Select Page
“Tkellimx stranġieri, Caroline” (It-tielet parti minn erbgħa) – Rakkont minn Dr Sharon Calleja

“Tkellimx stranġieri, Caroline” (It-tielet parti minn erbgħa) – Rakkont minn Dr Sharon Calleja

“U tifla sbejħa bħalek xi tkun qiegħda tagħmel fuq tal-linja waħedha?” semgħet leħen maskili jgħidilha minn taħt l-ilsien, eżatt maġenb widnitha. Iffriżat. Ma ċċaqalqitx. Ma kellhiex għalfejn iddur tħares lejh. Kienet taf li kien hu. Mhux għax riedet imma ħasset in-nifs fietel tiegħu jaħbat mal-ġilda fina li kellha wara widnejha u ġisimha qam xewk xewk.
Mingħajr ma’ ċaqalqet rasha, għajnejha daru ‘l hemm u ‘l hawn ħalli tara kienx hemm xi ħadd li kien qed jinnota s-sitwazzjoni stramba illi kienet qiegħda fiha hi. Iżda donnu ħadd ma kien qed jagħti kashom.
Caroline għalqet għajnejha u għaqqdet idejha ponnijiet. Minn fejn kien ġie? Kif ma kinitx ratu?
“Jien taf kemm togħġobni tifla sabiħa bħalek?” qalilha.
Dan għax kien qed jgħidilha hekk? X’ried minnha?
Kienet se ddur u tistaqsih.
“Tkellimx stranġieri, Caroline.”
Fetħet għajnejha u berrqithom.
Iva, jekk ma tkellimx stranġieri kollox kien se jkun owkej.
U dak il-ħin ratha! Maġenha, in-naħa l-oħra tal-karozza tal-linja lemħet mara ftit imdaħħla fiż-żmien, tħares lejhom b’kurżita.
Caroline fetħet ħalqha bilmod. Indunat li l-mara kienet għadha qiegħda tiflihom. Bil-biża’ li kellha fuqha, Caroline kienet qiegħda tirtogħod u l-għaraq kien qed ixoqq għaliha.
“Għinni!” għamlet mossa b’xufftejha lejn il-mara.
“M’intix se tkellimni?” reġa’ nsista.
Eżatt malli x-xarabank waqfet ħalli joħorġu ftit nies minn ġo fiha, Caroline ħatfet il-basket tal-iskola li kienet waddbet maġenbha, qamet bilwieqfa u telqet tiġri ‘l barra b’kemm kellha saħħa.
Għal mument bdiet tħaffef minn ġon-nies ħalli titlaq ‘il bogħod kemm jista’ jkun. Ġriet u ġriet. Eżatt malli daret il-kantuniera, serrħet daharha mal-ħajt u daret tħares lura. Ħadet nifs twil. It-triq kienet vojta. Iżda eżatt malli ġiet biex tkompli timxi, ħasset lil xi ħadd jiġbidha mill-basket tal-iskola li kellha mdendel ma’ daharha.
“Caroline…….” qalilha.
Maħkuma b’biża’ kbir, daret tħares lejh.
Kien jaf x’jisimha!
“Int kif tafni?” staqsietu.
“Iżjed milli taħseb inti…..” weġibha.
Qalbha għamlet tikk. Reġgħet bdiet tirtogħod. Kien sabha! Kien qed iżommha mill-basket! F’sekonda waħda, ippruvat tinħall mill-basket tagħha li kien f’idejh u ppruvat titlaq tiġri b’kemm kellha saħħa. Iżda r-raġel tal-kappell ġibidha lejh.
“Int għal miegħi!” qalilha.

Il-ġimgħa d-dieħla…ir-raba’ u l-aħħar parti ta’ dan ir-rakkont…

Mikroplastiks – X’inhuma? U fejn insibuhom? – Loriana Mazzonello

Mikroplastiks – X’inhuma? U fejn insibuhom? – Loriana Mazzonello

Il-mikroplastiks huma biċċiet żgħar tal-plastik inqas minn ħames millimetri. Dawn il-mikroplastiks instabu kullimkien, instabu fl-oċeani, fl-arja, fil-ħamrija, fl-ikel tagħna, fl-ilma tal-fliexken kif ukoll fl-ilma tal-vit. Instabu f’aktar minn 94% tal-ilma tal-vit fl-Istati Uniti u 72% fl-Ewropa, kif ukoll f’93% tal-ilma tal-fliexken madwar id-dinja.

Huwa stmat li tmien miljun tunnellata ta’ plastik jidħlu fl-oċeani tagħna kull sena. Il-mikroplastiks huma faċli biex jiġu diġeriti, minħabba d-daqs żgħir tagħhom, u issa huma s-suġġett ta’ reviżjoni tas-saħħa mill-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO).

Hemm żewġ tipi ta’ mikroplastiks: mikroplastiks primarji u mikroplastiks sekondarji. Il-mikroplastiks primarji jinkludu microfibers imxerrda minn ħwejjeġ u drappijiet oħra, bħal xbieki tas-sajd, kif ukoll partiċelli maħluqa għal skopijiet kummerċjali, bħall-kożmetiċi.

Il-mikroplastiks sekondarji huma partiċelli ffurmati meta oġġetti tal-plastik akbar, bħal fliexken tal-ilma, jiddegradaw. Din id-diżintegrazzjoni hija kkawżata minn espożizzjoni għal fatturi ambjentali, prinċipalment ir-radjazzjoni tax-xemx u l-mewġ tal-oċeani.

Il-kwistjoni bil-mikroplastiks hija li, bħall-plastiks kollha, ma jiddegradawx faċilment f’molekuli li ma jagħmlux ħsara. Il-plastik jista’ jieħu mijiet jew eluf ta’ snin biex jiddiżintegra, u sadanittant ikollu impatt negattiv fuq l-ambjent. Il-mikroplastiks huma evidenti bħala frammenti żgħar tal-plastik ikkuluriti fir-ramel. Fl-oċeani, it-tniġġis mikroplastiku ħafna drabi jiġi kkunsmat mill-annimali tal-baħar.

Instabu mikroplastiks f’organiżmi tal-baħar li jvarjaw minn plankton sal-baleni, kif ukoll frott tal-baħar kummerċjali u ilma tax-xorb. Is-sistemi standard tat-trattament tal-ilma, b’mod allarmanti, ma jistgħux jeliminaw l-evidenza kollha tal-mikroplastiks. Il-mikroplastiks fl-oċean jistgħu jitħalltu ma’ komposti tossiċi oħra qabel ma jiġu kkunsmati minn ħlejjaq tal-baħar, u jikkomplikaw aktar is-sitwazzjoni.

L-evidenza xjentifika turi li l-mikroplastiks għandhom effetti negattivi fuq l-ekosistemi vulnerabbli (eż. sikek tal-qroll, ibħra fondi, reġjuni polari), il-bijodiversità (il-ħajja tal-baħar kollha mill-plankton sa mammiferi marittimi kbar) u s-saħħa tal-bniedem.

X’nistgħu nagħmlu? Modi sempliċi biex tevita l-mikroplastik fil-ħajja ta’ kuljum tiegħek:

  • Naqqas il-konsum tal-laħam u l-ħut.

M’hemmx għalfejn issir vegan iżda wieħed jista’ jikkunsidra li jmur għal dieta flexitarian fl-għażla tal-ikel tiegħu. Mhux l-ewwel darba li rajna xi stampa ta’ ħuta maqsuma min-nofs bl-istonku mimli plastik li tkun belgħet maż-żmien, dan iġiegħlna naħsbu li dak li jieklu huma nieklu aħna. Iktar ma t-tniġġis tal-plastik fl-oċean jiżdied, iktar is-sitwazzjoni tiggrava. Hemm evidenza li tissuġerixxi li l-mikroplastiks u n-nanoplastik jistgħu jiċċaqalqu mill-istonku tal-ħut għat-tessut tal-muskoli tagħhom, li huwa dak li l-bnedmin tipikament jieklu.

Li nevitaw il-frott tal-baħar huwa pass importanti biex nillimitaw il-mikroplastiks li nibilgħu. Il-bidla għal dieta vegana tnaqqas ukoll l-emissjonijiet tal-gassijiet serra, u tagħmilha waħda mill-aktar għażliet ta’ stil ta’ ħajja li ma jagħmlux ħsara lill-ambjent. Irkaptu tas-sajd abbandunat bħal xbieki u ħbula, imsejjaħ “ghost fishing gear” jammonta għal madwar 10% tal-iskart kollu fl-oċean, għalhekk l-evitar tal-ħut iżomm il-plastik barra mill-oċean kif ukoll minn ġisimna.

  • Issaħħanx l-ikel fil-kontenituri tal-plastik fil-microwave.

Wieħed isibha iktar faċli meta jsaħħan il-fdalijiet tal-ikel jew ikel tat-take out direttament mill-konenitur, iżda il-BPA u phthalates miżjuda mal-plastik inixxi ħafna aktar faċilment meta msaħħna. Dawn jinkludu plastik tat-Tupperware, għotjien, kaxxi tat-take-away u l-ikel iffriżzat li jissaħħan direttament mill-pakkett. Minflok ittrasferixxi l-ikel għal kontenitur tal-ħġieġ jew taċ-ċeramika.

  • Tużax tazzi tat-takeaway.

Tazzi tat-takeaway tal-karti wkoll jirrilaxxaw mikroplastiks meta jkunu esposti għal likwidi sħan. Dan ifisser li t-tazza tal-kafè sħuna ta’ filgħodu tiegħek meħuda f’tazza li tintrema qed iżżid mal-konsum personali tal-mikroplastik tiegħek.
Investi f’tazza tal-kafè li tista’ terġa’ tintuża magħmula mill-istainless steel jew mill-ħġieġ biex tużaha fil-ħanut tal-kafè favorit tiegħek. Li wieħed jieħu il-magg tiegħu stess inaqqas l-iskart ukoll.

  • Ixtri kożmetiċi mingħajr plastik.

Prodotti tal-kura personali ħafna drabi jinkludu komponenti tal-plastik. Lozjonijiet u kremi tal-ġilda, pereżempju, spiss jinkludu plastik biex jippromwovu l-assorbiment. Ħafna minn dawn il-prodotti jiġu wkoll f’kontenituri żgħar tal-plastik li huma diffiċli biex jiġu riċiklati u ħafna drabi jintremew b’mod li jagħmel ħsara.

Minflok, agħżel prodotti naturali b’alternattivi bijodegradabbli jew għażliet mingħajr plastik.

  • Uża l-weraq tat-te minflok il-boroż tat-te.

Il-biċċa l-kbira tal-boroż tat-te huma magħmula minn bejn wieħed u ieħor 25% tal-plastik, u anke dawk li huma mmarkati bħala karta huma ġeneralment imwaħħlin flimkien bil-polypropylene, li huwa tip ta’ plastik.

Ipprova ssostitwixxi l-boroż tat-te, bil-weraq tat-te, jew uża boroż tat-te li jistgħu jerġgħu jintużaw u li jistgħu jerġgħu jimtlew.

  • Farfar u uża l-hoover regolarment.

Minħabba li dawn il-frammenti ċkejkna tal-plastik huma tant mikroskopiċi, jitħalltu fit-trab taħt is-sodod tagħna, fil-kantunieri ta’ djarna, u fl-arja. It-tfarfir u l-vacuuming fuq bażi regolari jistgħu jgħinu biex nipprevjenu milli niġbduhom man-nifs tagħna. (Idealment meta tuża l-vaccum wieħed għandu juża filtru tal-HEPA).

  • Ixtri ħwejjeġ magħmula minn materjali naturali.

Huwa tajjeb li nibdew naħsbu b’aktar reqqa dwar il-ħwejjeġ li nixtru. Minflok ma tagħżel ħwejjeġ ibbażati fuq il-plastik, fittex ditti li jutilizzaw biss materjali naturali bħall-qoton, il-ħarir, is-suf, il-qanneb u l-għażel. B’dan il-mod ir-riskju tat-tniġġis mikroplastiku jinżel ħafna.

  • Ixtri filtru tal-ilma, u waqqaf l-użu tal-ilma fil-fliexken

  • Uża t-trasport pubbliku.

Il-mikroplastik jinsab ukoll fit-tajers tal-karozzi. Il-frizzjoni mit-triq tikkawża t-tajers li jkissru u jitfgħu partiċelli tal-plastik, li mbagħad jakkumulaw fl-arja.

Ilek ma tiknes għax hemm wisq affarijiet mal-art? Agħmel xi ħaġa dwarha! – Tanja Cilia

Ilek ma tiknes għax hemm wisq affarijiet mal-art? Agħmel xi ħaġa dwarha! – Tanja Cilia

Għandi ħbieb li jgħidu li “jgħixu” fil-kamra tas-sodda.

Saħansitra għandhom sink ckejken, hotplate, u magna tal-kafè biex kemm jista’ jkun jibqgħu mgeddsin hemmhekk.

Meta tmur tarahom, jew jistħu, u jdaħħluk fil-kċina jew fis-salott, jew, jekk tkun “ta’ ġewwa”, jistednuk tidħol f’din l-imbierka kamra, u jkollok tpoġġi fit-tarf tas-sodda, għax iż-żewġ siġġijiet li jkun hemm, ikunu mburġati bil-ħwejjeġ u biex inkunu għidna kollox, donnhom ma jxommux ir-riħa qarsa li jkun hemm fl-arja.

Dawn, ovvjament, għandhom ukoll kompjuter, televixin, telefon, armarju mimli ikel u xorb, skrivanija, gwardarobba, armarju, friġġ zgħira, xkaffa mżaqqa daqskemm hemm kotba fuqha, fann, heater, magna tal-ħjata, u forsi dehumidifier, ukoll.

Kull meta jfettlilhom, jaqbdu fliskatur, jimlewh bil-maggijiet u platti maħmuġin, u jaħsluhom, sakemm iddur load ħwejjeġ. Imbagħad, lura lejn il-ħajja l-antika.

Issa jien mhux qed nitkellem fuq studio flats, jew kmamar tas-sodda daqs sala; iżda kmamar ta’ qisien normali, fejn is-sodda tkun imrekkna mal-hajt u biex tgħaddi sat-tieqa biex tħares ‘l barra, trid tgħaddi mġenba. Fi ftit kliem, qisha ħanut tar-regettier, li eżatt kif ibiegħ siġġu, xi ħadd iġiblu tlieta oħra.

Issa jekk aħna inzertajna dawn in-nies, u mhux dawk li jiġu jarawhom, ta’ min naħsbu dwar jekk forsi wasalx iż-żmien li xi affarijiet żgħar jinbidlu. Imma mhux lakemm taqbad nofs tużżana kaxxi u titfa’ kollox fihom u tibgħat kollox liċ-Charity Shop.

Ma ninsewx li din il-kamra, għalina, hija żvog u santwarju, u fiha nħossuna protetti. X’aktarx li qalbna tkun marbuta mal-affaijiet li nkunu geddisna matul is-snin; u forsi l-flokk li ilu ħames snin jistenna biex jissewwa, għandu marbutin memorji sbieħ.

Imma forsi, jekk nistaqsu lilna nfusna dawn it-tużżana mistoqsijiet li ġejjin, bil-mod il-mod, naslu biex nagħmlu t-tibdiliet li meta jsiru, naraw kemm swew.

  • Għandek ħwejjeġ li ilek iżjed minn sena ma tilbishom?
  • Għandek platti bl-ikel magħqud fuqhom, u tazzi maħmuġin?
  • Għandek xejn għanqbut, kamla, u kokroċ ‘l hawn u ‘l hinn?
  • Għandek xi kaxxi taħt is-sodda?
  • Ġieli ħbatt ma’ xi ħaġa fid-dlam?
  • Ilek ma tiknes, għax hemm wisq affarijiet mal-art?
  • Ilek xejn ma tbiddilhom il-lożor u l-purtieri?
  • It-tapit għadu l-istess kulur li kien meta xtrajtu?
  • Qabel ma torqod, trid tneħħi l-affarijiet minn fuq is-sodda?
  • Tista’ tagħlaqhom il-bibien u l-kxaxen tal-armarji u l-gwardarobba?
  • Tista’ tara barra mil-ħġieġ tat-tieqa?
  • Tista’ tgħaddi minn fejn trid fil-kamra, bla ma tiġġenneb?

Jekk weġibt “iva” għal sitta jew iżjed minn dawn il-mistoqsijiet, forsi wasal iż-żmien li tirranġa s-sitwazzjoni.

Il-Prim Ministru Awstraljan ikkritikat wara li qal li hu mbierek li m’għandux tfal b’diżabilità

Il-Prim Ministru Awstraljan ikkritikat wara li qal li hu mbierek li m’għandux tfal b’diżabilità

Il-Prim Ministru Awstraljan Scott Morrison ġie kkritikat wara li f’risposta għal mistoqsija li saritlu waqt dibattitu qabel l-elezzjoni minn mara li għandha t-tifel tagħha artistiku, qal li hu mbierek li m’għandux tfal b’diżabilità.

Il-Membri Parlamentari tal-Oppożizzjoni u oħrajn ikkritikaw il-kumment tiegħu.

Il-Membri Parlamentari tal-Gvern qalu li l-kuntest tal-kumment intilef fir-reazzjoni negattiva li qamet

Waqt id-dibattitu ta’ Morrison mal-Mexxej Laburista Anthony Albanese, il-mara, identifikata bħala Catherine – staqsiet dwar finanzjament għal skema ta’ sapport għad-diżabilità.

Hija staqsietu dwar il-futur tal-Iskema Nazzjonali tal-Assigurazzjoni tad-Diżabilità taħt il-gvern tiegħu.

Il-Prim Ministru beda billi staqsa lil Catherine għall-isem ta’ binha. Wara li wieġbet li kien Ethan, Morrison qal li hu u martu Jenny imberkin, li għandhom żewġt itfal li ma kellhomx għalfejn jgħaddu minn hekk.

Żied jgħid li għalhekk, għall-ġenituri bi tfal li huma b’diżabilità, jista’ biss jipprova jifhem l-aspirazzjonijiet tagħhom għal uliedhom.

Wara r-reazzjoni li qamet għall-kummenti tiegħu, Morrison qal li l-kumment tiegħu ma qalux b’intenzjoni ta’ diżrispett iżda kien qed jipprova jgħid li peress li mhuwiex fiż-żarbun ta’ ġenituri li għandhom tfal b’diżabilità, ma jippretendix li jifhem eżatt is-sitwazzjoni daqshom.

L-elezzjoni tal-Awstralja se ssir fil-21 ta’ Mejju. Il-polls kienu ippruvati li ma kinux affidabbli fl-aħħar elezzjoni, iżda bħalissa juru li l-oppożizzjoni hija kemxejn favorita biex tirbaħ.

Will Smith ipprojbit mill-Oscars għal 10 snin

Will Smith ipprojbit mill-Oscars għal 10 snin

Will Smith ġie pprojbit mill-Oscars u avvenimenti oħra tal-Akkademja għal 10 snin wara li l-attur Amerikan ta’ daqqa ta’ ħarta lill-komiku Chris Rock fiċ-ċerimonja.

Fi stqarrija, l-Akkademja qalet li 94 edizzjoni tal-Oscars ġiet imfixkla mill-imġiba inaċċettabbli u ta’ ħsara ta’ Will Smith.

Smith skuża ruħu għall-azzjonijiet tiegħu u rriżenja mill-Akkademja.

L-attur ta daqqa ta ħarta lil Rock wara li dan iċċajta dwar ix-xagħar imqaxxar ta’ martu.

Fi stqarrija, l-Akkademja qalet li l-projbizzjoni ta’ Smith hija mmirata biex tipproteġi l-artisti u l-mistednin u terġa’ tikseb il-fiduċja.

L-Akkademja skużat ruħha wkoll talli ma ndirizzatx is-sitwazzjoni b’mod immedjat filwaqt li rringrazzjat lil Rock talli żamm kalm fiċ-ċirkostanzi.

Enable Notifications OK No thanks