Select Page
L-UE tapprova vaċċin biex jintuża kontra l-Monkeypox

L-UE tapprova vaċċin biex jintuża kontra l-Monkeypox

L-Unjoni Ewropea approvat vaċċin tal-ġidri r-riħ biex jintuża kontra l-ġidri tax-xadini wara li l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa ddikjarat it-tixrid tagħha bħala emerġenza tas-saħħa globali.

Fi stqarrija, ġie kkonfermat li l-Kummissjoni Ewropea estendiet l-awtorizzazzjoni għat-tqegħid fis-suq għall-vaċċin tal-ġidri r-riħ tal-kumpanija, Imvanex, biex tinkludi protezzjoni mill-ġidri tax-xadini. L-approvazzjoni hija valida fl-Istati Membri kollha tal-Unjoni Ewropea kif ukoll fl-Islanda, il-Liechtenstein, u n-Norveġja.

L-Aġenzija Ewropea għall-Mediċini (EMA) twettaq valutazzjoni xjentifika tal-mediċini u tagħti rakkomandazzjoni dwar jekk xi mediċina għandhiex titqiegħed fis-suq.

Madankollu, taħt il-liġi tal-UE l-EMA m’għandha l-ebda awtorità li fil-fatt tippermetti l-kummerċjalizzazzjoni fil-pajjiżi differenti fil-blokk. Hija l-Kummissjoni Ewropea li hija l-korp awtorizzanti u tieħu deċiżjoni legalment vinkolanti bbażata fuq ir-rakkomandazzjoni tal-EMA.

Il-Kap Eżekuttiv Paul Chaplin qal li d-disponibbiltà ta’ vaċċin approvat tista’ ttejjeb b’mod sinifikanti r-rieda tan-nazzjonijiet biex jiġġieldu l-mard emerġenti, iżda permezz biss ta’ investimenti u ppjanar strutturat tat-tħejjija bijoloġika”

Nhar is-Sibt, il-WHO ddikjarat it-tifqigħa tal-ġidri tax-xadini, li affettwat madwar 16,000 ruħ f’75 pajjiż, bħala emerġenza tas-saħħa globali – l-ogħla allarm li tista’ twassal l-aġenzija tas-saħħa tan-Nazzjonijiet Uniti.

L-Imvanex ilu approvat fl-UE mill-2013 għall-prevenzjoni tal-ġidri r-riħ.

Tqies ukoll bħala vaċċin potenzjali għall-ġidri tax-xadini minħabba x-xebh bejn il-virus tal-ġidri tax-xadini u l-virus tal-ġidri r-riħ.

Il-ġidri tax-xadini hija inqas perikoluża u li tittieħed mill-ġidri r-riħ, li ġiet eradikata fl-1980.

L-ewwel sintomi tal-ġidri tax-xadini huma deni, uġigħ ta’ ras, uġigħ fil-muskoli u uġigħ fid-dahar matul ħamest ijiem.

Sussegwentement jidhru raxx fuq il-wiċċ, il-pali tal-idejn u l-qigħan tas-saqajn, segwiti minn ponot imqabbża.

Żieda fl-infezzjonijiet tal-ġidri tax-xadini ġiet irrappurtata mill-bidu ta’ Mejju barra l-pajjiżi tal-Afrika tal-Punent u Ċentrali fejn il-marda ilha endemika.

Kont taf li t-tibdil fil-klima jżid ir-riskju ta’ mard infettiv? – Loriana Mazzonello

Kont taf li t-tibdil fil-klima jżid ir-riskju ta’ mard infettiv? – Loriana Mazzonello

Skont studju ġdid ippubblikat f’Nature, minħabba t-tibdil fil-klima, sal-2070, eluf ta’ viruses ġodda se jinfirxu fost speċi ta’ annimali. Dan x’aktarx iżid ir-riskju li mard infettiv emerġenti jaqbeż mill-annimali għall-bnedmin.

Ix-xjentisti ilhom ibassru u jwissu li t-tisħin globali jista’ jżid il-piż u l-konsegwenzi tal-mard.

Pereżempju, il-malarja hija mbassra li tinfirex hekk kif in-nemus li jġorru l-marda jespandu l-firxa tagħhom fi klimi aktar sħan. Iżda, billi l-infezzjonijiet jitħallew jinfirxu fi speċi organiżmi ġodda, it-tibdil fil-klima jista’ jwassal għal mard totalment ġdid.

Dan l-istudju jiffoka fuq żewġ kriżijiet ewlenin – it-tibdil fil-klima u t-tixrid ta’ mard infettiv. Ir-riċerkaturi ta’ dan l-istudju, użaw mudell biex iħarsu lejn kif aktar minn 3,000 speċi ta’ mammiferi jemigraw u jaqsmu l-viruses matul il-50 sena li ġejjin, jekk il-pjaneta tisħon b’2 gradi Celsius, li kif tissuġġerixxi riċerka riċenti x’aktarx huwa possibbli. Huma skoprew li t-tixrid tal-virus bejn l-ispeċi se jseħħ aktar minn 4,000 darba fost il-mammiferi biss.

Hekk kif it-temperaturi jogħlew, ħafna speċijiet huma mbassra li jemigraw lil hinn mill-Ekwatur, li jkun qed jisreġ, biex ifittxu klimi aktar friski. Oħrajn jistgħu jfittxu altitudnijiet aktar friski billi jitilgħu l-ġnub ta’ għoljiet u muntanji. Meta speċi differenti jiġu f’kuntatt għall-ewwel darba, il-viruses jistgħu jkunu kapaċi jinfettaw organiżmi ġodda.

Skont ir-riċerkaturi, mhux il-viruses kollha se jinfirxu għall-bnedmin jew isiru pandemiji fuq il-livell tal-koronavirus, iżda n-numru ta’ viruses bejn l-ispeċi jżid il-probabbiltà ta’ infezzjoni umana.

“Ma nitkellmux ħafna dwar il-klima fil-kuntest taż-żoonożi” – mard li jista’ jinfirex minn annimali għal nies, qal il-ko-awtur tal-istudju Colin Carlson. “L-istudju tagħna… jiġbor flimkien iż-żewġ kriżijiet globali l-aktar urġenti li għandna.”

Gregory Albery, wieħed mill-awturi ta’ dan l-istudju, qal li minħabba li l-emerġenza ta’ mard infettiv ikkawżat mit-tibdil fil-klima, li x’aktarx diġà qed isseħħ, jemmen li d-dinja għandha tagħmel aktar biex titgħallem dwar dan u tipprepara għalih “Ma jistax jiġi evitat, anke fl-aħjar xenarji tat-tibdil fil-klima,” qal Albery.

L-impatti relatati mal-klima jistgħu jibdew ħafna qabel l-2070. Fl-aħħar mill-aħħar, id-dinja diġà hija 1.1 gradi aktar sħuna milli kienet fis-seklu dsatax. Dr Carlson iddikjara, “L-ammont ta’ tisħin li kellna kien biżżejjed biex nibdew.”

Imut l-aġent tal-futbol Mino Raiola

Imut l-aġent tal-futbol Mino Raiola

Tħabbret il-mewt ta’ Carmine “Mino” Raiola, l-aġent sportiv Olandiż-Taljan li rrappreżenta numru ta’ stilel tal-futbol magħrufa, fl-età ta’ 54 sena.

Huwa kien wieħed mill-aktar aġenti b’saħħithom fid-dinja tal-futbol u rrappreżenta lil Paul Pogba ta’ Manchester United, Erling Haaland ta’ Borussia Dortmund u Zlatan Ibrahimovic ta’ AC Milan.

Fi stqarrija mtella’ fuq Twitter, il-familja Raiola qalet: “Mino mess tant ħajjiet permezz tax-xogħol tiegħu u kiteb kapitlu ġdid fl-istorja tal-futbol modern. Il-preżenza tiegħu se tintilef għal dejjem.”

Żiedu jgħidu li Mino ġġieled sal-aħħar bl-istess saħħa li poġġa fuq l-imwejjed tan-negozjati biex jiddefendi lill-plejers.

“Il-missjoni ta’ Mino li jagħmel il-futbol post aħjar għall-plejers se tkompli bl-istess passjoni.”

Huwa mifhum li riċentament kien qed isofri minn marda. Nhar il-Ħamis ġie rrappurtat mill-midja li Mino miet, xi ħaġa li l-familja kellha tikkontradixxi dak iż-żmien.

L-aġent Olandiż-Taljan kien magħruf li wettaq xi wħud mill-akbar trasferimenti fl-istorja tal-futbol, inkluż ir-ritorn ta’ Pogba ma’ Manchester United mingħand Juventus għal £89m – dak iż-żmien rekord dinji.

Kien jitkellem b’diversi lingwi, fosthom Taljan u Olandiż, u kiseb il-waqfa tiegħu fil-futbol fl-1993 meta kien mitlub jgħin fit-trasferiment ta’ Dennis Bergkamp minn Ajax għal Inter Milan fl-1993 mill-aġent tal-plejer ta’ dak iż-żmien.

Raiola beda b’impjieg f’aġenzija iżda mbagħad kompla għal rasu. Mill-mewt tiegħu kien ikklassifikat fir-raba’ post fid-dinja fil-lista ta’ aġenti sportivi ta’ Forbes, b’$84.5m akkwistati f’kummissjonijiet u $847.7m fil-kuntratti tal-plejers tiegħu.

Fid-difiża tiegħu tal-interessi tal-plejer tiegħu l-aġent kien magħruf li jqajjem polemika fost il-partitarji u l-maniġers, fosthom Sir Alex Ferguson, Pep Guardiola, u Jurgen Klopp.

Raiola kellu relazzjoni partikolarment kontroversjali ma’ Manchester United, bl-eks maniġer ta’ Manchester United Ferguson jitfa’ l-ħtija fuqu għat-tluq bikri ta’ Pogba mill-klabb.

Madankollu hu rrappreżenta diversi plejers li aktar tard ingħaqdu wara r-renju ta’ Sir Alex, fosthom Ibrahimovic.

Ikel li m’għandekx tiekol wara li tgħaddi d-data ta’ skadenza!

Ikel li m’għandekx tiekol wara li tgħaddi d-data ta’ skadenza!

Int it-tip ta’ persuna li immedjatament tarmi l-ikel li jkun għadda d-data ta’ skadenza tiegħu?

Jew, it-tip li taħseb….”U le, żgur li għadu tajjeb għalissa!”

Ilkoll nafu li hemm ċertu ikel li tista’ tiekol wara d-data tal-“best before” mingħajr ebda problema, iżda hemm xi wħud li aħjar qatt ma tpoġġi f’ħalqek wara l-iskadenza, għax inkella tkun qed tieħu r-riskju li timrad.

Pereżempju, hawn ħa nsemmulkom ħmistax-il tip ta’ ikel li qatt m’għandek tiekol jekk tkun għaddiet id-data ta’ skadenza tagħhom!

Kull laħam ikkapuljat huwa imprevedibbli, kemm fil-preservazzjoni kif ukoll fil-preparazzjoni tiegħu. Naturalment, ilkoll nafu li huwa kruċjali li ssajjar tajjeb biex tevita li timrad. Madankollu, ftit nies jafu li trid tissorvelja mill-qrib ħafna d-data ta’ skadenza tiegħu. Kapuljat skadut hu aktar probabbli li jkun ikkontaminat minn ”staphylococcus aureus” jew salmonella, u b’hekk tista’ tispiċċa b’avvelenament mill-ikel, jew agħar!

Il-ħut m’għandekx tiċċajta miegħu lanqas! Ladarba tkun laħqet id-data ta’ skadenza, ikollok bżonn tikolha jew tarmiha. Inkella, tkun qed timmultiplika ċ-ċansijiet tiegħek li tieħu ”listeriosis”, marda li tikkawża uġigħ addominali, dijarea, dardir, u rimettar. Dan huwa partikolarment perikoluż għan-nisa tqal, peress li jista’ jikkawża korriment.


Dawk l-insalati magħmulin lesti u ppakkjati li ssib fil-ħwienet, huma faċli u mill-isbaħ, sakemm tikkunsmahom qabel id-data ta’ skadenza tagħhom! Minħabba li setgħu tkabbru ħdejn ilma kontaminat, jistgħu jkunu mimlija batterji li jkollhom żmien biżżejjed biex jimmultiplikaw!

Bħal ħafna mill-frott tal-baħar, il-gambli huma fraġli. Anke meta tirrispetta d-data ta’ skadenza, jekk kienu maħżuna jew immaniġġjati ħażin, setgħu ġew ikkontaminati minn diversi batterji. Biex tnaqqas ir-riskju ta’ kontaminazzjoni, dejjem żomm mad-data ta’ skadenza.

Ir-raspberries jitħassru ħafna. Huwa rakkomandat li jittieklu ftit wara li jinxtraw. Inkella, se jiddeterjoraw u jittrasformaw fi speċi ta puree li xejn ma tiftaħlek l-aptit. U wkoll, dak huwa ambjent opportun għall-multiplikazzjoni ta’ ‘cyclospora cayetanensis’, batterja li tikkawża cyclosporiasis, marda li għandha diversi sintomi simili għal dawk ta’ avvelenament mill-ikel.

Il-frawli ma jżommx aktar minn tlett ijiem fil-friġġ. Minn hemm ‘il quddiem, isiru pjuttost rotob u mkemmxin. Huma wkoll suxxettibbli li jimtlew batterji. Jekk tesponihom għas-sħana, se jdumu saħansitra inqas ħin tajbin.

Ġobon artab. Il-biċċa l-kbira tal-ġobon iebes, tista’ taqta’ l-moffa u tiekol il-bqija. Madankollu, f’ġobon artab, bħal feta jew brie, mhix idea tajba li tagħmel dan. Dan it-tip ta’ ġobon huwa aktar suxxettibbli għal-listeria monocytogenes, il-batterja li tikkawża listeriosis.

Il-pasturizzazzjoni telimina l-biċċa l-kbira tal-batterji preżenti fil-ħalib. Madankollu, m’hemm xejn li jiggarantixxi li l-ħalib ma kienx ikkontaminat wara. Pereżempju, seta’ kien maħżun ħażin fil-maħżen tal-grocer, li seta’ ppermetta li ċerti batterji jimmultiplikaw. Li tixrob ħalib qares iżid ir-riskju tiegħek li tbati minn avvelenament mill-ikel. Is-sintomi huma ħafna: bugħawwieġ fl-istonku, dardir, deni, u dijarea.

Jekk qed tagħmel krema d-dar (homemade whipped cream), huwa importanti li tikolha malajr. Mhux biss għax tista’ timrad, imma għax titlef it-togħma tagħha. Sa l-għada tkun diġà saret pjuttost likwida.

It-tiġieġ irid ikun imsajjar sew u maħżun sew biex jiġu evitati problemi ta’ saħħa. It-tiġieġ li jittiekel wara d-data ta’ skadenza tiegħu jista’ jkun ikkontaminat minn E. coli, batterji li jikkawżaw ħafna mard bħal gastroenterite, meninġite, u infezzjonijiet fl-awrina. Barra minn hekk, ma tistax tafda d-dehra tiegħu meta tiġi biex tiddeċiedi jekk it-tiġieġ għadux tajjeb jew le. L-aħjar huwa li tmur skont id-data miktuba fuq l-imballaġġ.

Il-weraq tal-ispinaċi għandhom tendenza li jitħassru malajr, speċjalment jekk ikunu mxarrbin. Tant li huwa prattikament impossibbli li tikolhom lil hinn mid-data ta’ skadenza tagħhom. Biex ittawwal il-ħajja tagħhom, nixxifhom sew u laħlaħhom qabel l-użu biss.

Skont it-twemmin popolari, laħmijiet imsajra u mixtrijin lesti (bħal pulpetti pereżempju) jibqgħu tajbin għal xhur. Madankollu, huwa importanti li tmur skont id-data ta’ “l-aħjar qabel” tagħhom, sakemm ma tridx ikollok listeriosis! Bosta sintomi ta’ din il-marda huma simili għal dawk ta’ avvelenament mill-ikel. Barra minn hekk, f’xi nies bħat-tfal jew l-anzjani, jista’ jwassal ukoll għal meninġite.

L-arzell ma jistax jinħażen għal żmien twil. Arzella bil-qoxra ddum sa tlett ijiem fil-friġġ, filwaqt li mingħajr qoxra tibqa’ għal 24 siegħa biss. Wara dan, jibdew jinxtammu b’mod qawwi u jsiru ma jistgħux jittieklu.
L-stess, għandek dejjem issegwi d-data ta’ skadenza fejn tidħol il-gajdri (oysters). L-ewwelnett, minħabba li gajdra mħassra tagħti riħa ħażina, u wkoll peress li jistgħu jiġu kkontaminati b’vibrio vulnificus, batterji li jwasslu għall-avvelenament tad-demm.

In-nebbieta tal-fażola (bean sprouts) huma essenzjali għall-kċina Ażjatika. Sfortunatament, imorru malajr ħafna, speċjalment meta jitħallew fl-ippakkjar issiġillat tagħhom. Huwa rakkomandat li taħżenhom f’borża tal-karti kannella fil-friġġ u tistenna l-iktar jumejn qabel tikolhom.

Ovvjament, qatt m’għandek tiekol bajda ħażina. Madankollu, jekk ma tkunx ċert, hemm trick sempliċi biex tiddetermina jekk bajda għadhiex friska jew le. Poġġiha fi skutella mimlija bl-ilma u ara x’jiġri. Jekk il-bajda tibqa’ f’wiċċ l-ilma, dan ifisser li għandek bżonn tarmiha. U jekk tegħreq, tkun tista’ tikkunsmaha bla ebda problemi.

Tmut l-attriċi Monica Vitti – Meqjusa bħala ikona taċ-Ċinema Taljana

Tmut l-attriċi Monica Vitti – Meqjusa bħala ikona taċ-Ċinema Taljana

L-attriċi Monica Vitti, li ħadet sehem f’sensiela ta’ films Taljani fis-sittinijiet, mietet fl-età ta’ 90 sena kawża ta’ kumplikazzjonijiet mill-marda tal-Alzheimer.

L-aħbar ġiet ikkonfermata fi stqarrija mill-Ministru għall-Kultura, Dario Franceschini. Waqt li taha ġieħ, huwa ddeskriviha bħala r-reġina taċ-ċinema Taljana u artista kbira.

Monica Vitti kienet ilha nieqsa mix-xena tal-ispettaklu minn meta ġiet iddijanjostikata bil-marda fl-2001.

Imwielda f’Ruma fit-3 ta’ Novembru tal-1931 bl-isem ta’ Maria Luisa Ceciarelli, hija kisbet suċċess kbir kemm fiċ-ċinema Taljana kif ukoll dik internazzjonali.

Hija għamlet żewġ films bl-Ingliż, Modesty Blaise ma’ Terence Stamp u Dirk Bogarde fl-1966.

Qabel ma qalbet għall-kummiedji fis-snin 70, Vitti ħadet sehem f’sensiela ta’ films magħmula mid-direttur Michelangelo Antonioni, il-maħbub tagħha dak iż-żmien, fosthom L’Avventura, La Notte, L’Eclisse u Red Desert.

Enable Notifications OK No thanks