk impressjonat lil min kien impjegaha tant li ġiet promossa għal superintendent fi żmien sena biss minn mindu bdiet taħdem hemm. Din il-pożizzjoni kienet waħda ta’ sfida hekk kif Nightingale kellha tħabbat wiċċha mal-pandemija tal-kolera u kundizzjonijiet mhux sanitarji li wasslu għat-tixrid mgħaġġel tal-marda. Nightingale għamlitha l-missjoni tagħha li ttejjeb il-prattiki tal-iġjene, u tnaqqas b’mod sinifikanti r-rata tal-imwiet fl-isptar fil-proċess. Ix-xogħol iebes li kellha tiffaċċja ħalla effett fuq saħħitha.

Kienet għadha bilkemm irkuprat, meta Florence kellha tiffaċċja l-akbar sfida tal-karriera tagħha fl-infermerija. F’Ottubru tal-1853, faqqgħet il-Gwerra tal-Krimea. L-Imperu Ingliż kien fi gwerra kontra l-Imperu Russu għall-kontroll tal-Imperu Ottoman. Eluf ta’ suldati Ingliżi ntbagħtu fil-Black Sea, fejn il-provvisti naqsu malajr. Sal-1854, xejn inqas minn 18,000 suldat kienu ddaħħlu fi sptarijiet militari.

Dak iż-żmien, ma kienx hemm infermiera nisa stazzjonati fi sptarijiet fil-Krimea. Ir-reputazzjoni fqira ta’ infermiera nisa tal-passat kienet wasslet lill-uffiċċju tal-gwerra biex jevita li jimpjega aktar. Iżda, wara l-battalja tal-Alma, l-Ingilterra kienet f’diffikultà dwar in-negliġenza tas-suldati morda u midruba tagħhom, li mhux biss ma kellhomx biżżejjed attenzjoni medika minħabba li l-isptarijiet ma kellhomx biżżejjed staff, iżda wkoll kienu f’kundizzjonijiet mhux sanitarji u inumani.

Fl-aħħar tal-1854, Nightingale irċeviet ittra mingħand is-Segretarju tal-Gwerra Sydney Herbert, fejn talabha torganizza grupp ta’ infermiera biex jieħdu ħsieb is-suldati morda u midruba tal-gwerra tal-Krimea. Nightingale wieġbet għal din is-sejħa u minnufih ġabret tim ta’ 34 infermier minn varjetà ta’ ordnijiet reliġjużi u baħħret magħhom lejn il-Krimea ftit jiem biss wara.

Għalkemm kienu avżati bil-kundizzjonijiet orribbli li kien hemm, xejn ma seta’ jħejji biżżejjed lil Nightingale u lill-infermiera tagħha għal dak li raw meta waslu fi Scutari, l-isptar bażi Ingliż f’Kostantinopli. Minbarra n-nuqqas esaġerat ta’ iġjene, l-iktar provvisti bażiċi, bħal faxex u sapun kienu skarsi ħafna hekk kif in-numru ta’ morda u feruti kien żdied b’mod kostanti. Anke l-ilma kellu bżonn jiġi razzjonat. Aktar suldati kienu qed imutu minn mard infettiv bħat-tifojde u l-kolera milli minn ġrieħi mġarrba fil-battalja.

Nighgtingale kienet determinata li tibdel dawn il-kundizzjonijiet għall-aħjar. Irnexxielha takkwista mijiet ta’ xkupilji u kienet talbet lill-pazjenti l-inqas dgħajfa biex jogħrku kull rokna tal-isptar. Min-naħa tagħha, qattgħet kull minuta tieħu ħsieb is-suldati.

Filgħaxija kienet iddur fil-kurituri mudlama ġġorr lampa, u ddur u taqdi lil pazjent wara pazjent. Is-suldati, li kienu japprezzaw u jfittxu l-wens fil-kompassjoni bla limitu tagħha, kienu bdew isejħulha bħala “The Lady with the Lamp” filwaqt li oħrajn kienu jsejħulha bħala “The Angel of Krimea”. Ix-xogħol tagħha fl-isptar naqqas ir-rata ta’ mwiet b’żewġ terzi.

Minbarra li tejbet bil-kbir il-kundizzjonijiet sanitarji tal-isptar, Nightingale ħolqot numru ta’ servizzi għall-pazjenti li kkontribwew għat-titjib tal-kwalità tas-servizz li jingħata fl-isptar. Hija waqqfet il-ħolqien ta’ “kċina tal-invalidi” fejn kien ikun imsajjar ikel bnin għal pazjenti b’dieta speċjali. Stabbiliet il-laundry sabiex il-pazjenti jkollhom lożor nodfa. Hija waqqfet ukoll kamra u librerija għad-divertiment u l-istimulazzjoni intellettwali tal-pazjenti.

Ibbażati fuq l-osservazzjonijiet tagħha fil-Krimea, Nightingale kitbet noti dwar kwistjonijiet li jaffettwaw is-saħħa, l-effiċjenza u l-amministrazzjoni tal-isptar tal-armata Ingliża, rapport ta’ 830 paġna li janalizza l-esperjenza tagħha u jipproponi riformi għal sptarijiet militari oħra li joperaw f’kundizzjonijiet ħżiena. Il-ktieb jitratta ristrutturar totali tad-dipartiment amministrattiv tal-Uffiċċju tal-Gwerra, inkluż it-twaqqif ta’ Kummissjoni Rjali għas-Saħħa tal-Armata fl-1857.

Nightingale baqgħet f’Scutari għal sena u nofs. Hija telqet fis-Sajf tal-1856, ladarba l-kunflitt tal-Krimea ġie solvut, u rritornat lura fid-dar ta’ tfulitha f’Lea Hurst. B’sorpriża għaliha, intlaqgħet b’merħba ta’ eroj, li bl-umiltà tagħha għamlet minn kollox biex tevita. Ir-Reġina ppremjat ix-xogħol ta’ Nightingale billi ppreżentatilha brazzuletta mnaqqxa li saret magħrufa bħala “Nightingale’s Jewel” u billi tatha premju ta’ $250,000 mill-gvern Ingliż.

Bl-appoġġ tar-Reġina Victoria, Nightingale għenet biex tinħoloq Kummissjoni Rjali għas-Saħħa tal-armata. Hija impjegat statistiċi ewlenin tal-ġurnata, William Farr u John Sutherland, biex janalizzaw id-dejta dwar il-mortalità tal-armata, u dak li sabu kien tal-biża’: 16,000 mit-18,000 imwiet kienu minn mard li jista’ jiġi evitat u mhux mill-gwerra. Kienet l-abbiltà ta’ Nightingale li ttraduċiet din id-dejta f’format viżiva ġdid li verament ikkawżat sensazzjoni. Id-dijagramma taż-żona polari tagħha, issa magħrufa bħala “Nightingale Rose Diagram”, uriet kif ix-xogħol tal-Kummissjoni Sanitarja naqqas ir-rata tal-mewt u għamel id-dejta kkumplikata aċċessibbli għal kulħadd, u jispira standards ġodda għas-sanità fl-armata u lil hinn minnha. Hija saret l-ewwel membru mara tar-Royal Statistical Society u ġiet imsemmija membru onorarju tal-American Statistical Association.

Nightingale ddeċidiet li tuża l-flus biex tiffavorixxi l-kawża tagħha. Fl-1860, hija ffinanzjat it-twaqqif ta’ St. Thomas Hospital, u fi ħdanu, The Nightingale Training School għall-infermiera. Nightingale saret figura ta’ ammirazzjoni pubblika. Poeżiji, kanzunetti u drammi ġew miktuba u ddedikati għall-unur ta’ din l-eroj. Nisa żgħażagħ kienu jaspiraw li jkunu bħalha. Ħerqana li jsegwu l-eżempju tagħha, anke nisa sinjuri mill-klassijiet għolja bdew jirreġistraw fl-iskola tat-taħriġ. Nightingale introduċiet perspettiva ġdida u differenti dwar l-infermerija, lill-klassijiet għolja, fil-fatt kienet saret meqjusa bħala vokazzjoni onorabbli.

Waqt li kienet f’Scutari, Nightingale kien qabadha dak li kien jissejjaħ bħala “Crimean Fever”, li qatt ma rkuprat minnu kompletament. Meta kellha 38 sena, kienet spiċċat homebound u bedridden, u li baqgħet hekk għall-bqija ta’ ħajjitha.

B’determinazzjoni u dedikazzjoni bħal dejjem biex ittejjeb il-kura tas-saħħa u ttaffi t-tbatija tal-pazjenti, Nightingale kompliet bil-ħidma mis-sodda tagħha!

Waqt li kienet tgħix f’Mayfair, hija baqgħet awtorità u avukata għar-riforma tal-kura tas-saħħa, billi tintervista politiċi u tilqa’ viżitaturi distinti mis-sodda tagħha. Fl-1859, hija ppubblikat noti dwar l-isptarijiet, li kienu jitrattaw fuq kif tmexxi sew sptarijiet ċivili.

Matul il-Gwerra Ċivili tal-Istati Uniti, kienet tkun ta’ spiss ikkonsultata dwar kif għandhom jiġu mmexxija l-aħjar il-field hospitals. Nightingale serviet ukoll bħala awtorità dwar kwistjonijiet ta’ sanità pubblika fl-Indja kemm għall-militar kif ukoll għal persuni ċivili, għalkemm qatt ma marret l-Indja.

Fl-1908, fl-età ta’ 88 ingħatat il-merti ta’ unur mir-Re Edward. F’Mejju tal-1910, hija rċeviet messaġġ ta’ awguri mingħand ir-Re Ġorġ f’għeluq id-90 sena.

F’Awwissu tal-1910, Florence Nightingale mardet, imma dehret li rkuprat u kienet fi spirtu tajjeb. Ġimgħa wara, fit-12 t’Awwissu, 1910, kien proprju l-Ġimgħa filgħaxija, hija żviluppat sintomi inkwetanti , u mietet l-għada s-Sibt, 13 t’Awwissu, fis-14:00 fid-dar tagħha f’Londra.

B’mod karatteristiku, hija kienet esprimiet ix-xewqa li l-funeral tagħha jkun pjuttost kwiet u modest, minkejja x-xewqa tal-pubbliku li jonora lil Nightingale, li bla heda ddedikat ħajjitha għall-prevenzjoni tal-mard u l-iżgurar ta’ trattament sigur u kompassjonali għall-foqra u t-tbatija.

Bħala turija ta’ rispett lejn ix-xewqa tagħha, il-qraba tagħha rrifjutaw funeral nazzjonali. “The Lady with the Lamp” ġiet midfuna f’Hampshire, l-Ingilterra.

Il-mużew ta’ Florence Nightingale, li jinsab fis-sit ta’ The Nightingale Training School għall-infermiera, l-oriġinali, fih aktar minn 2,000 artifatt li jikkommemoraw il-ħajja u l-karriera ta’ “The Angel of Crimea”.

Sal-lum, Florence hija rikonoxxuta u meqjusa bħala l-pijuniera tal-infermerija moderna.

Min kien eżattament William Shakespeare?

Min kien eżattament William Shakespeare?

Oriġinarjament, William Shakespeare twieled fit-23 t’April tal-1564. Dan ġie magħruf għaliex hemm prova dokumentarja li Shakespeare tgħammed fis-26 t’April tal-1564, u l-istudjużi jemmnu li, b’konfirmità mat-tradizzjonijiet ta’ dak iż-żmien, huwa tgħammed meta kellu tlett ijiem, u allura probabbilment twieled fit-23 t’April. Madanakollu, billi Shakespeare twieled taħt il-kalendarju Ġiljan l-antik, dak li kien it-23 t’April fil-ħajja ta’ Shakespeare fil-fatt ikun it-3 ta’ Mejju skont il-kalendarju Gregorjan tal-lum.

William Shakespeare, spiss imsejjaħ bħala l-poeta nazzjonali tal-Ingilterra, huwa meqjus bħala l-akbar drammaturist ta’ kull żmien fid-dinja kollha. Ix-xogħlijiet tiegħu huma maħbuba mad-dinja kollha, iżda l-ħajja personali tiegħu hija ftit jew wisq misterjuża.

Min kien William Shakespeare?

William Shakespeare kien poeta, drammaturgu u attur Ingliż tal-era tar-Rinaxximent. Huwa kien membru importanti tal-kumpanija teatrali King’s Men, bejn wieħed ieħor mill-1584 ‘il quddiem.

Magħrufa mad-dinja kollha, il-kitbiet ta’ Shakespeare jolqtu kull tip ta’ emozzjoni u kunflitt uman, u ilhom jiġu ċċelebrati għal aktar minn 400 sena. Madanakollu, il-ħajja personali tiegħu hija kemmxejn misteru.

Hemm żewġ sorsi primarji li jipprovdu lill-istoriċi deskrizzjoni ta’ ħajtu. Wieħed huwa x-xogħol tiegħu – id-drammi, il-poeżiji u s-sonetti, u l-ieħor huwa d-dokumentazzjoni uffiċjali bhar-rekords tal-Knisja u tal-qorti. Madanakollu, dawn jipprovdu biss ftit informazzjoni dwar avvenimenti speċifiċi f’ħajtu u jagħtu ftit għarfien dwar ir-raġel innifsu.

Shakespeare kien it-tielet tifel ta’ John Shakespeare, negozjant, u Mary Arden. Huwa kellu żewġt aħwa ikbar, Joan u Judith, u tliet aħwa iżgħar, Gilbert, Richard u Edmund.

Qabel twieled Shakespeare, missieru sar negozjant ta’ suċċess u kellu pożizzjonijiet uffiċjali bħala skrivan u marixall, u anki rwol li jixbaħ lil dak ta’ sindku. Madanakollu, ir-rekords jindikaw li dan is-suċċess naqas f’xi żmien mill-1570 ‘il quddiem.

Jeżistu ftit rekords dwar it-tfulija ta’ Shakespeare u prattikament l-ebda wieħed rigward l-edukazzjoni tiegħu. L-istudjużi jaħsbu li aktarx huwa kien jattendi King’s New School, fi Stratford, li kienet tgħallem il-qari, il-kitba u l-klassiċi.

Shakespeare żżewweġ lil Anne Hathaway fit-28 ta’ Novembru, 1582, f’Worcester, fil-Provinċja ta’ Canterbury. Shakespeare kellu 18-il sena filwaqt li hi kellha 26-il sena. Huma semmew l-ewwel wild tagħhom Susanna, li twieldet fis-26 ta’ Mejju tal-1583. Sentejn wara twieldu t-tewmin Hamnet u Judith. Aktar tard, Hamnet miet b’kawżi mhux magħrufa fl-età ta’ 11-il sena.

Hemm seba’ snin tal-ħajja ta’ Shakespeare fejn ma jeżistux rekords wara t-twelid tat-tewmin tiegħu fl-1585. L-istudjużi jsejħu dan il-perjodu bħala “is-snin mitlufa”, u hemm spekulazzjoni wiesgħa dwar dak li kien qed jagħmel matul dan il-perjodu.

Ġeneralment huwa maħsub li wasal Londra f’nofs sa l-aħħar tas-snin 1580 u jista’ jkun li seta’ sab xogħol bħala akkompanjatur taż-żwiemel f’xi wħud mill-ifjen teatri ta’ Londra, xenarju aġġornat sekli wara minn ħafna atturi aspiranti u drammaturgi f’Hollywood u Broadway.

Sal-bidu tal-1590, dokumenti juru li Shakespeare kien sieħeb maniġerjali fil-Lord Chamberlain’s Men, kumpanija tar-reċtar f’Londra li magħha kien marbut għal ħafna mill-karriera tiegħu. Meqjusa bħala l-iktar troupe importanti ta’ żmienha, il-kumpanija biddlet isimha għal King’s Men wara l-inkurunazzjoni tar-Re James I fl-1603. Din il-kumpanija kienet popolari ħafna. Ir-rekords juru li Shakespeare kellu xogħlijiet ippubblikati u mibjugħa bħala letteratura popolari.

Għalkemm il-kultura teatrali fl-Ingilterra tas-seklu 16 ma kinitx ammirata ħafna minn nies ta’ grad għoli, uħud min-nobbli kienu patruni tajbin tal-arti tal-ispettaklu u ħbieb tal-atturi.

Sal-1592, hemm evidenza li Shakespeare qala’ l-għixien tiegħu bħala attur u drammaturgu f’Londra u possibbilment ipproduċa diversi drammi.

Fil-bidu tal-karriera tiegħu, Shakespeare kien kapaċi jiġbed l-attenzjoni ta’ Henry Wriothesley, il-Konti ta’ Southampton, li lilu ddedika l-ewwel u t-tieni poeżiji ppubblikati tiegħu: Venere and Adonis (1593) u The Rape of Lucrece (1594).

Sal-1597, Shakespear kien diġà kiteb u ppubblika 15 mis-37 dramm tiegħu. Ir-rekords ċivili juru li f’dan iż-żmien huwa xtara t-tieni l-akbar dar fi Stratford, imsejħa New House, għall-familja tiegħu.

Kienet rikba ta’ erbat ijiem biż-żiemel minn Stratford għal Londra, allura huwa maħsub li Shakespeare qatta’ ħafna mill-ħin tiegħu fil-belt jikteb u jirreċta u jmur lura d-dar darba fis-sena matul il-perjodu tal-40 jum tar-Randan, meta t-teatri kienu jkunu magħluqa.

Sal-1599, Shakespeare u l-imsieħba fin-negozju tiegħu bnew it-teatru tagħhom fuq South Bank ta’ Thames River, li huma semmew bħala Globe Theatre.

Fl-1605, Shakespeare xtara kirjiet ta’ propjetà qrib Stratford għal 440 lira, li rduppjat fil-valur u qala’ 60 lira fis-sena. Dan għamlu intraprenditur kif ukoll artist, u l-istudjużi jemmnu li dawn l-investimenti tawh il-ħin biex jikteb id-drammi tiegħu mingħajr interruzjoni.

Id-drammi bikrin ta’ Shakespeare inkitbu fl-istil konvenzjonali tal-ġurnata, b’metafori elaborati u frażijiet retoriċi li mhux dejjem li mhux dejjem qagħad b’mod naturali mal-komplott jew il-karattri tal-istorja.

Madanakollu, Shakespeare kien innovattiv ħafna, u adatta l-istil tradizzjonali għall-kitbiet tiegħu u ħoloq firxa aktar wiesgħa ta’ kliem.

Bi gradi żgħar biss ta’ varjazzjoni, Shakespeare primarjament kien juża mudell metriku li jikkonsisti f’linji ta’ iambic pentameter mhux rimat, jew vers vojt, biex jikkomponu d-drammi tiegħu. Fl-istess ħin hemm siltiet fid-drammi kollha li jiddevjaw minn dan u jintużaw forom ta’ poeżija jew proża sempliċi.

Filwaqt li huwa diffiċli li tiddetermina l-kronoloġija eżattament tad-drammi ta’ Shakespeare, matul l-għoxrin sena, minn madwar l-1590 sa l-1613, huwa kiteb total ta’ 37 dramm li jduru madwar bosta temi ewlenin: storiċi, traġedji, kummiedji u traġikomedji.

Bl-eċċezzjoni tal-istorja traġika ta’ mħabba Romeo and Juliet, l-ewwel drammi ta’ Shakespeare kienu fil-biċċa l-kbira storiċi . Henry VI (Partijiet I, II u III), Richard II u Henry V jiddramatizzaw ir-riżultati qerrieda ta’ mexxejja dgħajfa jew korrotti u ġew interpretati mill-istoriċi tad-drama bħala l-mod ta’ Shakespeare li jiġġustifika l-oriġini tat-Tudor Dynasty.

Shakespeare kiteb ukoll bosta kummiedji matul il-perjodu bikri tiegħu: A Midsummer Night’s Dream, Merchant of Venice, Much Ado About Nothing, As You Like It u Twelfth Night.

Drammi oħra miktuba qabel l-1600 jinkludu Titus Andronicus, The Comedy of Errors, The Two Gentlemen of Verona, The Taming of the Shrew, Love’s Labour’s Lost, King John, The Merry Wives of Windsor u Henry V.

Kien aktar tard, wara l-1600, li Shakespeare kiteb it-traġedji Hamlet, Othello, King Lear u Macbeth. F’dawn, il-karattri ta’ Shakespeare jippreżentaw impressjonijiet ħajjin ta’ temperament uman li huma adattati għal kull żmien u universali.

Possibilment l-iktar magħruf minn dawn id-drammi huwa Hamlet, li jesplora tradiment, tpattija, inċest u falliment morali. Dawn ħafna drabi jmexxu t-twists tal-komplotti ta’ Shakespeare, u jeqirdu l-eroj u dawk li jħobb.

Fl-aħħar perjodu tiegħu Shakespeare kiteb diversi traġikomedji. Fost dawn hemm Cymbeline, The Winter’s Tale u The Tempest. Għalkemm jitrattaw aktar l-aspett traġiku minn komiku, mhumiex traġedji intensivi daqs ta’ King Lear jew Macbeth għaliex jispiċċaw bir-rikonċiljazzjoni u l-maħfra.

Drammi oħra miktuba matul dan il-perjodu jinkludu All’s Well That Ends Well, Measure for Measure, Timon of Athens, Coriolanus, Pericles u Henry VIII.

Meta miet Shakespear?

Jingħad li Shakespeare miet f’għeluq it-52 tiegħu, fit-23 t’April, 1616, iżda xi studjużi jemmnu li din hija ħrafa. Ir-rekords tal-knisja juru li kien midfun fil-Knisja tat-Trinità fil-25 t’April, 1616.

Il-kawża eżatta tal-mewt tiegħu mhix magħrufa, għalkemm ħafna jemmnu li marda kkawżatlu l-mewt tiegħu fi żmien qasir.

Enable Notifications OK No thanks