Select Page
Lulju – X’nafu dwar dan ix-Xahar?

Lulju – X’nafu dwar dan ix-Xahar?

Wara x-xahar sħun ta’ Ġunju, fejn speċjalment f’dawn l-aħħar ġranet il-heatwave baqgħet tippersisti, issa wasalna fix-xahar ta’ Lulju.

Lulju huwa s-seba’ xahar tal-kalendarju Gregorjan u l-bidu tat-tieni nofs tas-sena.

Bħal kull xahar ieħor, hemm ukoll ukoll kurżitajiet u fatti interessanti x’niskopru dwar Lulju.

Lulju ġie msemmi għall-famuż ġeneral Ruman Ġulju Ċesari; peress li kien ix-xahar li twieled fih. Ġulju Ċesari kien ġeneral militari formidabbli u statista li kien fil-parti l-kbira responsabbli biex ibiddel ir-Repubblika Rumana fl-Imperu Ruman. Dan ix-xahar qabel kien jissejjaħ Quintilis, kelma Latina li tfisser il-ħames, peress li kien il-ħames xahar minn għaxar xhur tal-kalendarju Ruman tal-qedem.

Bħala t-tieni xahar tas-sajf, Lulju huwa wieħed mill-aktar xhur sħan tas-sena fl-emisfera tat-Tramuntana filwaqt li fl-emisfera tan-Nofsinhar, huwa l-aktar xahar kiesaħ tas-sena billi jkun it-tieni xahar tax-xitwa.

Fil-bidu ta’ Lulju, jibda perjodu ta’ żmien imsejjaħ bħala “il-ġranet tal-klieb tas-sajf”. Storikament kienu osservati fl-astroloġija antika Rumana u Griega u kienu konnessi ma’ xorti ħażina, attakki mill-klieb, maltempati bir-ragħad mhux mistennija, sħana u nixfa. L-isem ġie minħabba li kienu konnessi mal-istilla Sirius, li hija parti mis-sistema tal-istilel Canis Major (Greator Dog). Illum il-ġurnata dan il-perjodu huwa meta jibdew jibdew l-aktar ġranet sħan tas-sajf.

Kumbinazzjoni, kien f’Lulju li l-vaċċin kontra r-rabbja ingħata b’suċċess lil pazjent. Il-mikrobijologu Franċiż Louis Pasteur amministra l-vaċċin lil tifel ta’ disa’ snin, Joseph Meister fis-6 ta’ Lulju tal-1885. It-tifel kien gidmu kelb rabid, u Louis Pasteur, mhux ċert jekk il-vaċċin kienx se jirnexxi, iddeċieda li xorta waħda jieħu riskju u jittestja dan il-vaċċin. Fortunatament għat-tifel, il-vaċċin ħadem!

Fil-5 ta’ Lulju tal-1946, ġiet introdotta l-ewwel bikini fid-dinja, fil-famuża pixxina Piscine Molitor f’Pariġi. Eżatt fil-ħin għas-sħana tas-sajf, il-bikini kienet immudellata mix-showgirl Micheline Bernardini. Filwaqt li preċedentament kienu jeżistu forom ta’ żewġ biċċiet ta’ lbies tal-għawm, l-ebda waħda ma ntuża ftit drapp għaliha daqs il-bikini.

Ġulju Ċesari ma kienx l-uniku ġenju militari li twieled f’Lulju. Alessandru l-Kbir kien figura storika oħra importanti li biddel il-forma tad-dinja u twieled x’imkien madwar l-20 ta’ Lulju, 365 QK. Persuni famużi oħra li twieldu f’Lulju jinkludu Frida Kahlo, Franz Kafka, Marcel Proust, u Nelson Mandela.

Fl-4 ta’ Lulju, 1776, it-13-il kolonja Amerikana ddikjaraw l-indipendenza tagħhom mill-monarkija Ingliża. L-4 ta’ Lulju, magħruf formalment bħala Jum l-Indipendenza, u ilu meqjus bħala festa pubblika mill-1870 fl-Istati Uniti tal-Amerika.

Fil-25 ta’ Lulju tal-1909, Louis Bleriot sar l-ewwel raġel li tajjar ajruplan minn pajjiż għal ieħor b’suċċess. Huwa telaq mill-kosta ta’ Franza u niżel madwar il-kanal qrib Diversi, l-Ingilterra.

Fit-12 ta’ Lulju tal-1953 kienet ġurnata splussiva. F’dan il-jum, il-forzi Russi u Ġermaniżi ġġieldu l-akbar battalja ta’ tankijiet fl-istorja, b’900 rank fuq kull naħa jattakkaw lil xulxin mill-viċin. Wara li ġie ordnat waqfien mill-ġlied, kien hemm biss 300 tank Ġermaniż li baqgħu wieqfa.

Il-ġilju u l-larkspur huma ż-żewġ fjuri assoċjati max-xahar ta’ Lulju.

Lulju kien żmien importanti għad-dinja spazjali tas-snin 60. L-ewwel missjoni ekwipaġġata fuq il-qamar, il-missjoni Apollo 11, kienet imnedija fis-16 ta’ Lulju tal-1969. Erbat ijiem wara, fl-20 ta’ Lulju, Neil Armstrong tniżżel fl-istorja billi ħa l-ewwel pass fuq il-qamar waqt li ddikjara, “Dak hu pass wieħed żgħir għall-bniedem, qabża waħda ta’ ġgant għall-umanità!”.

Fatti interessanti dwar it-tradizzjonijiet marbuta mal-Għid il-Kbir

Fatti interessanti dwar it-tradizzjonijiet marbuta mal-Għid il-Kbir

Minbarra li wieħed ikun qed jistenna xi bajda taċ-ċikkulata u xi biċċa figolla, u ħelu ieħor marbut ma’ dan iż-żmien, hemm ukoll l-aspett reliġjuż li jagħmel din il-festa waħda mill-aktar festi importanti għall-Insara.

L-Għid il-Kbir, u t-tradizzjonijiet marbuta jiġu ċċelebrati mill-Insara kollha fid-dinja, iżda naturalment, bħal kull festa oħra, ikun hemm tradizzjonijiet differenti.

F’pajjiżna huma bosta li jipprattikaw it-tradizzjonijiet li kbirna bihom marbuta ma’ Ħames ix-Xirka, il-Ġimgħa l-Kbira u l-Għid il-Kbir, iżda kemm nafu dwar l-oriġini ta’ dan iż-żmien u t-tradizzjonijiet?

Kont taf li…

Fil-biċċa l-kbira tad-denominazzjonijiet Insara, l-Għid huwa preċedut mir-Randan, perjodu ta’ 40 jum ta’ sawm u talb.

Id-data ta’ Ħadd il-Għid hija differenti kull sena, u hija ddeterminata mid-data tal-ewkinozju tar-rebbiegħa u ċ-ċikli tal-qamar.

Minħabba li jużaw kalendarji differenti, id-data tal-Għid hija ġeneralment, mhux dejjem, differenti għall-Insara tal-Punent milli għall-Insara Ortodossi tal-Lvant.

Għall-Insara Ortodossi tal-Lvant, Ħadd il-Għid huwa l-bidu tal-istaġun tal-Pascha (il-kelma Griega għall-Għid).

Ħafna denominazzjonijiet Insara jiċċelebraw l-istaġun tal-Għid għal 50 jum, sal-jum tal-Pentekoste.

Għalkemm hija festa Nisranija, aspetti taċ-ċelebrazzjoni u t-tifsira tagħha għandhom l-għeruq marbuta mal-Lhud kif ukoll maċ-ċelebrazzjonijiet pagani.

Iċ-ċelebrazzjoni tal-Għid hija ġeneralment preċeduta mill-Ġimgħa Mqaddsa, li matulha l-aħħar ġimgħa tal-ħajja ta’ Ġesù Kristu, inkluż l-Aħħar Ċena, il-Passjoni u l-Kurċifissjoni tiegħu, hija mfakkra u onorata.

Il-bajd tal-Għid imorru lura sekli. Ħafna mit-tradizzjonijiet mhux reliġjużi tal-Għid jinvolvu l-bajd tal-Għid, bħad-dekorazzjonijiet tal-bajd, egg rolling, u egg hunts. Tradizzjonijiet bħal dawn huma pprattikati minn ħafna Nsara kif ukoll dawk li mhumiex Insara madwar id-dinja.

Minħabba li d-data tinbidel kull sena, l-Għid u l-jiem qaddisa relatati miegħu, bħall-Pentekoste, jissejħu festi “moveable”.

Bosta storiċi jemmnu li t-tradizzjonijiet tad-dekorazzjonijiet tal-bajd tal-Għid hija pagana fl-oriġini, peress li l-bajd spiss kien simbolu tal-fertilità u t-twelid.

ll-Parata tal-Għid ta’ New York City daħlet f’eżistenza gradwali fil-bidu tas-seklu 20, meta eluf ta’ nies bdew jinġabru f’Ħadd il-Għid biex jaraw is-sinjuri juru l-moda ġdida tal-Għid tagħhom.

Diversi denominazzjonijiet Protestanti ddenunzjaw uffiċjalment l-inkorporazzjoni tat-tradizzjonijiet tal-Għid li jinvolvu l-bajd tal-Għid u l-fenek tal-Għid minħabba l-oriġini pagana tagħhom.

Il-ħaruf, li kien użat ħafna drabi fit-riti ta’ sagrifiċċju tal-Lhud, huwa ikla tradizzjonali għall-ikla tal-Għid, li jfakkar is-sagrifiċċju ta’ Ġesù, li huwa msemmi bħala “l-Ħaruf t’Alla.”

Madanakollu, għalkemm is-sinifikat reliġjuż tal-ħaruf jagħmluh l-ikla l-aktar popolari tal-Għid, bosta familji jservu perżut minflok, aktarx għax, il-ħnieżer kienu jinqatlu fil-ħarifa, smoked għal diversi xhur, u jiġu servuti fir-rebbiegħa.

Il-fniek ukoll huma simboli tal-fertilità u l-ħajja. It-tradizzjoni tal-Easter Bunny aktarx bdiet fis-1700 fost l-immigranti Ġermaniżi fl-Amerika.

The Easter Rising kienet insurrezzjoni mmexxija minn nazzjonalisti Irlandiżi kontra l-Gvern Ingliż nhar it-tnejn tal-Għid tal-1916. Ir-ribelljoni u l-eżekuzzjonijiet li segwew eventwalment wasslu għall-ħolqien tar-Repubblika tal-Irlanda nhar it-tnejn tal-Għid tal-1949.

Din ir-ribelljoni rriżultat fil-mewt ta’ madwar 450 persuna u aktar minn 2,500 feriti, il-maġġoranza tagħhom Irlandiżi.

Il-Knisja tal-Moravja fil-Ġermanja bdiet it-tradizzjoni ta’ Sunrise Service f’Jum il-Għid fl-1732. It-tradizzjoni hija maħsuba biex tfakkar lil dawk li jmorru l-knisja ta’ Marija ta’ Magdala, li jingħad li kienet l-ewwel waħda li skopriet li l-qabar ta’ Ġesù kien vojt, għall-ħabta tas-sebgħa, tlett ijiem wara li Ġesù ġie msallab.

Fix-xahar li jwassal għall-Għid, il-Kattoliċi fl-Amerika jimpenjaw ruħhom fi prattika magħrufa bħala l-Istazzjonijiet tas-Salib, permezz ta’ pellegrinaġġ f’14-il sit relatati mal-Kruċifissjoni ta’ Ġesù.

Matul is-seklu 16, il-belt ta’ Oberammergau, il-Ġermanja għamlet wegħda li kull għaxar snin tagħmel Passion Play, li fiha t-tbatijiet u l-mewt ta’ Ġesù Kristu huma rrakkontati permezz ta’ wirja drammatika, bi tpattija għall-protezzjoni mill-Pesta. Skont ir-rapporti, ir-rata ta’ mwiet tnaqqset b’mod sinifikanti wara l-ewwel dramm. Din il-belt kompliet iżżomm il-wegħda sal-lum.

Kienet tradizzjoni li jinżebgħu l-bajd tal-Għid bil-kulur isfar, blu jew aħmar; isfar għax jissimbolizza l-Qawmien ta’ Kristu, blu jindika l-imħabba filwaqt li l-aħmar ifakkar id-demm ta’ Ġesù.

Meta kienu jiltaqgħu filgħodu f’Ħadd il-Għid, l-Insara bikrija kienu jsellmu lil xulxin billi jgħidu, “Alleluia! Kristu Rxoxt!”

Il-bajd tal-Cadbury ġie introdott għall-ewwel darba bħala ħelu tal-Għid fl-Ewropa, fl-1875.

L-ilbies ta’ ħwejjeġ ġodda għal Ħadd il-Għid kien tradizzjoni fost l-Insara sa mill-bidu tal-knisja oriġinali.

Il-belt ta’ Bessières, fi Franza, tiċċelebra l-Għid billi tiġi msajra froġa kbira li jkun fiha madwar 15,000 bajda u tkun msajra f’taġen li għandu dijametru ta’ aktar minn 13-il pied!

F’Ġerusalem, il-belt fejn huwa maħsub li Ġesù ġie msallab, l-Insara jiċċelebraw il-Ġimgħa l-kbira billi jimxu l-istess triq li għamel Ġesù fil-jum li kien imsammar mas-salib. Uħud minn dawk li jattendu saħansitra jġorru salib magħhom bħala tifkira. F’Ħadd il-Għid, ħafna pellegrini jattendu għaċ-ċerimonja fil-Knisja li qiegħda f’Garden Tomb, iż-żona fejn huwa maħsub li ġie midfun Ġesù.

L-akbar bajda tal-Għid taċ-ċikkulata fid-dinja saret fl-Italja, f’April tal-2011, b’kejl ta’ 34 pied u 1.05 pulzieri fit-tul, u tiżen madwar 15,873 libbra. Filwaqt li l-akbar fenek taċ-ċikkulata fid-dinja sar fl-2017 fil-Brażil, fejn disa’ professjonisti taċ-ċikkulata ħadu fuq ġimgħa biex jagħmlu l-iskultura twila 13-il pied u 10 libbra.

Enable Notifications    OK No thanks