Select Page
Kont taf li t-tibdil fil-klima jżid ir-riskju ta’ mard infettiv? – Loriana Mazzonello

Kont taf li t-tibdil fil-klima jżid ir-riskju ta’ mard infettiv? – Loriana Mazzonello

Skont studju ġdid ippubblikat f’Nature, minħabba t-tibdil fil-klima, sal-2070, eluf ta’ viruses ġodda se jinfirxu fost speċi ta’ annimali. Dan x’aktarx iżid ir-riskju li mard infettiv emerġenti jaqbeż mill-annimali għall-bnedmin.

Ix-xjentisti ilhom ibassru u jwissu li t-tisħin globali jista’ jżid il-piż u l-konsegwenzi tal-mard.

Pereżempju, il-malarja hija mbassra li tinfirex hekk kif in-nemus li jġorru l-marda jespandu l-firxa tagħhom fi klimi aktar sħan. Iżda, billi l-infezzjonijiet jitħallew jinfirxu fi speċi organiżmi ġodda, it-tibdil fil-klima jista’ jwassal għal mard totalment ġdid.

Dan l-istudju jiffoka fuq żewġ kriżijiet ewlenin – it-tibdil fil-klima u t-tixrid ta’ mard infettiv. Ir-riċerkaturi ta’ dan l-istudju, użaw mudell biex iħarsu lejn kif aktar minn 3,000 speċi ta’ mammiferi jemigraw u jaqsmu l-viruses matul il-50 sena li ġejjin, jekk il-pjaneta tisħon b’2 gradi Celsius, li kif tissuġġerixxi riċerka riċenti x’aktarx huwa possibbli. Huma skoprew li t-tixrid tal-virus bejn l-ispeċi se jseħħ aktar minn 4,000 darba fost il-mammiferi biss.

Hekk kif it-temperaturi jogħlew, ħafna speċijiet huma mbassra li jemigraw lil hinn mill-Ekwatur, li jkun qed jisreġ, biex ifittxu klimi aktar friski. Oħrajn jistgħu jfittxu altitudnijiet aktar friski billi jitilgħu l-ġnub ta’ għoljiet u muntanji. Meta speċi differenti jiġu f’kuntatt għall-ewwel darba, il-viruses jistgħu jkunu kapaċi jinfettaw organiżmi ġodda.

Skont ir-riċerkaturi, mhux il-viruses kollha se jinfirxu għall-bnedmin jew isiru pandemiji fuq il-livell tal-koronavirus, iżda n-numru ta’ viruses bejn l-ispeċi jżid il-probabbiltà ta’ infezzjoni umana.

“Ma nitkellmux ħafna dwar il-klima fil-kuntest taż-żoonożi” – mard li jista’ jinfirex minn annimali għal nies, qal il-ko-awtur tal-istudju Colin Carlson. “L-istudju tagħna… jiġbor flimkien iż-żewġ kriżijiet globali l-aktar urġenti li għandna.”

Gregory Albery, wieħed mill-awturi ta’ dan l-istudju, qal li minħabba li l-emerġenza ta’ mard infettiv ikkawżat mit-tibdil fil-klima, li x’aktarx diġà qed isseħħ, jemmen li d-dinja għandha tagħmel aktar biex titgħallem dwar dan u tipprepara għalih “Ma jistax jiġi evitat, anke fl-aħjar xenarji tat-tibdil fil-klima,” qal Albery.

L-impatti relatati mal-klima jistgħu jibdew ħafna qabel l-2070. Fl-aħħar mill-aħħar, id-dinja diġà hija 1.1 gradi aktar sħuna milli kienet fis-seklu dsatax. Dr Carlson iddikjara, “L-ammont ta’ tisħin li kellna kien biżżejjed biex nibdew.”

“Mater Dei jinsab fi kriżi b’aktar minn 150 pazjent pożittiv għall-Covid u nuqqas kbir ta’ infermiera” – MUMN

“Mater Dei jinsab fi kriżi b’aktar minn 150 pazjent pożittiv għall-Covid u nuqqas kbir ta’ infermiera” – MUMN

Il-Malta Union of Midwives and Nurses issostni li kuntrarjament għal dak li qal il-Ministru tas-Saħħa Chris Fearne, l-isptar Mater Dei jinsab fi kriżi qawwija b’pazjenti li huma pożittivi għall-Covid qed jinfirxu fis-swali kollha.

Dalgħodu, il-Ministru tas-Saħħa Chris Fearne qal li s-sitwazzjoni fl-isptar Mater Dei hija taħt kontroll u li r-restrizzjonijiet se jkomplu jitneħħew fil-jiem li ġejjin.

Fi stqarrija, l-MUMN qalet li bħalissa f’Mater Dei hemm aktar minn 150 pazjent li rriżultaw pożittivi għall-Covid-19 mifruxa fis-swali kollha li joħolqu riskju għoli ta’ infezzjoni fl-isptar kollu.

L-unjin qalet li n-nuqqas kbir ta’ infermiera huwa kawża ta’ ammont kbir ta’ infermiera mibgħuta fuq kwarantina li jirriżulta li diversi swali jibqgħu b’żewġ jew tliet infermiera biss minflok sitta.

Tliet swali sħaħ fl-isptar Mater Dei kellhom jiġu trasformati kompletament għall-pazjenti li huma pożittivi għall-Covid-19. L-MUMN qalet ukoll li l-infermiera qed jirrifjutaw li jaħdmu overtime anke meta mitluba ripetutament mill-maniġment tal-isptar, minħabba li xi wħud qed isofru minn burnout.

L-MUMN sostniet li s-sitwazzjoni hija ddisprata u li l-Ministru tas-Saħħa qed jirrifjuta li jnaqqas il-kirurġija elettiva biex jikkumpensa għaż-żieda kbira ta’ każijiet tal-Covid u n-nuqqas kbir ta’ infermiera fis-swali.

Skont l-MUMN, in-numru kbir ta’ każijiet tal-Covid-19 fis-swali kollha laħaq sal-punt fejn kull sala f’Mater Dei qed ikollha pazjenti li jirriżultaw pożittivi għall-Covid-19.

L-unjin saħqet li l-politika m’għandha tkun l-aġenda ta’ l-ebda ministru tas-saħħa u jekk il-Ministru tas-Saħħa jirrifjuta li jnaqqas il-kirurġija elettiva, ir-riskji ta’ trażmissjoni tal-Covid jiżdiedu kemm għall-istaff kif ukoll għall-pazjenti.

Fl-istqarrija ntqal ukoll li l-kurituri, il-librerija u l-canteen tal-istaff qed jintużaw bħala swali, li jagħmluha aktar diffiċli għall-infermiera biex jaħdmu mal-pazjenti peress li dawn ma kinux maħsuba biex ikunu swali.

Għaldaqstant l-Unjin qed tappella lill-Ministru jaġixxi b’mod responsabbli peress li l-isptar Mater Dei ma jistax jibqa’ jaħdem b’żieda daqshekk qawwija ta’ każijiet tal-Covid.

Ikel li m’għandekx tiekol wara li tgħaddi d-data ta’ skadenza!

Ikel li m’għandekx tiekol wara li tgħaddi d-data ta’ skadenza!

Int it-tip ta’ persuna li immedjatament tarmi l-ikel li jkun għadda d-data ta’ skadenza tiegħu?

Jew, it-tip li taħseb….”U le, żgur li għadu tajjeb għalissa!”

Ilkoll nafu li hemm ċertu ikel li tista’ tiekol wara d-data tal-“best before” mingħajr ebda problema, iżda hemm xi wħud li aħjar qatt ma tpoġġi f’ħalqek wara l-iskadenza, għax inkella tkun qed tieħu r-riskju li timrad.

Pereżempju, hawn ħa nsemmulkom ħmistax-il tip ta’ ikel li qatt m’għandek tiekol jekk tkun għaddiet id-data ta’ skadenza tagħhom!

Kull laħam ikkapuljat huwa imprevedibbli, kemm fil-preservazzjoni kif ukoll fil-preparazzjoni tiegħu. Naturalment, ilkoll nafu li huwa kruċjali li ssajjar tajjeb biex tevita li timrad. Madankollu, ftit nies jafu li trid tissorvelja mill-qrib ħafna d-data ta’ skadenza tiegħu. Kapuljat skadut hu aktar probabbli li jkun ikkontaminat minn ”staphylococcus aureus” jew salmonella, u b’hekk tista’ tispiċċa b’avvelenament mill-ikel, jew agħar!

Il-ħut m’għandekx tiċċajta miegħu lanqas! Ladarba tkun laħqet id-data ta’ skadenza, ikollok bżonn tikolha jew tarmiha. Inkella, tkun qed timmultiplika ċ-ċansijiet tiegħek li tieħu ”listeriosis”, marda li tikkawża uġigħ addominali, dijarea, dardir, u rimettar. Dan huwa partikolarment perikoluż għan-nisa tqal, peress li jista’ jikkawża korriment.


Dawk l-insalati magħmulin lesti u ppakkjati li ssib fil-ħwienet, huma faċli u mill-isbaħ, sakemm tikkunsmahom qabel id-data ta’ skadenza tagħhom! Minħabba li setgħu tkabbru ħdejn ilma kontaminat, jistgħu jkunu mimlija batterji li jkollhom żmien biżżejjed biex jimmultiplikaw!

Bħal ħafna mill-frott tal-baħar, il-gambli huma fraġli. Anke meta tirrispetta d-data ta’ skadenza, jekk kienu maħżuna jew immaniġġjati ħażin, setgħu ġew ikkontaminati minn diversi batterji. Biex tnaqqas ir-riskju ta’ kontaminazzjoni, dejjem żomm mad-data ta’ skadenza.

Ir-raspberries jitħassru ħafna. Huwa rakkomandat li jittieklu ftit wara li jinxtraw. Inkella, se jiddeterjoraw u jittrasformaw fi speċi ta puree li xejn ma tiftaħlek l-aptit. U wkoll, dak huwa ambjent opportun għall-multiplikazzjoni ta’ ‘cyclospora cayetanensis’, batterja li tikkawża cyclosporiasis, marda li għandha diversi sintomi simili għal dawk ta’ avvelenament mill-ikel.

Il-frawli ma jżommx aktar minn tlett ijiem fil-friġġ. Minn hemm ‘il quddiem, isiru pjuttost rotob u mkemmxin. Huma wkoll suxxettibbli li jimtlew batterji. Jekk tesponihom għas-sħana, se jdumu saħansitra inqas ħin tajbin.

Ġobon artab. Il-biċċa l-kbira tal-ġobon iebes, tista’ taqta’ l-moffa u tiekol il-bqija. Madankollu, f’ġobon artab, bħal feta jew brie, mhix idea tajba li tagħmel dan. Dan it-tip ta’ ġobon huwa aktar suxxettibbli għal-listeria monocytogenes, il-batterja li tikkawża listeriosis.

Il-pasturizzazzjoni telimina l-biċċa l-kbira tal-batterji preżenti fil-ħalib. Madankollu, m’hemm xejn li jiggarantixxi li l-ħalib ma kienx ikkontaminat wara. Pereżempju, seta’ kien maħżun ħażin fil-maħżen tal-grocer, li seta’ ppermetta li ċerti batterji jimmultiplikaw. Li tixrob ħalib qares iżid ir-riskju tiegħek li tbati minn avvelenament mill-ikel. Is-sintomi huma ħafna: bugħawwieġ fl-istonku, dardir, deni, u dijarea.

Jekk qed tagħmel krema d-dar (homemade whipped cream), huwa importanti li tikolha malajr. Mhux biss għax tista’ timrad, imma għax titlef it-togħma tagħha. Sa l-għada tkun diġà saret pjuttost likwida.

It-tiġieġ irid ikun imsajjar sew u maħżun sew biex jiġu evitati problemi ta’ saħħa. It-tiġieġ li jittiekel wara d-data ta’ skadenza tiegħu jista’ jkun ikkontaminat minn E. coli, batterji li jikkawżaw ħafna mard bħal gastroenterite, meninġite, u infezzjonijiet fl-awrina. Barra minn hekk, ma tistax tafda d-dehra tiegħu meta tiġi biex tiddeċiedi jekk it-tiġieġ għadux tajjeb jew le. L-aħjar huwa li tmur skont id-data miktuba fuq l-imballaġġ.

Il-weraq tal-ispinaċi għandhom tendenza li jitħassru malajr, speċjalment jekk ikunu mxarrbin. Tant li huwa prattikament impossibbli li tikolhom lil hinn mid-data ta’ skadenza tagħhom. Biex ittawwal il-ħajja tagħhom, nixxifhom sew u laħlaħhom qabel l-użu biss.

Skont it-twemmin popolari, laħmijiet imsajra u mixtrijin lesti (bħal pulpetti pereżempju) jibqgħu tajbin għal xhur. Madankollu, huwa importanti li tmur skont id-data ta’ “l-aħjar qabel” tagħhom, sakemm ma tridx ikollok listeriosis! Bosta sintomi ta’ din il-marda huma simili għal dawk ta’ avvelenament mill-ikel. Barra minn hekk, f’xi nies bħat-tfal jew l-anzjani, jista’ jwassal ukoll għal meninġite.

L-arzell ma jistax jinħażen għal żmien twil. Arzella bil-qoxra ddum sa tlett ijiem fil-friġġ, filwaqt li mingħajr qoxra tibqa’ għal 24 siegħa biss. Wara dan, jibdew jinxtammu b’mod qawwi u jsiru ma jistgħux jittieklu.
L-stess, għandek dejjem issegwi d-data ta’ skadenza fejn tidħol il-gajdri (oysters). L-ewwelnett, minħabba li gajdra mħassra tagħti riħa ħażina, u wkoll peress li jistgħu jiġu kkontaminati b’vibrio vulnificus, batterji li jwasslu għall-avvelenament tad-demm.

In-nebbieta tal-fażola (bean sprouts) huma essenzjali għall-kċina Ażjatika. Sfortunatament, imorru malajr ħafna, speċjalment meta jitħallew fl-ippakkjar issiġillat tagħhom. Huwa rakkomandat li taħżenhom f’borża tal-karti kannella fil-friġġ u tistenna l-iktar jumejn qabel tikolhom.

Ovvjament, qatt m’għandek tiekol bajda ħażina. Madankollu, jekk ma tkunx ċert, hemm trick sempliċi biex tiddetermina jekk bajda għadhiex friska jew le. Poġġiha fi skutella mimlija bl-ilma u ara x’jiġri. Jekk il-bajda tibqa’ f’wiċċ l-ilma, dan ifisser li għandek bżonn tarmiha. U jekk tegħreq, tkun tista’ tikkunsmaha bla ebda problemi.

Il-President, il-Prim Ministru u l-Kap tal-Oppożizzjoni jikkundannaw l-attakki fuq l-Ukrajna

Il-President, il-Prim Ministru u l-Kap tal-Oppożizzjoni jikkundannaw l-attakki fuq l-Ukrajna

Il-President George Vella, il-Prim Ministru Robert Abela u l-Kap tal-Oppożizzjoni Bernard Grech ikkundannaw l-attakki fuq l-Ukrajna li bdew proprju dalgħodu.

Fi stqarrija, il-President George Vella esprima tħassib tiegħu u wassal l-appoġġ tiegħu lill-Gvern u lill-poplu Ukren.

Huwa qal li dan li qed iseħħ jirrappreżenta theddida mhux biss għall-poplu Ukren iżda wkoll għall-istabbiltà Ewropea u globali. Appella wkoll għal waqfien immedjat tal-attakki u irtirar tal-forzi militari mill-Ukrajna u għar-rispett tal-integrità territorjali, is-sovranità u l-indipendenza tal-Ukrajna.

Il-Prim Ministru qal li minkejja li Malta se tibqa’ konsistenti favur in-newtralità u l-paċi, wieħed ma jistax jibqa’ sieket meta jkun hemm attroċitajiet, tbatija u mwiet.

Qal li t-tensjoni fl-Ukrajna u l-intelliġenza dwar il-possibbiltà ta’ attakk militari ilha tippersisti, iżda x-xeni li qed naraw bħalissa huma ta’ swied ta’ qalb. Qal li l-attentat ta’ invażjoni ta’ partijiet mill-lvant tal-Ukrajna u li qed jiġu rrappurtati eqreb lejn il-punent f’Kyiv, dejjem xtaqna li ma narawx bħalhom.

Huwa qal li bħala nazzjon għandna dover li nitkellmu u nsemmgħu l-vuċi tagħna u filwaqt li nkunu ċari u nwasslu messaġġ ta’ paċi kull fejn hemm tensjonijiet, imma rridu nikkundannaw dawn it-tip ta’ gwerer.

Żied jgħid li l-appell tal-Gvern Malti li anke l-miżuri li se jittieħdu mill-Unjoni Ewropea fl-aħħar mill-aħħar iwassal għall-paċi u l-ordni, madanakollu se jibqa’ jagħti l-appoġġ u juri solidarjetà mal-Ukrajna. Dan filwaqt li jikkundanna kwalunkwe aggressjoni jew theddida fuq l-integrità u s-sovranità territorjali ta’ dan l-istat.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni Bernard Grech ikkundannaw l-aggressjoni Russa fl-Ukrajna u qal li din tmur kontra l-integrità territorjali Ukrena li Malta tinsisti li tiġi rispettata.

Huwa saħaq li Malta trid tappoġġja bis-sħiħ l-isforzi Ewropej permezz ta’ sanzjonijiet ekonomiċi.

Esprima wkoll it-tħassib tiegħu li l-edukazzjoni tat-tensjoni fir-reġjun permezz tal-aggressjoni Russa fit-territorju Ukren toħloq impatti lil hinn mir-reġjun. Għaldaqstant saħaq li jeħtieġ koordinament fuq livell Ewropew biex l-effetti ikollhom l-anqas impatt fuq għajxien tal-Ewropej u tal-Maltin b’mod partikolari.

Il-Kap tal-Partit Nazzjonalista Bernard Grech qal li dan hu mument ikrah ħafna, delikat I ta’ theddida għall-istabbiltà fl-Ewropa u madwar id-dinja, u għaldaqstant filwaqt li għandna nuru solidarjetà mal-poplu Ukren u nosservaw in-newtralità tagħna, irridu nwasslu l-messaġġ li azzjonijiet li jpoġġu f’riskju l-integrità u s-sovranita ta’ pajjiż mhumiex aċċettabbli.

L-Amerika tappella biex ma jivvjaġġawx lejn Malta wara żieda qawwija fil-każijiet tal-Covid

L-Amerika tappella biex ma jivvjaġġawx lejn Malta wara żieda qawwija fil-każijiet tal-Covid

L-Amerika tappella lill-pubbliku biex ma jivvjaġġax lejn Malta minħabba żieda fil-każijiet tal-Covid-19 f’dawn l-aħħar jiem, u tpoġġi lil Malta fil-kategorija tal-ogħla riskju għall-ivvjaġġar.

Dan l-appell ħareġ miċ-Ċentri għall-Kontroll tal-Prevenzjoni tal-Mard tal-Amerika (CDC).

Huwa rrakkomandat li jekk wieħed jivvjaġġa lejn Malta għandu jkun imlaqqam kompletament b’vaċċin awtorizzat mill-FDA biex jevita sintomi severi li jistgħu jiżviluppaw jekk wieħed jiġi infettat bil-Covid-19.

Enable Notifications OK No thanks