Select Page
Kont taf li t-tibdil fil-klima jżid ir-riskju ta’ mard infettiv? – Loriana Mazzonello

Kont taf li t-tibdil fil-klima jżid ir-riskju ta’ mard infettiv? – Loriana Mazzonello

Skont studju ġdid ippubblikat f’Nature, minħabba t-tibdil fil-klima, sal-2070, eluf ta’ viruses ġodda se jinfirxu fost speċi ta’ annimali. Dan x’aktarx iżid ir-riskju li mard infettiv emerġenti jaqbeż mill-annimali għall-bnedmin.

Ix-xjentisti ilhom ibassru u jwissu li t-tisħin globali jista’ jżid il-piż u l-konsegwenzi tal-mard.

Pereżempju, il-malarja hija mbassra li tinfirex hekk kif in-nemus li jġorru l-marda jespandu l-firxa tagħhom fi klimi aktar sħan. Iżda, billi l-infezzjonijiet jitħallew jinfirxu fi speċi organiżmi ġodda, it-tibdil fil-klima jista’ jwassal għal mard totalment ġdid.

Dan l-istudju jiffoka fuq żewġ kriżijiet ewlenin – it-tibdil fil-klima u t-tixrid ta’ mard infettiv. Ir-riċerkaturi ta’ dan l-istudju, użaw mudell biex iħarsu lejn kif aktar minn 3,000 speċi ta’ mammiferi jemigraw u jaqsmu l-viruses matul il-50 sena li ġejjin, jekk il-pjaneta tisħon b’2 gradi Celsius, li kif tissuġġerixxi riċerka riċenti x’aktarx huwa possibbli. Huma skoprew li t-tixrid tal-virus bejn l-ispeċi se jseħħ aktar minn 4,000 darba fost il-mammiferi biss.

Hekk kif it-temperaturi jogħlew, ħafna speċijiet huma mbassra li jemigraw lil hinn mill-Ekwatur, li jkun qed jisreġ, biex ifittxu klimi aktar friski. Oħrajn jistgħu jfittxu altitudnijiet aktar friski billi jitilgħu l-ġnub ta’ għoljiet u muntanji. Meta speċi differenti jiġu f’kuntatt għall-ewwel darba, il-viruses jistgħu jkunu kapaċi jinfettaw organiżmi ġodda.

Skont ir-riċerkaturi, mhux il-viruses kollha se jinfirxu għall-bnedmin jew isiru pandemiji fuq il-livell tal-koronavirus, iżda n-numru ta’ viruses bejn l-ispeċi jżid il-probabbiltà ta’ infezzjoni umana.

“Ma nitkellmux ħafna dwar il-klima fil-kuntest taż-żoonożi” – mard li jista’ jinfirex minn annimali għal nies, qal il-ko-awtur tal-istudju Colin Carlson. “L-istudju tagħna… jiġbor flimkien iż-żewġ kriżijiet globali l-aktar urġenti li għandna.”

Gregory Albery, wieħed mill-awturi ta’ dan l-istudju, qal li minħabba li l-emerġenza ta’ mard infettiv ikkawżat mit-tibdil fil-klima, li x’aktarx diġà qed isseħħ, jemmen li d-dinja għandha tagħmel aktar biex titgħallem dwar dan u tipprepara għalih “Ma jistax jiġi evitat, anke fl-aħjar xenarji tat-tibdil fil-klima,” qal Albery.

L-impatti relatati mal-klima jistgħu jibdew ħafna qabel l-2070. Fl-aħħar mill-aħħar, id-dinja diġà hija 1.1 gradi aktar sħuna milli kienet fis-seklu dsatax. Dr Carlson iddikjara, “L-ammont ta’ tisħin li kellna kien biżżejjed biex nibdew.”

Qatt ħsibt kemm jinħela ikel kuljum u x’tista’ tagħmel biex taħli inqas? – Loriana Mazzonello

Qatt ħsibt kemm jinħela ikel kuljum u x’tista’ tagħmel biex taħli inqas? – Loriana Mazzonello

Il-ħela tal-ikel hija waħda mill-problemi ċentrali għal xi wħud mill-isfidi ewlenin li qed tiffaċċja d-dinja llum, inklużi l-ġuħ u l-faqar, it-tibdil fil-klima, is-saħħa, u s-sostenibbiltà tal-agrikoltura u l-oċeani.

L-ikel fil-miżbliet jipproduċi varjetà ta’ gassijiet li huma perikolużi għall-klima, apparti minn hekk l-ħela tal-ikel hija wkoll enerġija moħlija u ħin mitluf matul il-proċess ta’ tkabbir u kultivazzjoni.

Stop Food Waste Day ġiet imnedija fl-2017 minn Compass Group PLC – waħda mill-ikbar kumpaniji fid-dinja li toffri servizz tal-ikel. Dan il-grupp jistieden lil konsumaturi u influencers biex fis-27 ta’ April 2022, jaħdmu flimkien biex iqajmu iktar għarfien, jispiraw għall-bidla u jedukaw iktar lin-nies fuq il-problema tal-ħela tal-ikel.

Skont is-sit elettroniku ta’ STOP FOOD WASTE DAY;

33% tal-ikel prodott globalment jintilef jew jinħela kull sena;
25% ta’ l-ikel moħli globalment jista’ jitma’ lis-795 miljun ruħ fid-dinja kollha li huma sottonutriti;
8% tal-emissjonijiet kollha tal-gassijiet serra kull sena huma dovuti għal telf u ħela tal-ikel.

X’tista’ tagħmel biex int ukoll tiċċelebra dan il-jum?

Inti tista’ taghmel il-parti tiegħek billi:

  • Tfittex riċetti fuq kif l-aħjar tagħmel użu mill-fdalijiet tal-ikel – tista’ tfittex xi riċetti mis-sit ta’ Stop Food Waste Day. F’dan is-sit wieħed jista’ jsib, fost l-oħrajn, riċetti fuq x’tista’ ssajjar bil-qxur tal-karotti u bil-qxur tal-banana. Il-qxur tal-banana huma mimlijin nutrijenti importanti fosthom il-vitamini B6 u B12. Fuq is-sit hemm ukoll ktieb tat-tisjir li tista’ tara online mingħajr ħlas.
  • Qabel tmur tixtri m’għand tal-ħanut agħmel lista biex ma tixtrix ikel żejjed.
  • Issajjar biss kemm tikkonsuma l-familja tiegħek f’ikla waħda.
  • Tiffriża l-fdalijiet tal-ikel u meta tagħmel dan neħħi l-arja sabiex l-ikel idum iktar frisk.
  • Tagħmel kompost bil-fdalijiet tal-ikel

Jeħtieġ li nagħtu iktar attenzjoni l-konsum u l-ħela tal-ikel, speċjalment f’dawn iż-żminijiet fejn il-bidla fil-klima hija problema allarmanti. Għalkemm dawn huma bidliet żgħar, li wieħed jista’ jpoġġi fil-prattika fil-ħajja ta’ kuljum tagħna, huma xorta passi żgħar li jgħinu fit-tnaqqis tal-impatt ambjentali u jnaqqsu wkoll sustanzi li jniġġsu u huma ta’ ħsara għas-saħħa tal-bnedmin u l-pjaneta.

Kemm int konxju mit-tniġġis tad-dawl? U x’tista’ tagħmel dwaru? – Loriana Mazzonello

Kemm int konxju mit-tniġġis tad-dawl? U x’tista’ tagħmel dwaru? – Loriana Mazzonello

Meta wieħed isemmi tniġġis, in-nies ġeneralment jaħsbu fuq tniġġis tal-ilma u tal-arja. Iżda hemm tip ta’ tniġġis ieħor li jagħmel daqstant ħsara.

L-assoċjazzjoni internazzjonali tas-sema skur (IDA – International Dark-Sky Association) tgħid li kull dawl artifiċjali li mhux meħtieġ huwa tniġġis li għandu konsegwenzi serji u hu ta’ ħsara.

Skont l-IDA, it-tniġġis tad-dawl jista’ jfixkel l-annimali selvaġġi, ikollu impatt fuq is-saħħa tal-bniedem, ħela ta’ enerġija u flus, jikkontribwixxi għat-tibdil fil-klima, u jfixkel dak li naraw fl-univers.

Biex tgħin tindirizza din il-problema, l-Assoċjazzjoni Internazzjonali tas-Sema Skur, kull April tospita dik li hi magħrufa bħala l-Ġimgħa Internazzjonali tas-Sema Skur, magħrufa ukoll bħala International Dark Sky Week, biex tqajjem kuxjenza dwar l-effetti ta’ ħsara tat-tniġġis tad-dawl. Il-Ġimgħa Internazzjonali tas-Sema Skur tibda fit-22 ta’ April biex tikkoinċidi ma’ Jum id-dinja u testendi sat-30 ta’ April.

L-IDA tistima li t-tniġġis tad-dawl qed jiżdied b’rata doppja tat-tkabbir tal-popolazzjoni u 83% tal-popolazzjoni hija esposta għall-konsegwenzi kkawżati mit-tniġġis tad-dawl.

Meta d-dawl ta’ barra jintuża b’mod effettiv jista’ jnaqqas it-tniġġis u hekk iwassal għal kwalita’ ta’ ħajja aħjar. Id-dawl ta’ barra jista’ jintuża b’mod responsabbli billi tużah biss fejn ikun meħtieġ, meta jkun meħtieġ u fl-ammont meħtieġ.

Metodi ohra jinkludu li tuża l-inqas livell ta’ dawl meħtieġ, tutilizza kontrolli (bħal timers jew sensors tal-moviment), u uża lqugħ biex timmira d-dawl, sabiex tevita milli jinħela dawl fejn m’hemmx bżonn.

Fuq is-sit elettroniku tagħha Home – International Dark Sky Week, l-IDA toffri informazzjoni dwar kif tista’ tagħti sehmek fit-tnaqqis tat-tniġġis tad-dawl b’dawn is-sitt metodi differenti ta’ azzjoni:

  • Issir xjenzat komunitarju li jkejjel u jissottometti osservazzjonijiet lokali tal-luminożità tas-sema bil-lejl.
  • Inventarju tad-dawl tad-dar tiegħek biex tiżgura li int effiċjenti fl-enerġija.
  • Ingħaqad mad-Dark Sky Advocate Network u kun parti mill-edukazzjoni tal-pubbliku u tippromwovi l-leġiżlazzjoni.
  • Organizza mixja bil-lejl biex tgħallem lill-membri tal-komunità tiegħek dwar prattiki tajbin tad-dawl u l-ħsara tat-tniġġis tad-dawl.
  • Issieħeb ma’ organizzazzjonijiet oħra biex ixxerred il-kelma dwar il-Ġimgħa tas-Sema Skur.
  • Ingħaqad u agħti s-sehem tiegħek għal dan l-għan globali tal-IDA.

Il-midja soċjali huwa mezz tajjeb ħafna sabiex titgħallem aktar dwar x’inhu jagħmel ħaddiehor biex jiċċelebra l-Ġimgħa Internazzjonali tas-Sema Mudlama, partikolarment billi tfittxu l-hashtags #IDSW2022, #DarkSkyWeek, jew #DiscoverTheNight.

Kun parti mis-soluzzjoni u mhux mill-problema!

Il-Kap tal-PN Bernard Grech jaħtar ix-Shadow Cabinet

Il-Kap tal-PN Bernard Grech jaħtar ix-Shadow Cabinet

Il-Kap tal-Partit Nazzjonalista Bernard Grech illum ħatar ix-shadow cabinet.

Filwaqt li rringrazzja lid-deputati li servew fil-5 snin li għaddew, huwa awgura lill-kelliema l-ġodda għax-xogħol li se jkunu qed jagħmlu fis-snin li ġejjin.

Dan huwa x-Shadow Cabinet tal-Partit Nazzjonalista:

David Agius – Deputy Speaker u Kelliem għall-Politika Soċjali – Responsabbli mill-politika soċjali, il-politika dwar il-familja, s-sigurtà soċjali, il-pensjonijiet, u s-servizzi ta’ solidarjetà.

Robert Arrigo – Kelliem għat-Turiżmu.

Robert Cutajar – Whip, Segretarju tal-Grupp Parlamentari u kelliem għas-Self Employed u Intrapriżi ż-Żgħar.

Paula Mifsud Bonnici – Assistent Whip, Kelliema għall-Anzjanità Attiva – Responsabbli mill-anzjani, is-servizzi fil-komunità u d-djar għall-anzjani.

Darren Carabott – Chairperson PAC u Kelliem għall-Gvern Lokali u l-Amministrazzjoni Pubblika – Imexxi l-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi.

Karol Aquilina – Kelliem għall-Ġustizzja – Responsabbli mill-Qrati, l-Avukat ġenerali, l-avukat tal-istat u n-nutar tal-Gvern.

Graziella Attard Previ – Kelliema għall-Ugwaljanza u d-drittijiet tat-tfal – Responsabbli mill-ugwaljanza, id-drittijiet ċivili, id-drittijiet umani, id-drittijiet tal-minoranzi u l-politika u d-drittijiet tat-tfal.

Charles Azzopardi – Kelliem għad-Delizzji u l-ġlieda kontra l-għoli tal-ħajja – Responsabbli mill-ħarsien u l-promozzjoni tad-delizzji tradizzjonali inkluż il-kaċċa u l-insib u l-ġlieda kontra l-għoli tal-ħajja.

Ivan Bartolo – Kelliem għall-Akkomodazzjoni Soċjali u Affordabbli u l-ġlieda kontra l-faqar – Responsabbli mill-akkomodazzjoni soċjali u affordabbli, l-awtorità tad-djar u l-ġlieda kontra l-faqar.

Ivan J Bartolo – Kelliem għall-Ekonomija u ħolqien ta’ setturi ekonomiċi ġodda – Responsabbli mill-industrija, ħolqien ta’ setturi ekonomiċi ġodda, l-Airmalta, l-ekonomija diġitali u lintelliġenza artifiċjali.

Toni Bezzina – Kelliem għall-Agrikoltura u s-Sajd – Responsabbli mill-politika rurali, is-sigurtà tal-ikel, l-agrikoltura, is-sajd u l-akwakultura.

Graham Bencini – Kelliem għall-Isport u x-Xandir Nazzjonali – Responsabbli mill-politika dwar l-isport, il-kumplessi sportivi, l-ġlieda kontra l-obesità u x-xandir nazzjonali

Bernice Bonello – Kelliema għaż-Żgħażagħ u l-fondi Ewropej.

Alex Borg – Kelliem għal Għawdex.

Eve Borg Bonello – Kelliema għat-tibdil fil-Klima.

Claudette Buttigieg – Kelliema għal-libertajiet ċivili, id-djalogu soċjali u l-ġlieda kontra d-dijabete – Responsabbli mill-libertajiet ċivili, id-Djalogu Soċjali u l-MCESD u l-ġlieda kontra d-dijabete.

Ryan Callus – Kelliem għax-Xogħlijiet Pubbliċi u l-Infrastruttura – Responsabbli mix-xogħolijiet pubbliċi, il-manifattura u s-servizzi u l-proġetti Infrastrutturali tal-Gvern.

Jerome Caruana Cilia – Kelliem għall-Finanzi – Responsabbli mis-settur tal-finanzi, it-tassazzjoni u s-servizzi finanzjarji.

Ivan Castillo – Kelliem għas-settur Marittimu u x-Xogħol – Responsabbli mill-affarijiet Marittimi, il-freeport, il-portijiet, il-politika nazzjonali dwar ix-xogħol, il-ħolqien ta’ impjiegi, Jobsplus u r-relazzjonijiet industrijali.

Janice Chetcuti – Kelliema għall-Ambjent, Ħolqien ta’ Spazji ġodda u Drittijiet tal-annimali – Responsabbli mill-qasam tal-ambjent, l-afforestazzjoni, il-ħolqien ta’ spazji ġodda u l-ħarsien tal-annimali.

Rebekah Cilia – Kelliema għall-Artijiet u drittijiet tal-konsumatur – Responsabbli mill-Artijiet u d-drittijiet tal-konsumatur u membru tal-Bord tal-Artijiet f’isem l-Oppożizzjoni.

Adrian Delia – Kelliem għat-Trasport, Mobilità u l-Proġetti Kapitali – Responsabbli mit-trasport, toroq, l-avjazzjoni u l-proġetti kapitali tal-Gvern.

Beppe Fenech Adami – Kelliem għall-Affarijiet Barranin u Ewropej u l-Kummerċ.

Graziella Galea – Kelliema għall-Inklużjoni u l-Volontarjat.

Joe Giglio – Kelliem għall-Intern, is-Sigurtà u r-Riformi – Responsabbli mill-intern, il-korpi dixxiplinati, l-immigrazzjoni, s-sigurtà, is-servizzi korrettivi, ċċittadinanza u r-riformi.

Mark Anthony Sammut – Kelliem għall-Enerġija u l-Intrapriża.

Justin Schembri – Kelliem għall-Edukazzjoni.

Stephen Spiteri – Kelliem għas-Saħħa.

Ian Vassallo – Kelliem għall-kura Primarja u s-saħħa mentali.

Julie Zahra – Kelliema għall-Wirt Nazzjonali, l-Arti u l-Kultura.

Stanley Zammit – Kelliem għall-Ippjanar, ir-Riċerka u l-Innovazzjoni – Responsabbli mill-indafa pubblika u l-manutenzjoni, ir-riċerka u l-innovazzjoni, ix-xjenza u tteknoloġija, il-kostruzzjoni u l-ippjanar tal-iżvilupp.

Fil-ġranet li ġejjin il-Kap tal-Partit Nazzjonalista Bernard Grech se jkun qed jassenja wkoll il-ħidma fil-kumitati permanenti tal-Parlament.

New Zealand tgħaddi liġi li tagħmilha aktar faċli biex wieħed ibiddel is-sess fuq iċ-ċertifikat tat-twelid

New Zealand tgħaddi liġi li tagħmilha aktar faċli biex wieħed ibiddel is-sess fuq iċ-ċertifikat tat-twelid

New Zealand tgħaddi liġi li tagħmilha aktar faċli biex wieħed jibdel is-sess irreġistrat fuq iċ-ċertifikat tat-twelid mingħajr ma jipprovdi evidenza ta’ proċedura medika.

Din il-liġi hija maħsuba biex tirrikonoxxi d-dritt għall-minoranzi tas-sessi li jidentifikaw ruħhom.

Il-Ministru għall-Affarijiet Interni ta’ New Zealand qalet li din il-liġi tfisser li l-parlament ivvota favur l-inklussività u kontra d-diskriminazzjoni.

Filwaqt li wieħed jista’ jibdel is-sess fuq iċ-ċertifikat tat-twelid ġiet introdotta fl-2018, l-applikanti kienu mitluba juru li għaddew minn trattament mediku biex jibdlu s-sess tagħhom. L-abbozz ta’ liġi dwar ir-reġistrazzjoni tat-twelid, mewt, żwieġ u relazzjoni, li għadda unanimament, ineħħi dak ir-rekwiżit.

Il-Ministru qalet li din il-liġi se tagħmel differenza kbira għall-komunità LGBTIQ+. Żiedet tgħid li l-liġi se tappoġġja liż-żgħażagħ u tagħtihom il-libertà li jgħixu l-identità tagħhom, li tippromwovi s-saħħa mentali u s-sens ta’ benessri tagħhom.

New Zealand ingħaqdet ma’ madwar 15-il ġurisdizzjoni barranin li għamlu t-tibdil tas-sess fuq dokumenti aktar sempliċi, inklużi diversi pajjiżi tal-Amerika Latina, u pajjiżi Ewropej bħad-Danimarka u Spanja.

Enable Notifications OK No thanks