Select Page
Diċembru – X’taf dwaru u xi jfisser għalik dan ix-xahar?

Diċembru – X’taf dwaru u xi jfisser għalik dan ix-xahar?

Diċembru, ix-xahar ta’ bejn Novembru u Jannar, u t-tnax u l-aħħar xahar tal-kalendarju Gregorjan.

Għal uħud dan ix-xahar huwa meqjus bħala l-isbaħ xahar tas-sena, anke minħabba l-festi u t-tradizzjonijiet marbuta miegħu, filwaqt li għal oħrajn, dan ix-xahar inissel fihom dieqa għal xi raġuni jew oħra.

Minbarra ċ-ċelebrazzjonijiet u t-tradizzjonijiet tal-Milied u l-Ewwel tas-Sena, għalina l-Maltin dan ix-xahar huwa sinonimu wkoll ma’ l-akbar avveniment ta’ karità li jsir kull sena, L-Istrina. Il-ġurnata fejn fiha jinġabru l-fondi b’risq il-Community Chest Fund.

Nistgħu ngħidu li wara li sa ftit ġranet ilu konna għadna qed nesperjenzaw ġranet pjuttost sħan għal dan iż-żmien tas-sena, f’dawn l-aħħar ġranet qed ikollna temperaturi aktar kesħin, eżatt fil-ħin biex nibdew ix-xahar ta’ Diċembru f’atmosfera iktar xitwija li ddaħħalna aktar fl-ambjent ta’ dawn il-festi.

Bħal kull xahar ieħor, hemm fatti u kurżitajiet interessanti dwar Diċembru li possibilment ma tafx, u aħna skoprejna wħud minnhom:

Diċembru kien wieħed mix-xhur oriġinali fil-kalendarju Ruman tal-qedem, li kien jintuża minn madwar 750 QK sal-45 QK. F’dan il-kalendarju Ruman oriġinali, Diċembru kien fil-fatt l-għaxar xahar. Dan il-post kien fil-fatt jagħmel ħafna aktar sens għal Diċembru, peress li l-isem ta’ dan ix-xahar ifisser l-“għaxar xahar”. Meta Ġulju Ċesari biddel il-kalendarju fl-45 QK għall-kalendarju Ġiljan, huwa żied xahrejn, Jannar u Frar, li ġew imdaħħla fil-bidu tas-sena kalendarja. Dawn il-bidliet wasslu biex Diċembru ikun ix-xahar bl-isem ħażin!

Fil-5 ta’ Diċembru tal-1901, daħlet fid-dinja ftit maġija flimkien mat-twelid ta’ Walt Disney. Disney ħareġ l-ewwel cartoons tiegħu, li kien fih il-Mickey Mouse, imsejjaħ Steamboat Willie fl-età ta’ 27. Sakemm kellu 54 sena, l-imperu ta’ Disney kiber fid-daqs bil-bini ta’ Disneyland f’Anaheim, Kalifornja. Illum Disney hija kelma komuni fid-djar madwar id-dinja għan-numru li ma jispiċċa qatt ta’ kotba, cartoons, films u forom oħra ta’ divertiment maħluqa mill-kumpanija Walt Disney.

Diċembru oriġinarjament kellu biss 30 jum skont il-kalendarju Ruman tal-qedem. Meta l-kalendarju ġie mibdul għall-kalendarju Ġiljan , Diċembru kiseb ġurnata oħra, li għamlu s-seba’ u l-aħħar xahar fis-sena b’31 jum.

Fit-8 ta’ Diċembru tal-1991, il-kapijiet tal-Federazzjoni Russa (RSFSR), ir-Repubblika tal-Belarus u l-Ukrajna ffirmaw il-ftehim dwar it-twaqqif tal-Commonwealth tal-Istati indipendenti, li mmarka t-tmiem tal-Unjoni Sovjetika.

L-Anglo-Sassoni oriġinarjament kellhom l-ismijiet tagħhom għal dan ix-xahar. Wieħed minn dawn l-ismijiet kien Winter Monath, li ovvjament ifisser “xahar tax-xitwa”.

Fl-10 ta’ Diċembru tal-1896, miet il-persuna li ħoloq l-idea tal-premju Nobel, Alfred Nobel. Fit-testment tiegħu, Nobel iddikkjara li l-ġid akkumulat tiegħu jintuża biex jagħti premjijiet lill-membri tas-soċjetà li jagħmlu kisbiet kbar fl-avvanz tal-umanità. Uħud mir-riċevituri l-aktar famużi tal-premju Nobel jinkludu Albert Einstein, Marie Curie, Martin Luther King Jr. u Madre Tereża.

Isem ġdid għal Diċembru daħal fis-seħħ wara li ħafna Anglosassoni ġew konvertiti għall-Kristjaneżmu. F’konformità mat-twemmin ġdid tagħhom huma kienu jsejħu Diċembru Heligh Monath, li jfisser “xahar qaddis”.

It-28 ta’ Diċembru kien meqjus għal eluf ta’ snin bħala l-iktar jum tas-sena li jġib sfortuna. L-oriġini ta’ din is-superstizzjoni tinsab fl-istorja ta’ Kristu, peress li kien jingħad li f’dan il-jum is-sultan renjanti Erodi ordna l-qtil tat-trabi subien kollha f’tentattiv biex jinqatel Ġesù Kristu. Sa relattivament reċentement kien ikkunsidrat li jkollok sfortuna jekk tibda x-xogħol, avventuri ġodda jew kwalunkwe ħaġa f’dan il-jum.

Dan ix-xahar għandu żewġ tipi ta’ fjuri sinonimi miegħu. L-ewwel waħda hija l-Holly, li nsibuha dejjem matul dan iż-żmien. Fi żminijiet aktar reċenti, il-berries ħomor tal-Holly intqal li jirrappreżentaw il-feriti mdemmija ta’ Ġesù Kristu hekk kif kien imsammar mas-salib. Jekk tħares aktar lura fiż-żmien iċ-Ċelti kienu jemmnu li l-Holy ġġib xorti tajba u protezzjoni. It-tieni fjura hija n-Narcissus Paperwhite, li ġejja mill-familja tan-narċis komuni li jiffjorixxi fix-xitwa. Din il-fjura jingħad li tissimbolizza l-ħlewwa.

Fil-21 ta’ Diċembru tal-1846, intużat l-anestesija għall-ewwel darba fuq pazjent minn Dr Robert Liston fl-isptar tal-kulleġġ tal-università f’Londra.

Hemm ħafna festi reliġjużi importanti matul Diċembru. Nies minn reliġjonijiet differenti jiċċelebraw tradizzjonijiet differenti, bl-Insara jiċċelebraw il-Milied u l-Lhud jiċċelebraw Hanukkah. Filwaqt li l-Milied jiġi ċċelebrat fl-24 u l-25 ta’ Diċembru, li jiċċelebra t-twelid ta’ Ġesù Kristu, Hanukkah tiġi ċċelebrata fil-25 jum ta’ Kislev, fil-kalendarju Ebrajk. Fil-kalendarju Gregorjan komunement rikonoxxut, dan normalment ikun bejn l-aħħar ta’ Novembru u l-aħħar ta’ Diċembru, u jiċċelebra u jiċċelebra l-qawmien tal-Lhud kontra l-oppressori Griegi/Sirjani tagħhom, kif ukoll id-dedikazzjoni mill-ġdid tat-tieni tempju f’Ġerusalemm fit-2 seklu AD.

Għalik, xi jfisser dan ix-xahar?

Xorti Ħażina – Tanja Cilia

Xorti Ħażina – Tanja Cilia

“…jekk nagħti tliet bewsiet lil min ikun ħiereġ mid-dar, mela dan ma jkorrix sakemm ikun barra…”

Bqajt niftakar id-data; il-Ġimgħa, 13 ta’ Frar. Ġiet tarani ħabiba tiegħi bla ħsieb, u sabitni nqasqas xi stampi biex nagħmel il-posters għan-notice board tal-knisja.

Kont se nnewlilha l-imqass biex sakemm ngħidu kelma – jew mija – tgħinni ftit, imma x’ħin rat li quddiemi kelli xi kalendarji antiki, bħal tkexkxet.

“Mela int ma tibża minn xejn?” staqsietni.

“Eh?”

“Mela ma tafx li ħażin tagħmel jekk iżżomm xi kalendarju antik, insomma, skadut, kemm jekk bl-idejn imdendel mal-ħajt, jew f’xi kexxun?”

“U għaliex?” staqsejtha b’nofs tbissima, għax kienet qanqlitli l-kurżità.

“Ara, l-oħra. Dan bħal meta żżomm arloġġ li ma jaħdimx. Tkun qed tiġbed l-isfortuna lejk. Il-kalendarji u l-arloġġi juru ż-żmien, u l-ħin, u jekk ma jkunux sew, anki tqassar ħajtek tista’. U llum, ukoll, il-ġurnata tal-ġimgħa meta għandna 13 mix-xahar…”

“U ħallini minnek. Mela jmissni ilni mejta, għax dawk ilhom is-snin għandi… u biex ngħidlek, fil-kexxun għandi xi erba’ arloġġi li xi darba kont biħsiebni neħodhom għat-tiswija, wkoll…”

F’daqqa waħda, ftakret li riedet tkun id-dar kwarta wara, għax kienu se jġibulha l-ħaxix. Naħseb samtet griżmejha daqskemm xorbitu malajr il-kafè, biex tfittex titlaq.

Tassew li hawn ħafna li jemmnu fis-superstizzjonijiet… jilbsu bżaru, għajn, jew qrun; jaħarbu jiġru kif jaraw qattus iswed, ma jgħaddux minn taħt sellum… Jekk tgħidilhom li dan kollu bla sens, u jiġi mill-injoranza, jew mill-biża’ ta’ dak li mhux magħruf, malajr jgħidulek xi ġralha il-kuġina’ tal-mara ta’ ħu l-ġara…

F’kull kultura nsibu tradizzjonijiet li qishom jgħallmuna xi ħaġa simili. Kultant, jidħol ukoll is-seħan tal-moħħ; jekk nagħti tliet bewsiet lil min ikun ħiereġ mid-dar, mela dan ma jkorrix sakemm ikun barra… tant li meta xi ħadd jinsa jagħmel xi azzjoni, idum jehwden, u kultant, din issir fissazzjoni, wkoll.

U min jivvintahom is-superstizzjonijiet? Għaliex għandek tneħħi kull werqa mejta minn kull pjanta li għandek ġewwa, iżda ma jimprtax jekk tħalli skoss, fil-pjanti tat-terrazzin? Għaliex il-ħajt tal-ġnien tista’ tiżbgħu aħdar, imma tal-kċina, le?

Hawn min ma jridx siġġu jitbandal, id-dar, għax l-Irlandiżi “jgħidu” li l-fatati fuqhom iħobbu joqgħodu.

Ta’ min jgħid li kultant, fatt żgħir jitkabbar u jiġi mehmuż ma’ storja għal kollox differenti minn dik originali. Ngħidu aħna, kien hemm żmien meta ż-żebgħat ħodor setgħu jkunu letali, għax kienu magħmla minn kimiċi velenużi, fosthom l-arseniku. Iż-żebgħa, u l-wallpaper, kienu jerħu gassijiet tossiċi, tant li kien hemm ħaddiema fil-fabbrika dak iż-żmien u mietu minħabba fihom; u baqgħet l-idea li l-ħitan hodor iġibu l-isfortuna.

Hawn ħafna min iġemma’ kaktus u s-sukkulenti; l-iżjed dawk li ma tanxt jafu jieħdu ħsieb il-pjanti; għax lil dawn kważi impossibbli toqtolhom. Imma hawn min ma jridhomx, għax jgħidu li x-xewk jiġbed il-vibrazzjonijiet ħżiena… kif jgħidu li jagħmlu jagħmlu l-ponot tal-umbrella meta tiftagħha fid-dar.

Issa flok nemmnu fil-ħmerijiet, mhux aħjar nagħmlu moħħna hemm u nirraġunaw li l-affarijiet bla ħajja m’għandhomx poteri fuqna?

Enable Notifications    OK No thanks